Phát triển thị trường khí LNG theo chuẩn quốc tế để hiện thực mục tiêu điện sạch

*Vẫn nhiều rào cản

Tại “diễn đàn kết nối doanh nghiệp khí Việt Nam với chuỗi ung ứng năng lượng quốc tế” do Báo Đại đoàn kết phối hợp với Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) tổ chức ngày 14/1 tại Hà Nội,  Tiến sỹ Nguyễn Quốc Thập -Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam chỉ rõ  “LNG là thị trường mang tính toàn cầu nhưng các doanh nghiệp khí Việt Nam vẫn phải hoạt động với khuôn khổ pháp lý trong nước, trong khi chuỗi khí – điện – LNG – phân phối và hộ tiêu thụ chưa được đồng bộ, mức độ hội nhập quốc tế còn hạn chế”.

Bên cạnh đó, phần lớn doanh nghiệp khí trong nước có quy mô còn nhỏ, hạn chế về năng lực tài chính và kinh nghiệm đàm phán hợp đồng quốc tế, gặp khó khăn trong việc lựa chọn đối tác chiến lược. Đặc biệt, rủi ro về giá LNG và biến động địa chính trị cũng là thách thức lớn trong khi năng lực phòng ngừa và quản trị rủi ro tài chính của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế.

Cùng quan điểm này, PGS, Tiến sỹ Lê Quang Duyến, Trưởng khoa Dầu khí và Năng lượng (Trường Đại học Mỏ – Địa chất) cho rằng, mặc dù Việt Nam đã có những nền tảng ban đầu như kho LNG Thị Vải đi vào vận hành, sự tham gia của các nhà đầu tư quốc tế tại Cái Mép, cùng khung pháp lý mới nhưng cơ chế giá, khả năng tiếp cận hạ tầng và khung điều tiết thị trường khí vẫn còn nhiều bất cập, chưa theo kịp yêu cầu hội nhập sâu rộng. Theo đó, các rào cản lớn hiện nay vẫn là thiếu cơ chế khuyến khích ký hợp đồng LNG dài hạn; tiếp cận hạ tầng kho cảng, FSRU và đường ống chưa minh bạch; khung giá và phí truyền tải chưa hoàn chỉnh; rủi ro chính sách khiến chi phí vốn tăng cao; trong khi năng lực thương mại LNG và quản trị rủi ro của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế.

Từ góc độ doanh nghiệp đang đầu tư dự án khí điện LNG Hải Lăng tại Quảng Trị, ông Nguyễn Thái Hà, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Năng lượng T&T cho rằng chuỗi cung ứng LNG mang tính toàn cầu, đòi hỏi tiêu chuẩn rất cao về an toàn, môi trường, độ tin cậy và khả năng kết nối dài hạn. Nếu hạ tầng và logistics không đạt chuẩn, doanh nghiệp Việt Nam sẽ khó tiếp cận các hợp đồng LNG dài hạn, chi phí nhiên liệu cao, rủi ro lớn và khó thu hút nguồn vốn quốc tế cho các dự án điện khí LNG, ông Nguyễn Thái Hà nhấn mạnh.

*Sớm tháo gỡ đồng bộ

Theo Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, phát triển điện khí là một trong những trụ cột quan trọng nhất để đảm bảo an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch xanh. Theo đó, mục tiêu đặt ra đến năm 2030, tỷ trọng điện khí sẽ chiếm gần 25% trong cơ cấu hệ thống điện, trong đó công suất điện khí sử dụng LNG nhập khẩu lên tới 22.400 MW đòi hỏi phải có hạ tầng và logistics phát triển đồng bộ, đủ lớn cũng như có thị trường LNG mang tính quốc tế có thể kết nối vào chuỗi giá trị năng lượng toàn cầu.

Vì vậy, để vượt qua các rào cản, PGS, Tiến sỹ Lê Quang Duyến cho rằng trong ngắn hạn, cần sớm minh định cơ chế giá và hợp đồng LNG, ban hành hướng dẫn tạm thời cho hợp đồng dài hạn, cơ chế tiếp cận hạ tầng và khung phí kho cảng minh bạch; hỗ trợ doanh nghiệp bằng các công cụ giảm rủi ro tài chính và đào tạo chuyên sâu về thương mại LNG. Về trung và dài hạn, việc cải tổ thể chế điều tiết, phát triển thị trường giao ngay, sàn giao dịch khí, chuẩn hóa hợp đồng và từng bước hình thành chuỗi cung ứng “LNG carbon thấp” được coi là điều kiện then chốt để kết nối vào thị trường năng lượng toàn cầu.

Theo Tiến sỹ Nguyễn Quốc Thập,  giải pháp chính là sớm hoàn thiện khung pháp lý và thị trường LNG theo hướng thống nhất, đồng bộ từ nhập khẩu, mua bán đến thương mại LNG, với tư duy đổi mới coi LNG là hàng hóa năng lượng có tính quốc tế và cho phép áp dụng thông lệ thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, xây dựng cơ chế giá LNG – điện khí đồng bộ, tiệm cận xu hướng quốc tế; triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA); phát triển hạ tầng LNG gắn với các trung tâm tiêu thụ lớn, khuyến khích đầu tư tư nhân, doanh nghiệp nhà nước và mô hình PPP.

Đóng góp thêm các giải pháp, Tiến sỹ Phạm Ngọc Quý đến từ Viện Dầu khí Việt Nam cho rằng LNG nhập khẩu được dự báo sẽ trở thành nguồn cung khí quan trọng, chiếm trên 50% tổng nguồn cung từ sau năm 2030. Vì vậy, giải pháp chính là áp dụng cơ chế dự án hạ tầng thiết yếu cho các kho cảng LNG trọng điểm, giao cho những đơn vị có năng lực tổ chức, điều phối hạ tầng LNG quốc gia, bảo đảm hiệu quả đầu tư và khai thác. Bên cạnh đó, việc hình thành chuỗi giá trị LNG - điện - LNG quy mô nhỏ, trong đó các trung tâm LNG/khí - điện đóng vai trò hạt nhân, từ đó phân phối LNG tới các hộ tiêu thụ phân tán theo hướng tích hợp năng lượng, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng hạ tầng, vừa mở rộng thị trường.

Đặc biệt, cần có chính sách hỗ trợ phát triển thị trường khí ngoài điện và đạm thông qua đầu tư cơ sở hạ tầng khí tại các khu công nghiệp, khu đô thị - thương mại; khuyến khích sử dụng khí cho giao thông đường bộ và đường thủy trong tương lai.

Ngoài ra, việc xây dựng cơ chế chính sách nhằm phát triển các doanh nghiệp có kinh nghiệm, tiềm lực tài chính- con người,... đóng vai trò dẫn dắt thị trường khí LNG trong nước, hỗ trợ doanh nghiệp khi đầu tư ra thế giới là rất quan trọng để phát triển thị trường LNG trong nước và kết nối vào chuỗi giá trị năng lượng toàn cầu, Tiến sỹ Phạm Ngọc Quý đề xuất.