Phép thử đồng thuận

Hơn 20 năm sau Hội nghị thượng đỉnh G8 tại Evian, các nhà lãnh đạo Nhóm các nền công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) lại trở về bên hồ Léman trong một bối cảnh hoàn toàn khác. Nếu đầu thế kỷ XXI, thách thức lớn nhất là thúc đẩy toàn cầu hóa và tăng trưởng kinh tế, thì ngày nay câu hỏi đặt ra là làm thế nào để ngăn thế giới tiếp tục phân hóa bởi xung đột, cạnh tranh chiến lược và những đứt gãy kinh tế ngày càng sâu sắc.

Những điểm nóng

Từ Ukraine, Trung Đông đến thương mại, công nghệ và chuỗi cung ứng..., hàng loạt các cuộc khủng hoảng hiện nay đều đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các cường quốc. Thế nhưng, chính sự đồng thuận giữa họ lại ngày càng khó đạt được. Đó cũng là nghịch lý và là phép thử lớn nhất đối với G7 tại Evian.

Trên thực tế, hội nghị lần này (15-17/6) diễn ra trong bối cảnh không mấy thuận lợi đối với nước chủ nhà Pháp. Tổng thống Emmanuel Macron muốn đưa các vấn đề dài hạn như mất cân bằng kinh tế toàn cầu, cải cách quản trị quốc tế hay an ninh kinh tế lên vị trí trung tâm của chương trình nghị sự. Tuy nhiên, cũng như nhiều hội nghị quốc tế trong những năm gần đây, những diễn biến địa chính trị nóng đã nhanh chóng lấn át các ưu tiên ban đầu.

Căng thẳng mới tại Trung Đông xuất hiện trước thềm hội nghị đã nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý của dư luận quốc tế. Không chỉ làm gia tăng nguy cơ bất ổn tại một khu vực vốn đã nhiều biến động, những diễn biến này còn tác động tới thị trường năng lượng, các tuyến vận tải chiến lược và kinh tế toàn cầu.

Trong khi đó, Ukraine vẫn là hồ sơ không thể thiếu trên bàn nghị sự của G7. Hơn 4 năm sau khi xung đột bùng phát, các nước phương Tây tiếp tục khẳng định cam kết hỗ trợ Kiev. Tuy nhiên, đằng sau những tuyên bố đoàn kết đó là những câu hỏi ngày càng lớn về nguồn lực tài chính, khả năng duy trì hỗ trợ lâu dài cũng như triển vọng chấm dứt chiến sự.

Đồng thuận khó khăn

Theo nhiều phân tích của truyền thông châu Âu, mục tiêu quan trọng nhất của Paris tại Evian không phải là thúc đẩy một sáng kiến mang tính đột phá, mà là duy trì sự thống nhất của G7 trong bối cảnh những khác biệt về lợi ích giữa các thành viên ngày càng rõ nét. Những khác biệt ấy không phải mới xuất hiện mà là đang ngày càng bộc lộ rõ hơn khi thế giới bước vào giai đoạn cạnh tranh chiến lược quyết liệt.

Dù cùng chia sẻ những giá trị và lợi ích chiến lược cơ bản, các thành viên G7 không phải lúc nào cũng có cùng ưu tiên hay cách tiếp cận đối với những vấn đề lớn của thế giới. Từ thương mại, công nghiệp, quan hệ với Trung Quốc đến cách xử lý các cuộc khủng hoảng khu vực, những khác biệt đó ngày càng bộc lộ rõ hơn trong bối cảnh môi trường quốc tế trở nên phức tạp. Chính vì vậy, việc duy trì sự đồng thuận ngày nay trở nên khó khăn hơn nhiều so với thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh.

Nếu có một chủ đề phản ánh rõ nhất những thay đổi của thế giới hiện nay, đó chính là kinh tế. Trong nhiều năm qua, các hội nghị thượng đỉnh G7 thường bị cuốn vào vòng xoáy của những cuộc khủng hoảng địa chính trị. Tuy nhiên, tại Evian, Pháp muốn đưa trở lại trung tâm nghị sự vấn đề mà Tổng thống Macron gọi là tình trạng "mất cân bằng kinh tế toàn cầu".

Theo quan điểm của Paris, những chênh lệch ngày càng lớn về thương mại, đầu tư và năng lực cạnh tranh giữa các nền kinh tế đang tạo ra các nguy cơ bất ổn mới. Trong khi một số quốc gia duy trì thặng dư thương mại khổng lồ, những nền kinh tế khác lại phải đối mặt với thâm hụt kéo dài và áp lực tái công nghiệp hóa.

Đằng sau những tranh cãi về xe điện, chất bán dẫn, đất hiếm hay trợ cấp công nghiệp là cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt nhằm giành lợi thế trong các ngành công nghệ của tương lai. Đó cũng là lý do khiến các chủ đề như trí tuệ nhân tạo (AI), khoáng sản chiến lược, chuỗi cung ứng và an ninh kinh tế được đưa lên vị trí ưu tiên tại Evian.

Những cú sốc từ đại dịch COVID-19, xung đột Ukraine và các gián đoạn thương mại trong những năm gần đây đã làm thay đổi cách nhìn của nhiều chính phủ về toàn cầu hóa. Nếu trước đây hiệu quả kinh tế được đặt lên hàng đầu, thì hiện nay khả năng chống chịu và mức độ tự chủ chiến lược ngày càng trở thành những tiêu chí quan trọng không kém. Khái niệm "an ninh kinh tế" vì thế đã trở thành một trong những từ khóa nổi bật nhất trong các cuộc thảo luận quốc tế.

Vai trò trong trật tự đa cực

Tuy nhiên, đằng sau những vấn đề trước mắt, hội nghị thượng đỉnh Evian còn phản ánh một câu chuyện lớn hơn về vị thế của chính G7 trong thế giới hiện nay. Khi nhóm được thành lập vào thập niên 1970, các thành viên G7 chiếm phần lớn sản lượng kinh tế toàn cầu và gần như giữ vai trò trung tâm trong hệ thống quản trị quốc tế. Ngày nay, bức tranh đó đã thay đổi đáng kể. Sự trỗi dậy của Trung Quốc, Ấn Độ và nhiều nền kinh tế mới nổi khác đang làm thay đổi tương quan lực lượng kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, G7 không còn sở hữu vị thế áp đảo như trước.

Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ dù ảnh hưởng tương đối suy giảm, thế giới hiện vẫn chưa tìm được một cơ chế nào đủ khả năng thay thế vai trò của G7 trong việc điều phối các vấn đề kinh tế và chính trị quốc tế. Đó là lý do Pháp chủ trương mở rộng đối thoại với các đối tác ngoài G7 và mời nhiều lãnh đạo đến từ châu Á, châu Phi, Trung Đông và Mỹ Latinh tham dự hội nghị năm nay. Động thái này phản ánh nhận thức ngày càng rõ rằng những thách thức toàn cầu không thể được giải quyết chỉ bởi một nhóm các nước phát triển. Khả năng xây dựng cầu nối với các nền kinh tế mới nổi có thể sẽ trở thành một trong những yếu tố quyết định vai trò tương lai của G7 trong một thế giới ngày càng đa cực.

Hơn nửa thế kỷ sau ngày ra đời, G7 vẫn là một trong những diễn đàn có ảnh hưởng nhất thế giới. Nhưng tại Evian năm nay, câu hỏi lớn nhất không phải là nhóm sẽ thông qua bao nhiêu sáng kiến hay đưa ra bao nhiêu tuyên bố chung. Điều được quan tâm hơn là liệu các nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới có còn đủ khả năng duy trì sự thống nhất về tầm nhìn và hành động trong bối cảnh những khác biệt về lợi ích ngày càng gia tăng. Bởi trong một thế giới đang phân hóa sâu sắc, giá trị lớn nhất của G7 có lẽ không nằm ở sức mạnh kinh tế hay quân sự của các thành viên, mà ở khả năng tạo dựng đồng thuận giữa những trung tâm quyền lực quan trọng nhất của phương Tây. Và đó cũng chính là phép thử lớn nhất đối với hội nghị Evian lần này.