Quốc hội: Sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 hướng tới ba mục tiêu

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã trình bày Tờ trình số 528/TTr-CP cùng Tờ trình tóm tắt số 529/TTr-CP ngày 10/8/2026 của Chính phủ về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

*Bảy nhóm chính sách lớn 

Báo cáo trước Quốc hội, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nêu rõ, qua gần 2 năm thi hành, Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản hướng dẫn đã mang lại nhiều đột phá quan trọng, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về đất đai. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai đã bộc lộ những bất cập, vướng mắc khi một số quy định hiện hành chưa đồng bộ với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và các luật mới sửa đổi, bổ sung.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Quốc hội và Chính phủ đã ban hành một số nghị quyết tháo gỡ nhưng là giải pháp tạm thời. Bên cạnh đó, sau khi Luật Đất đai năm 2024 ban hành, Trung ương và Bộ Chính trị đã đưa ra nhiều chủ trương mới về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phân cấp phân quyền và hoàn thiện thể chế.

Do đó, việc sửa đổi luật là hết sức cấp bách nhằm thể chế hóa đầy đủ các quan điểm của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 21-NQ/TW của Trung ương, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội, hướng tới tăng trưởng nhanh, bền vững và phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Chính phủ xác định việc sửa đổi luật lần này hướng tới ba mục tiêu chủ yếu, bao gồm: Thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng về chính sách đất đai, phát triển kinh tế tư nhân, chuyển đổi số quốc gia; giải quyết các vướng mắc cấp bách từ thực tiễn để khơi thông nguồn lực hướng đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế "hai con số" trong giai đoạn mới; xây dựng mô hình quản lý đất đai hiện đại, tinh gọn, hiệu lực qua việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cải cách hành chính.

Quan điểm xuyên suốt của quá trình này là bám sát thực tiễn, luật hóa các cơ chế đã được kiểm nghiệm thực tế, chỉ quy định những nội dung mang tính nguyên tắc ổn định trong Luật, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn liền với kiểm tra, giám sát, đồng thời phát huy tối đa tiềm năng của nguồn lực đất đai.

Trên cơ sở Nghị quyết số 21-NQ/TW và kết quả tổng kết thực tiễn, Chính phủ đã thông qua bảy nhóm chính sách lớn bao gồm: đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất gắn với không gian phát triển và phân vùng bảo vệ; hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất, đấu giá quyền sử dụng đất và đấu thầu dự án công khai, minh bạch; hoàn thiện chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo tư duy tái thiết cuộc sống lâu dài cho người dân thay vì chỉ bồi thường tài sản bị thu hồi; đổi mới cơ chế tài chính và giá đất khoa học, thực tế, tránh tình trạng đầu cơ hay giá ảo; hoàn thiện quyền, nghĩa vụ người sử dụng đất và thúc đẩy tích tụ đất đai gắn với chế độ sử dụng đất đa mục đích; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền, xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia phù hợp với chính quyền địa phương hai cấp; tăng cường công tác thanh tra, giám sát, xử lý triệt để tình trạng bỏ hoang, ô nhiễm, suy thoái đất đai.

Nhằm cung cấp thông tin kịp thời cho Quốc hội, dự thảo Luật đã được tích hợp ba nhóm nội dung trọng tâm bao gồm thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng tại Nghị quyết số 21-NQ/TW; luật hóa các nghị quyết thí điểm, đặc thù mà Quốc hội và Chính phủ đã ban hành; sửa đổi thẩm quyền, trách nhiệm quản lý đất đai cho phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp theo hướng phân cấp mạnh mẽ cho cơ sở. Dự thảo đang được gửi lấy ý kiến rộng rãi của các bộ, ngành, địa phương cùng ý kiến phản biện của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để tiếp tục hoàn thiện.

* Đổi mới tư duy quản trị hiện đại 

Thẩm tra về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai, đại diện Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Phó Chủ nhiệm Nguyễn Ngọc Bảo cho biết, Ủy ban tán thành cao với tính cần thiết và cấp bách sửa đổi luật để hướng tới mốc có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027. Ủy ban đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện song song dự thảo Luật và chính sách để đảm bảo chất lượng hồ sơ trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai. 

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Đóng góp ý kiến cụ thể, đối với chính sách quy hoạch và phân loại đất, Ủy ban kiến nghị cần có sự đổi mới thực chất sang tư duy quản trị hiện đại, chỉ phân loại và quản lý cứng theo chỉ tiêu đối với đất trồng lúa, đất rừng, đất quốc phòng và an ninh, trong khi các loại đất còn lại cần quản lý linh hoạt theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội. Ủy ban cũng đề nghị làm rõ khái niệm quy hoạch thống nhất của đơn vị hành chính cấp tỉnh, phương pháp tích hợp quy hoạch, đơn giản hóa kế hoạch sử dụng đất cấp xã để tránh chồng lấn quy hoạch hoặc phát sinh thêm thủ tục hành chính. 

Liên quan đến cơ chế giao đất và thu hồi đất, đối với đề xuất thành lập đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện chức năng tổ chức phát triển quỹ đất, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, đề xuất này chưa rõ cơ sở thực tiễn và chưa phù hợp với chủ trương cơ cấu lại đơn vị sự nghiệp công lập tại Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị. Đồng thời, Ủy ban đề nghị làm rõ việc luật hóa cơ chế thí điểm của Nghị quyết số 171/2024/QH15 đối với dự án nhà ở thương mại quy mô nhỏ hơn khu đô thị thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có đất không phải đất ở. 

Đối với chính sách thu hồi đất, Ủy ban nhấn mạnh yêu cầu quy định thật rõ ràng tiêu chí các dự án thuộc diện "thật cần thiết" vì lợi ích quốc gia, công cộng theo Hiến pháp để tránh lạm dụng trong các dự án đô thị, dự án áp dụng loại hợp đồng BT (hợp đồng Xây dựng-Chuyển giao) hay thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất; rà soát chặt chẽ các trường hợp thu hồi đất trước khi hoàn thành tái định cư nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.

Ủy ban cũng đề nghị tổng kết kỹ để luật hóa cơ chế đặc thù tại Nghị quyết số 254/2025/QH15 áp dụng chung toàn quốc, cùng với rà soát cơ chế thí điểm mạng lưới đường sắt đô thị tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh theo Nghị quyết số 188/2025/QH15 để đảm bảo tính đồng bộ hệ thống pháp luật.

Về tài chính đất đai, Ủy ban đề nghị xây dựng cơ chế giá đất hợp lý cho sản xuất kinh doanh để thu hút đầu tư, quy định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh linh hoạt có thể tăng hoặc giảm theo từng thời kỳ, chỉ đưa nguyên tắc chung vào Luật và giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết nhằm ứng phó linh hoạt với thực tiễn.