Hướng tới chăn nuôi bền vững, nâng cao năng suất đi đôi với giảm phát thải

Trong khuôn khổ Hội nghị Khoa học Chăn nuôi Á – Úc lần thứ 21 (AAAP 2026) diễn ra từ ngày 28 đến 31/10/2026, tại Hà Nội, trong phiên chuyên đề về chăn nuôi bền vững chiều ngày 28/10, các chuyên gia chia sẻ thông điệp chăn nuôi chỉ có thể phát triển bền vững khi nâng cao năng suất đi đôi với giảm phát thải và mang lại lợi ích kinh tế cho người nông dân.

Mở đầu chuỗi bài phát biểu chính, GS.TS. Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, khẳng định chăn nuôi giữ vai trò thiết yếu đối với an ninh lương thực, sinh kế nông thôn và tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, ngành đang chịu tác động của nhiều thách thức đan xen, từ biến đổi khí hậu, áp lực lên tài nguyên, suy thoái môi trường đến dịch bệnh động vật, trong khi người tiêu dùng ngày càng đòi hỏi thực phẩm an toàn, minh bạch nguồn gốc và bảo đảm đối xử nhân đạo với vật nuôi.

GS.TS. Nguyễn Thị Lan nhấn mạnh ngành chăn nuôi cần chuyển từ tập trung vào sản lượng sang nâng cao hiệu quả và giá trị, từ xử lý sự cố sang phòng ngừa rủi ro sớm, đồng thời áp dụng cách tiếp cận gắn kết sức khỏe con người, vật nuôi và môi trường.

GS.TS. Nguyễn Thị Lan đề xuất năm nhóm ưu tiên thảo luận gồm phát huy khoa học chọn giống, dinh dưỡng và nguồn lực địa phương; tăng cường sức khỏe và đối xử nhân đạo với vật nuôi; phát triển chăn nuôi tuần hoàn và giảm phát thải; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trên toàn chuỗi giá trị; bảo đảm cơ hội công bằng cho nông hộ nhỏ, hợp tác xã, phụ nữ và thanh niên.

Bà cho rằng thành công không đo bằng số công nghệ mới được giới thiệu mà bằng số mô hình được đưa vào thực tiễn và số người dân được cải thiện sinh kế, qua đó kỳ vọng hội nghị góp phần chuyển các khuyến nghị thành chương trình và giải pháp cụ thể hướng tới ngành chăn nuôi an toàn, xanh, bao trùm, thịnh vượng.

Ở góc độ chuyên gia di truyền, GS. Julius van der Werf đến từ Đại học New England (Australia) cho rằng, nhu cầu protein động vật tại châu Á sẽ tiếp tục tăng trong khi số lao động nông nghiệp và tài nguyên ngày càng giảm, đặt ra bài toán tăng năng suất từ nguồn tài nguyên hạn chế.

Ông dẫn chứng sau 50 năm cải tiến di truyền tại Australia, đàn bò thịt với quy mô gần như không đổi đã cho sản lượng thịt cao hơn khoảng 30 - 40%, đồng thời lượng thức ăn và khí methane trên mỗi kg thịt giảm mạnh. Chuyên gia này lưu ý mục tiêu không phải là chọn vật nuôi thải ít khí methane hơn vì chúng thường kém năng suất hơn, mà là giảm lượng methane trên mỗi đơn vị sản phẩm thông qua chỉ số chọn giống cân bằng giữa năng suất và môi trường.

Ông cũng chỉ ra nhiều chương trình chọn giống tại các nước đang phát triển chưa đạt hiệu quả do thiếu hệ thống thu thập dữ liệu và cơ sở dữ liệu tập trung, đồng thời khẳng định cách bảo tồn giống bản địa hiệu quả nhất là tiếp tục chọn lọc và nâng cao năng suất để người chăn nuôi không chuyển sang giống nhập khẩu.

Đồng quan điểm, GS. Ermias Kebreab từ Đại học California của Mỹ cho rằng, thách thức hiện nay là sản xuất tốt hơn chứ không đơn thuần là nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu thực phẩm mà không làm gia tăng phát thải và nâng cao thu nhập cho nông dân.

Về dinh dưỡng, ông giới thiệu RationSmart, công cụ phối trộn khẩu phần trên điện thoại di động do nhóm của ông phát triển cùng các đối tác tại châu Á và châu Phi; trong đó, có Việt Nam, dự kiến đưa vào sử dụng từ cuối năm nay để đề xuất khẩu phần tối ưu và tính toán lượng methane phát thải cho bò sữa nhiệt đới.

Chuyên gia này cho biết khí methane chỉ tồn tại trong khí quyển khoảng 10 năm nên việc cắt giảm có thể mang lại tác động khí hậu nhanh chóng, trong đó kết hợp nhiều giải pháp như con giống phát thải thấp với chất phụ gia 3-NOP có thể giảm khoảng 37 phần trăm lượng methane thải ra.

Ông nhấn mạnh mọi công nghệ chỉ có ý nghĩa khi áp dụng trên quy mô lớn, đòi hỏi chính sách khuyến khích dựa trên cơ sở khoa học, sự tham gia của khu vực tư nhân và bài toán kinh tế có lợi cho người nông dân.

Hội nghị Khoa học Chăn nuôi Á – Úc lần thứ 21 tại Hà Nội, mở ra những cơ hội to lớn để ngành chăn nuôi Việt Nam đẩy mạnh tiến trình hội nhập quốc tế, mở rộng hợp tác trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học và tiếp cận kịp thời các xu hướng phát triển mới nhất của khu vực cũng như thế giới, hướng tới một tương lai ngành chăn nuôi đạt hiệu quả cao, có trách nhiệm với xã hội và phát triển thực sự bền vững.