Philippines khởi xướng điều tra tự vệ với gạo nhập khẩu

Thông tin từ Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), cục vừa nhận được thông tin về việc Bộ Nông nghiệp Philippines (DA) khởi xướng điều tra sơ bộ tự vệ với sản phẩm gạo nhập khẩu vào Philippines căn cứ đơn đề nghị của ngành sản xuất nội địa.

Các sản phẩm bị điều tra bao gồm: gạo nhập khẩu, kể cả gạo chưa xay sát; gạo đã bóc vỏ (gạo nâu); gạo xay một phần; gạo xay hoàn toàn hoặc gạo vỡ, thuộc các mã AHTN chương 1006, gồm các mã 1006.10; 1006.20; 1006.30; 1006.40. Thời kỳ điều tra, từ 2020 đến tháng 8/2025.

Việc Philippines khởi xướng điều tra dựa trên căn cứ đơn đề nghị của ngành sản xuất nội địa kèm bằng chứng chứng minh, căn cứ số liệu thống kê từ cơ quan thống kê Philippines (PSA), Cơ quan Hải quan (BOC) và các nguồn chính thống khác.

Theo đó, Bộ Nông nghiệp Philippines thấy rằng có bằng chứng sơ bộ về việc có sự gia tăng đáng kể và liên tục về khối lượng nhập khẩu gạo, cả về tuyệt đối và tương đối so với sản lượng và tiêu thụ nội địa.

Cùng với đó, có thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất gạo nội địa, đặc biệt là các nông dân trồng lúa địa phương, thể hiện ở việc mất thị phần, sự gia tăng thâm nhập hàng nhập khẩu, tăng hàng tồn kho thương mại, sụt giảm khả năng tự cung tự cấp, tăng chi phí sản xuất mà không có sự tăng năng suất tương ứng, giá bán tại ruộng sụt giảm và bị kìm hãm, diện tích thu hoạch bị thu hẹp và khoảng cách gữa giá bán tại ruộng với giá bán lẻ ngày càng mở rộng.

Ngoài ra, tồn tại mối quan hệ nhân quả giữa sự gia tăng nhập khẩu và thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa thiệt hại nghiêm trọng đối với ngành sản xuất nội địa, thể hiện qua việc giá gạo trong nước liên tục hạ giá do gạo nhập khẩu và sự chuyển tải tác động của giá gạo nhập khẩu đến giá bán tại ruộng thông qua chuyễn giá trị gạo tích hợp.

Trên cơ sở khuyến nghị của Phòng Phòng vệ thương mại - Sở nghiên cứu chính sách, Bộ trưởng Nông nghiệp Philippines đã xác định, đơn kiện và bằng chứng nộp kèm là đủ để khởi xướng điều tra vụ việc.

Ngoài ra, theo Quy tắc 5.2 của Quy tắc và quy định thi hành, Đạo luật Cộng hòa số 8800 (Đạo luật về biện  pháp tự vệ), Bộ Nông nghiệp nước này sẽ xem xét vấn đề lợi ích công chúng, bao gồm việc không có khủng hoảng kinh tế hoặc chính trị và sự sẵn có nguồn cung nội địa đầy đủ trong quá trình ra kết luận điều tra sơ bộ.

Tất cả các bên quan tâm, bao gồm cả nhà nhập khẩu, nhà xuất khẩu, nhà sản xuất nội địa, thương nhân, nhà xay sát và các bên liên quan khác được mời gửi ý kiến, bằng chứng, quan điểm bằng văn bản về cuộc điều tra này trong vòng 05 ngày làm việc kể từ ngày công bố thông báo khởi xướng (ngày phát hành thông báo khởi xướng là ngày 24/3/2026) về địa chỉ: Trade Remedies Office (TRO), Policy Research Service - Department of Agriculture 3rd Floor, Office of the Secretary Building Elliptical Road, Diliman, Quezon City. Email: prs.tro@da.gov.ph".

Theo quy định, Bộ Nông nghiệp Philippines là cơ quan khởi xướng điều tra giai đoạn sơ bộ, trong trường hợp kết luận sơ bộ là khẳng định, Ủy ban thuế quan Philippines sẽ tiến hành điều tra chính thức.

Căn cứ thông tin nêu trên, để giảm thiểu tác động gây ra trong trường hợp Philippines áp dụng biện pháp tự vệ với gạo nhập khẩu mà thời hạn áp dụng có thể lên đến 8 năm), Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị: Mặcdù thời hạn gửi bình luận theo thông báo đã quá hạn, tuy nhiên, Hiệp hội, doanh nghiệp xuất khẩu có thể trình diện và nộp ý kiến, với lý do nhận được thông tin muộn.

Cùng đó, chuẩn bị phương án ứng phó với vụ việc: theo dõi sát diễn biến vụ việc, chủ động rà soát tình hình xuất khẩu sang thị trường Philippines trong giai đoạn 2020-2025 (giai đoạn điều tra) và chuẩn bị đầy đủ dữ liệu liên quan để cung cấp thông tin lập luận, phản biện (ví dụ các lập luận về vấn đề lợi ích công cộng, thiệt hại của ngành sản xuất nội địa, mối quan hệ nhân quả, diễn biến không lường trước được...).

Đồng thời, cung cấp thông tin, phối hợp chặt chẽ với Cục Phòng vệ thương mại (đầu mối là Phòng xử lý Phòng vệ thương mại nước ngoài), có văn bản đề nghị Bộ Công Thương, Cục Phòng vệ thương mại hỗ trợ trong trường hợp cần sự hỗ trợ từ phía chính phủ.

Đặc biệt, hiệp hội và doanh nghiệp xuất khẩu cần phối hợp chặt chẽ với các nhà nhập khẩu, đề nghị các nhà nhập khẩu cùng tham gia ý kiến, trình bày quan điểm với cơ quan điều tra và đề nghị cơ quan điều tra chấm dứt vụ việc.

Cũng theo thông tin từ Cục Phòng vệ thương mại, đây là lần thứ hai sản phẩm gạo bị điều tra tự vệ. Trong lần điều tra thứ nhất, với sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, hiệp hội và sự phối hợp chặt chẽ giữa Hiệp hội, doanh nghiệp với Bộ Công Thương (đầu mối là Cục Phòng vệ thương mại), sự hỗ trợ kịp thời của Cục Phòng vệ thương mại, vụ việc đã được chấm dứt. Điều này cho thấy khả năng kháng kiện thành công nếu có sự tham gia tích cực của các bên liên quan.

Philippines là thị trường lớn nhất của gạo Việt Nam (khoảng 2,76 triệu tấn năm 2025) và đang có sự tăng trưởng mạnh trong những tháng đầu năm 2026. Số liệu thống kê cho thấy, 2 tháng đầu năm 2026, tỷ trọng xuất khẩu gạo của Việt Nam sang Philippines chiếm 87% tổng nhập khẩu gạo của nước này.