Quốc hội biểu quyết thông qua 2 luật Thuế và Luật Tiết kiệm, chống lãng phí

* Hiện đại hóa quản lý thuế

Với 437/448 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 92,39% tổng số đại biểu Quốc hội, Quốc hội thông qua dự thảo Luật Quản lý thuế (sửa đổi). Luật Quản lý thuế (sửa đổi) gồm 9 Chương, 53 Điều, được xây dựng trên tinh thần đổi mới toàn diện, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về cải cách thể chế, chuyển đổi số, hiện đại hóa quản lý thuế, phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới của ngành Thuế. 

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Quản lý thuế (sửa đổi). Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026, riêng các quy định về quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và hóa đơn điện tử sẽ có hiệu lực sớm hơn, từ ngày 1/1/2026. 

Luật Quản lý thuế (sửa đổi) có một số điểm mới. Theo đó, Luật siết chặt quản lý thuế thương mại điện tử theo hướng sàn giao dịch phải nộp thuế thay cho người bán. Đây là một trong những nội dung quan trọng nhất nhằm chống thất thu thuế trong kỷ nguyên số. Luật quy định các tổ chức nước ngoài, cá nhân nước ngoài kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử là đối tượng nộp thuế. Đặc biệt, đối với hộ và cá nhân kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử có chức năng đặt hàng và thanh toán, tổ chức quản lý sàn (trong nước hoặc nước ngoài) có trách nhiệm khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho người bán. Quy định này nhằm đơn giản hóa thủ tục cho người dân và tăng cường hiệu quả thu ngân sách. 

Đáng chú ý, Luật mới thay đổi phương thức quản lý thuế đối với hộ kinh doanh. Theo đó, từ ngày 1/1/2026, phương thức quản lý thuế đối với hộ kinh doanh sẽ chuyển đổi mạnh mẽ. Thay vì áp dụng thuế khoán như trước đây, việc tính thuế sẽ dựa trên doanh thu thực tế phát sinh. Cơ quan thuế sẽ hỗ trợ tạo lập tờ khai thuế tự động dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền và cơ sở dữ liệu kết nối từ các nguồn khác. Điều này giúp minh bạch hóa nghĩa vụ thuế và giảm thiểu rủi ro cho người nộp thuế. 

Ngoài ra, Luật mở rộng đối tượng bị tạm hoãn xuất cảnh, để ngăn chặn tình trạng trốn nợ thuế. Luật cho phép khai bổ sung sau khi đã có kết luận thanh tra, kiểm tra nghĩa vụ thuế; đẩy mạnh hoàn thuế, miễn giảm thuế tự động. Về xử lý nợ, Luật đưa ra cơ chế chuyển tiếp cho phép xử lý xóa các khoản nợ phát sinh trước ngày 1/7/2026 theo quy định mới, giúp giải quyết triệt để các khoản nợ "ảo" đã quá 10 năm không còn khả năng thu hồi của những doanh nghiệp đã bị thu hồi giấy phép.

*Chính thức nâng mức giảm trừ gia cảnh 

Với 438/443 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 92,60% tổng số đại biểu Quốc hội, Quốc hội đã thông qua dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi). 

Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) gồm 4 chương, 30 điều với nhiều điểm mới: tăng giảm trừ gia cảnh, điều chỉnh biểu thuế lũy tiến và nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế của hộ kinh doanh lên mức phù hợp hơn. 

Luật có một số quy định mới so với luật hiện hành. Đáng chú ý, Luật nâng mức giảm trừ gia cảnh lên 15,5 triệu đồng/tháng. Tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã chính thức đưa mức giảm trừ gia cảnh mới vào ngay trong Luật. Cụ thể, mức giảm trừ đối với bản thân người nộp thuế tăng lên 15,5 triệu đồng/tháng (thay vì 11 triệu đồng hiện nay); mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc tăng lên 6,2 triệu đồng/tháng (thay vì 4,4 triệu đồng hiện nay); Luật giao Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh các mức này trong tương lai dựa trên biến động của giá cả và thu nhập, đảm bảo linh hoạt phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội. 

Luật cũng giảm thuế suất cho người làm công ăn lương ở các bậc thu nhập trung bình. Biểu thuế lũy tiến từng phần đã được điều chỉnh lại để giảm nghĩa vụ thuế và tránh việc tăng thuế đột ngột giữa các bậc. 

Một trong những quy định thu hút sự quan tâm thảo luận của các đại biểu Quốc hội với dự thảo Luật là chính sách thuế cho hộ kinh doanh. Tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật được Quốc hội thông qua đã nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế. Theo đó, ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế được nâng từ mức 100 triệu đồng hiện hành (và mức 200 triệu đồng trong các thảo Luật trước đó) lên 500 triệu đồng/năm. Như vậy, hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng trở xuống sẽ không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. 

Để góp phần quản lý thị trường vàng và chống đầu cơ, Luật quy định thu thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ chuyển nhượng vàng miếng với mức thuế suất là 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần. Tuy nhiên, để bảo vệ quyền lợi người dân tích trữ, Chính phủ sẽ quy định cụ thể ngưỡng giá trị vàng miếng chịu thuế. Những cá nhân mua bán vàng mục đích tiết kiệm, cất giữ dưới ngưỡng này sẽ không bị đánh thuế. 

Luật cũng mở rộng nhiều đối tượng được miễn thuế nhằm khuyến khích lao động và đổi mới sáng tạo, như miễn thuế 100% đối với phần tiền lương làm việc ban đêm, làm thêm giờ (thay vì chỉ miễn phần trả cao hơn như trước đây); miễn thuế 5 năm đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công của nhân lực công nghệ cao, nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao; miễn thuế đối với thu nhập từ chuyển nhượng lần đầu tín chỉ các-bon, trái phiếu xanh. 

Luật dự kiến có hiệu lực chung từ ngày 1/7/2026. Tuy nhiên, để người dân sớm được hưởng lợi từ việc tăng mức giảm trừ gia cảnh và giảm thuế suất, các quy định liên quan đến thu nhập từ tiền lương, tiền công và thu nhập từ kinh doanh sẽ được áp dụng sớm hơn, ngay từ ngày 1/1/2026. 

*Chống lãng phí thành quy định bắt buộc 

Với 433/440 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 91,54% tổng số đại biểu, Quốc hội thông qua dự thảo Luật Tiết kiệm, chống lãng phí.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Tiết kiệm, chống lãng phí. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Luật Tiết kiệm, chống lãng phí gồm 6 chương, 38 điều. So với Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013 hiện hành, Luật mới thay đổi tên gọi thành "Luật Tiết kiệm, chống lãng phí".

Theo Chính phủ, việc bỏ từ "thực hành" nhằm thể hiện tính cấp thiết và quyết liệt trong bối cảnh hiện nay. Tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ là việc "thực hành" đơn thuần mà phải trở thành quy định bắt buộc, chuẩn mực đạo đức xã hội và là yếu tố quyết định để đất nước bước vào kỷ nguyên mới.

Luật có một số điểm mới nổi bật về nội dung. Theo đó, Luật phân định rõ phạm vi áp dụng giữa khu vực công và tư, trong đó các quy định đối với khu vực nhà nước là bắt buộc, trong khi đối với hoạt động sản xuất kinh doanh và tiêu dùng của nhân dân là khuyến khích, không can thiệp sâu vào hoạt động quản lý, sử dụng nguồn lực của tư nhân.

Luật mở rộng và làm rõ các khái niệm "tiết kiệm" và "lãng phí", trong đó tiết kiệm không chỉ là sử dụng thấp hơn định mức, mà còn bao gồm việc "sử dụng đúng định mức, tiêu chuẩn, chế độ nhưng đạt kết quả cao hơn mục tiêu đã định"; lãng phí được định nghĩa là bao gồm cả việc tạo rào cản phát triển kinh tế - xã hội, bỏ lỡ thời cơ phát triển của đất nước.

Luật cũng thể chế quy định của Đảng, quy định chi tiết các hành vi gây lãng phí trong từng lĩnh vực cụ thể như tài chính công; vốn đầu tư công; tài nguyên, năng lượng; tài sản công... Điều này giúp nhận diện rõ hành vi để xử lý, tránh hiểu nhầm với hoạt động xây dựng pháp luật.

Luật dành riêng một điều quy định về quyền, nghĩa vụ và biện pháp bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí và người thân của họ (bao gồm vợ, chồng, cha mẹ, con cái...). Quy định này thống nhất với Quy định số 231-QĐ/TW của Bộ Chính trị, đảm bảo an toàn và quyền lợi cho người tố giác, phản ánh lãng phí.

Một điểm mới và thể hiện tính nhân văn trong Luật là tại Điều 6 và Điều 37, quy định phân biệt rõ giữa hành vi lãng phí do thiếu trách nhiệm với các rủi ro khách quan. Cán bộ năng động, đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, hoặc chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học sẽ được xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm.

Để giảm gánh nặng hành chính và đảm bảo tầm nhìn dài hạn, Luật quy định Thủ tướng Chính phủ ban hành Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí với tầm nhìn 10 năm, thay vì chỉ lập Chương trình thực hành tiết kiệm, chống lãng phí như trước đây.

Luật quy định thiết lập Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí do Chính phủ thống nhất quản lý; lấy ngày 31 tháng 5 hằng năm là "Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí" nhằm lan tỏa văn hóa tiết kiệm trong toàn xã hội.

Luật Tiết kiệm, chống lãng phí có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí số 44/2013/QH13 sẽ hết hiệu lực kể từ thời điểm này.