Phục hồi đất ngập nước: Nền tảng kinh tế xanh ĐBSCL

Ngày 24/3, tại xã Tràm Chim (tỉnh Đồng Tháp), Vườn Quốc gia Tràm Chim phối hợp với Quỹ Hỗ trợ nghiên cứu và bảo tồn Đồng bằng sông Cửu Long (MCF) tổ chức Hội thảo "Phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long" do Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam tài trợ.

Hội thảo thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học của các viện, trường; đại biểu đến từ các vườn quốc gia, khu bảo tồn và đại diện các tổ chức phi chính phủ. Hội thảo là cơ hội để các cơ quan quản lý, tổ chức bảo tồn, các nhà khoa học và các bên liên quan cùng trao đổi, chia sẻ bài học kinh nghiệm, đề xuất các sáng kiến về mô hình phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước bền vững, trong bối cảnh gia tăng các ảnh hưởng tiêu cực từ biến đổi khí hậu.

Theo nhiều chuyên gia, nhà khoa học, hệ sinh thái đất ngập nước từ lâu đã được ví như "trái tim sinh thái" của Đồng bằng sông Cửu Long, đây không chỉ là nơi lưu trữ và điều tiết nguồn nước, mà còn là nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững của cả vùng. Các hệ sinh thái này cung cấp nhiều dịch vụ hệ sinh thái quan trọng như điều hòa khí hậu, hấp thụ và lưu trữ carbon; bảo tồn đa dạng sinh học, đặc biệt là các loài quý hiếm; hỗ trợ sinh kế cho hàng triệu người dân thông qua nuôi trồng thủy sản, nông nghiệp, du lịch sinh thái và giảm thiểu rủi ro thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Phát biểu trong hội thảo, bà Đàm Thị Quỳnh Nga, đại diện Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học cho biết, nước ta có khoảng 250 vùng đất ngập nước quan trọng; trong đó, 41 vùng đất ngập nước ở Đồng bằng sông Cửu Long. Hệ sinh thái đất ngập nước đang chịu những áp lực chính là khai thác thủy sản quá mức; nuôi trồng thủy sản; phát triển cảng, khu công nghiệp, đô thị; giao thông vận tải thủy; ô nhiễm môi trường; sự cố môi trường…

Còn theo Tiến sĩ Trần Triết, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), hệ sinh thái đất ngập nước tại Đồng bằng sông Cửu Long đang gặp nhiều thách thức. Trong số đó, thể hiện rõ nhất là ảnh hưởng của chất thải khó phân hủy (rác thải nhựa); khai thác quá mức, có tính chất hủy diệt môi trường; thâm canh, sử dụng bừa bãi hóa chất nông nghiệp.

Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động trực tiếp đến sinh kế của người dân, an ninh nguồn nước và sự phát triển bền vững của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Từ thực trạng nêu trên, có thể khẳng định rằng việc phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước không còn là lựa chọn mà đã trở thành nhiệm vụ cấp bách, không thể trì hoãn.

Để phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước bền vững, Tiến sĩ Trần Triết đề xuất gia tăng tính đại diện về hệ sinh thái của hệ thống các khu bảo tồn đất ngập nước vùng Đồng bằng sông Cửu Long; gia tăng hàm lượng khoa học trong "Bảo tồn không biên giới", tập trung vào đất ngập nước ngoài khu vực bảo tồn; áp dụng rộng rãi nông nghiệp tái sinh.

Ông Bùi Thanh Phong, Phó Giám đốc Vườn quốc gia Tràm Chim đánh giá, thời gian qua, việc nỗ lực phục hồi hệ sinh thái đã và đang mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Tuy nhiên, đây là nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp của các ngành, các cấp và các bên liên quan. Vì thế, các nhiệm vụ phát triển kinh tế phải gắn liền với bảo vệ môi trường, lấy hệ sinh thái làm nền tảng; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế; mọi chính sách phục hồi hệ sinh thái phải hướng tới cải thiện đời sống người dân, tạo sinh kế bền vững và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Nói về định hướng quản lý và phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước, bà Đàm Thị Quỳnh Nga, đại diện Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học cho biết thêm, thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, quy định pháp luật về bảo tồn và sử dụng, bảo vệ đất ngập nước, bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học, phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước bị suy thoái. Cùng với đó, gia tăng diện tích các hệ sinh thái đất ngập nước tự nhiên được bảo vệ; áp dụng biện pháp bảo tồn hiệu quả tại khu vực ngoài khu bảo tồn thiên nhiên.

Bên cạnh đó, phải nâng cao năng lực, nhận thức của các cơ quan, tổ chức, cá nhân và cộng đồng địa phương về ý nghĩa, vai trò của phục hồi, bảo tồn và sử dụng bền vững các vùng đất ngập nước; kiểm soát chặt chẽ những hoạt động gây tác động tiêu cực, suy giảm đa dạng sinh học, cảnh quan thiên nhiên tại các vùng đất ngập nước. Phát triển và nhân rộng các mô hình kinh tế chia sẻ, kinh tế tuần hoàn, carbon thấp, sinh thái, thân thiện với môi trường tại các khu ramsar, khu bảo tồn đất ngập nước, vùng đất ngập nước quan trọng.