Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Phục hồi nguồn nước gắn với tạo lập không gian phát triển mới

*Quản lý, kiểm soát chặt chẽ các nguồn gây ô nhiễm nước

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, thời gian qua, Bộ đã chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan ngang bộ, địa phương, cơ quan, đơn vị và chuyên gia đầu ngành xây dựng dự thảo Hồ sơ Đề án thí điểm phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm các sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy, Ngũ Huyện Khê (Đề án).

Dự thảo Đề án xác định 3 mục tiêu cụ thể. Thứ nhất, phấn đấu đến năm 2035 điều hòa, phân phối, phục hồi, phát triển nguồn nước mặt bằng các giải pháp ưu tiên tự chảy từ sông Hồng vào Bắc Hưng Hải với lưu lượng đến 120 m3/s, từ sông Đuống vào Ngũ Huyện Khê với lưu lượng đến 28 m3/s, từ sông Đà vào Nhuệ - Đáy với lưu lượng đến 200 m3/s.

Thứ hai, quản lý, kiểm soát chặt chẽ các nguồn gây ô nhiễm nước mặt trên các sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy, Ngũ Huyện Khê; triển khai đồng bộ các giải pháp thu gom, xử lý nước thải theo quy định trước khi xả thải vào nguồn nước. Đến năm 2035, phấn đấu 100% khu công nghiệp, cụm công nghiệp trên địa bàn có hạ tầng thu gom và xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường; 70% nước thải sinh hoạt đô thị được thu gom và xử lý; trên 45% nước thải sinh hoạt nông thôn được xử lý bằng các biện pháp tập trung hoặc phân tán phù hợp.

Thứ ba, thí điểm áp dụng các cơ chế, chính sách để huy động tối đa nguồn lực xã hội, đặc biệt là sự tham gia của khu vực kinh tế tư nhân trong triển khai các giải pháp cải tạo, phục hồi nguồn nước, bảo đảm hiệu quả, tiết kiệm và bền vững.

Các giải pháp phục hồi nguồn nước được đề xuất mang tính chiến lược, có tính chất thay đổi trạng thái, giải quyết tổng thể, toàn diện các vấn đề liên quan đến tài nguyên nước trên toàn lưu vực, bảo đảm bền vững.

Phát biểu tại cuộc họp, đại diện lãnh đạo các địa phương cơ bản thống nhất với sự cần thiết, mục tiêu, quan điểm và các nhóm nhiệm vụ, giải pháp của Kế hoạch phục hồi nguồn nước suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm trên các sông này; cho biết, đã và đang chủ động triển khai nhiều nhiệm vụ, bố trí nguồn lực để xử lý ô nhiễm, cải thiện nguồn nước.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường cho biết, thời gian qua, Hà Nội chủ động triển khai một số nhiệm vụ đối với hệ thống Bắc Hưng Hải, trong đó, đang triển khai chủ trương đầu tư xử lý ô nhiễm môi trường sông Cầu Bây. HĐND thành phố thống nhất chủ trương đầu tư với tổng mức 11.000 tỷ đồng theo hình thức PPP, loại hình BT; phấn đấu trong tháng 9/2026 khởi công dự án.

Đối với sông Nhuệ, HĐND thành phố đã phê duyệt chủ trương đầu tư cải tạo, xử lý ô nhiễm môi trường và chỉnh trang cảnh quan. Tổng mức đầu tư dự kiến 75.000 tỷ đồng; đang lập dự án đầu tư, dự kiến khởi công vào tháng 11/2026.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng Trần Văn Quân cho biết, Hải Phòng đã triển khai dự án ODA thu gom, xử lý nước thải trên địa bàn thành phố cũ với kinh phí khoảng 1.600 tỷ đồng; đồng thời triển khai các dự án xử lý nước thải tại Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, khu vực bệnh viện...; hoàn thiện thủ tục đầu tư hệ thống kè sông Sắt. Tổng cộng có 25 danh mục dự án thực hiện trên hệ thống Bắc Hưng Hải, cùng nhiều nhà máy xử lý nước thải tại các huyện, khu dân cư tập trung...

*Làm rõ 3 vấn đề lớn

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, nguồn nước lưu vực sông Hồng, sông Thái Bình nói chung và các sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy, Ngũ Huyện Khê nói riêng, có vai trò lớn trong bảo đảm an ninh nguồn nước, phục vụ sinh hoạt, sản xuất; đồng thời là nhân tố quyết định sức tải về môi trường, không gian phát triển của toàn vùng đồng bằng sông Hồng và Thủ đô Hà Nội. Tuy nhiên, dưới tác động của biến đổi khí hậu, áp lực phát triển kinh tế và công tác quản lý, các hệ thống sông này đã vượt ngưỡng chịu tải, đứng trước nguy cơ lớn về môi trường và không còn khả năng tự làm sạch.

Phó Thủ tướng lưu ý Đề án có phạm vi rất rộng, liên quan đến 5 tỉnh, thành phố, do đó đòi hỏi việc phục hồi phải được triển khai theo một kế hoạch tổng thể. Trong khi đó, việc cải tạo, phục hồi nguồn nước suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm tại các sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy và Ngũ Huyện Khê rất cần thiết, góp phần cải thiện môi trường và phục vụ phát triển kinh tế bền vững. Do đó, Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu, cần có cơ chế điều phối, phối hợp đồng bộ giữa các địa phương và phân công nhiệm vụ rõ ràng.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm rõ 3 vấn đề lớn khi xây dựng Đề án. Đó là danh mục công trình theo thứ tự ưu tiên; xác định nguồn lực cụ thể khi thực hiện, trong đó làm rõ mức Nhà nước đầu tư, nguồn xã hội hóa...; làm rõ cơ chế vận hành khi các công trình hoàn thành.

Đối với các công trình điều tiết nước, Phó Thủ tướng yêu cầu bảo đảm tính khả thi, gắn với việc khơi thông dòng chảy và tạo lập cảnh quan. Hệ thống quan trắc phải được đầu tư hiện đại, đồng bộ, ứng dụng công nghệ.

Các địa phương tập trung rà soát, đánh giá kỹ quy hoạch có liên quan đến hệ thống các sông, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ. "Đây là một hệ thống liên kết, vì vậy không thể để quy hoạch, phương án triển khai của địa phương này khác với địa phương khác, dẫn đến xung đột hoặc chồng chéo", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, các địa phương quản lý chặt chẽ, quy hoạch và khai thác hiệu quả quỹ đất được hình thành sau quá trình phục hồi các dòng sông (khoảng 2.100 ha), tránh tình trạng lấn chiếm hoặc sử dụng không hiệu quả, qua đó bổ sung nguồn lực cho quá trình phục hồi các dòng sông.

Cùng với việc cải tạo nguồn nước, các địa phương cần có quy hoạch để cải tạo cảnh quan, tổ chức lại không gian phát triển dọc dòng sông; trong đó, chú trọng cảnh quan đô thị, hành lang cây xanh, không gian công cộng, phát triển kinh tế ven sông và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Mục tiêu của dự án không chỉ là phục hồi nguồn nước mà phải tạo ra một không gian phát triển mới, một diện mạo mới cho các đô thị ven sông, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.