Quảng Trị tìm lời giải kinh tế cho bài toán đốt rơm rạ

Người dân đốt rơm rạ sau thu hoạch. Ảnh: TTXVN

Sau mỗi vụ thu hoạch lúa Đông Xuân, hàng nghìn hecta đồng ruộng ở Quảng Trị lại đối mặt với tình trạng đốt rơm rạ để kịp sản xuất vụ mới. Không chỉ gây ô nhiễm môi trường và làm suy giảm độ phì nhiêu của đất, tập quán này còn tạo ra nhiều hệ lụy đối với sản xuất nông nghiệp.

Trước thực tế đó, ngành nông nghiệp địa phương đang đẩy mạnh mô hình xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học, mở hướng canh tác xanh và bền vững hơn cho người dân. 

Việc đốt rơm rạ sẽ làm mất cân bằng hệ sinh thái, nếu đốt nhiều năm liên tiếp sẽ khiến đất bị khô cằn, bạc màu. Ảnh: Tường Vi – TTXVN

Thời gian qua, sau khi thu hoạch lúa Đông Xuân trên nhiều cánh đồng vẫn xuất hiện tình trạng đốt rơm rạ để dọn đồng chuẩn bị cho vụ Hè Thu. Đây là cách làm đã tồn tại nhiều năm qua do áp lực về thời gian sản xuất giữa hai vụ.

Ông Nguyễn Văn Khánh, nông dân thôn Kim Giao, xã Mỹ Thủy (Quảng Trị) cho biết, gia đình có gần 1,5 ha lúa. Sau khi thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp, lượng rơm rạ còn lại trên ruộng rất lớn. Trong khi đó, thời gian chuyển từ vụ Đông Xuân sang vụ Hè Thu chỉ khoảng 10-15 ngày nên việc xử lý rơm rạ gặp nhiều khó khăn. 

Theo ông Khánh, dù nhận thức được việc đốt rơm rạ gây ảnh hưởng đến môi trường và chất lượng đất, nhưng trong điều kiện hiện nay đây vẫn là giải pháp nhanh nhất để kịp thời vụ sản xuất. Không đốt thì lượng rơm rạ quá nhiều, rất khó làm đất và xuống giống đúng thời gian quy định. 

Tình trạng này cũng diễn ra ở nhiều vùng sản xuất lúa tập trung của Quảng Trị. Ông Võ Minh Cảnh, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Kim Giao cho biết: Hợp tác xã hiện có khoảng 216 ha lúa nên lượng rơm rạ phát sinh sau mỗi vụ rất lớn. Tuy nhiên, việc thu gom, tái sử dụng rơm rạ hiện chưa được tổ chức bài bản, khiến phần lớn nông dân vẫn lựa chọn phương thức xử lý truyền thống.

Đốt rơm rạ tạo lượng lớn khói gây ô nhiễm môi trường. Ảnh: Tường Vi – TTXVN

Ông Võ Minh Cảnh chia sẻ thêm, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ thời gian chuyển vụ ngắn. Nếu không vệ sinh đồng ruộng nhanh, người dân khó có thể làm đất và gieo sạ đúng khung lịch thời vụ. Dù hợp tác xã thường xuyên tuyên truyền hạn chế đốt rơm rạ nhưng khi chưa có giải pháp thay thế hiệu quả, thuận tiện và phù hợp chi phí việc thay đổi thói quen sản xuất của người dân không dễ thực hiện.

Theo đánh giá, việc đốt rơm rạ không chỉ làm ô nhiễm không khí mà còn làm mất nguồn hữu cơ tự nhiên quan trọng của đất. Khói từ việc đốt rơm rạ còn ảnh hưởng đến đời sống dân cư, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông và cháy nổ trong mùa nắng nóng. Trước thực trạng đó, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị đã triển khai mô hình xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học tại nhiều địa phương, bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. 

Là một trong những hộ tham gia mô hình, ông Nguyễn Văn Tuần ở Hợp tác xã nông nghiệp Tiên Lai, xã Vĩnh Thủy (Quảng Trị) chia sẻ: Trước đây gia đình thường đốt rơm rạ sau thu hoạch để kịp sản xuất vụ mới. Tuy nhiên, từ khi được hướng dẫn sử dụng chế phẩm sinh học, việc xử lý đồng ruộng trở nên thuận lợi hơn.

Việc đốt rơm rạ tại các khu vực gần trục đường giao thông khiến khói bụi làm giảm tầm nhìn của người tham gia giao thông. Ảnh: Tường Vi – TTXVN

Sau khi thu hoạch chỉ cần đưa nước vào ruộng, bón vôi, cày lồng một lượt rồi rải chế phẩm sinh học đã trộn với cát lên mặt ruộng. Sau khoảng 5-7 ngày, rơm rạ bắt đầu phân hủy và có thể tiếp tục sản xuất vụ mới. Rơm rạ phân hủy nhanh, đất tơi xốp hơn, giảm phèn và bổ sung thêm nguồn hữu cơ cho đồng ruộng.

Cán bộ chuyên môn Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị cho biết, mô hình hiện được triển khai tại các địa phương Vĩnh Linh, Gio Linh, Vĩnh Thủy, Hoàn Lão và Trường Ninh với tổng diện tích khoảng 120 ha. Chế phẩm sinh học Lacto Powder Quế Lâm chứa nhiều chủng vi sinh vật có lợi, giúp phân giải nhanh chất hữu cơ, cố định đạm, phân giải lân khó tiêu và hỗ trợ cây trồng sinh trưởng tốt.

Do đó, nếu thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, rơm rạ sẽ phân hủy hoàn toàn sau khoảng 8-10 ngày, hạn chế hiện tượng ngộ độc hữu cơ, tạo điều kiện thuận lợi cho cây lúa phát triển ở vụ tiếp theo. Mặc dù bước đầu cho thấy nhiều lợi ích nhưng việc nhân rộng mô hình vẫn còn gặp khó khăn do tập quán đốt rơm rạ đã tồn tại lâu năm. Một bộ phận nông dân vẫn còn tâm lý e ngại về chi phí đầu tư và thời gian xử lý so với phương thức đốt truyền thống.

Việc đốt rơm rạ sẽ làm mất cân bằng hệ sinh thái, nếu đốt nhiều năm liên tiếp sẽ khiến đất bị khô cằn, bạc màu. Ảnh: Tường Vi – TTXVN

Theo ông Phan Ngọc Đồng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị, thời gian qua ngành nông nghiệp đã đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân không đốt rơm rạ sau thu hoạch nhằm giảm ô nhiễm môi trường và bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng.

Các nội dung này cũng được lồng ghép trong nhiều chương trình sản xuất nông nghiệp bền vững tại địa phương. Hiện, pháp luật đã có các quy định xử phạt đối với hành vi đốt phụ phẩm cây trồng gây ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, việc kiểm tra, xử lý trên thực tế còn gặp nhiều khó khăn do tình trạng đốt diễn ra nhỏ lẻ, phân tán và xuất phát từ nhu cầu sản xuất của người dân.

“Điều quan trọng nhất là phải có giải pháp phù hợp với điều kiện canh tác thực tế. Khi người dân thấy việc xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học vừa giúp cải tạo đất, giảm công lao động, vừa bảo đảm kịp thời vụ sản xuất mô hình mới có thể được nhân rộng một cách bền vững”, ông Đồng nhấn mạnh.

Từ những kết quả bước đầu đạt được, mô hình xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học đang mở ra hướng đi mới trong sản xuất nông nghiệp theo hướng xanh, giảm phát thải và nâng cao độ phì nhiêu của đất. Đây được xem là giải pháp phù hợp để từng bước thay đổi tập quán đốt rơm rạ, góp phần xây dựng nền nông nghiệp bền vững và thân thiện với môi trường.