Quốc hội: Xây dựng cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) đã được sửa đổi căn bản trong thời gian qua, nhằm thể chế hóa kịp thời các nghị quyết, kết luận của Đảng, nhất là các Nghị quyết số 57-NQ/TW, số 66-NQ/TW, Kết luận số 93-KL/TW; bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương và chủ động của ngân sách địa phương, xử lý các vấn đề về chính quyền địa phương 2 cấp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bãi bỏ các nội dung không còn phù hợp thực tiễn, giải quyết các bất cập, vướng mắc, tháo gỡ các điểm nghẽn trong đầu tư công... 

Tuy nhiên, việc tồn tại đồng thời hai luật vẫn còn những bất cập, hạn chế như việc giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn giữa quy trình dự toán ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công, dẫn đến trùng lắp trong quy trình, thủ tục quản lý vốn đầu tư công; chưa có chế tài gắn kết chặt chẽ giữa Kế hoạch tài chính 5 năm và Kế hoạch đầu tư công trung hạn...

Do đó, cần thiết phải hợp nhất hai luật này nhằm xây dựng một cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất; giảm tối đa trình tự, thủ tục, thời gian và chi phí tuân thủ cho các cấp, các ngành; huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách nhà nước phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

Bộ Tài chính đã xây dựng dự thảo Luật với quan điểm kế thừa tối đa các quy định hiện hành của Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công đã được đánh giá là hiệu quả trong triển khai, có tinh chỉnh để phù hợp với tinh thần lồng ghép, hợp nhất và yêu cầu thực tiễn để giảm thiểu thủ tục hành chính.

Đồng thời, bám sát tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, dự thảo Luật chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội; giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung về trình tự, thủ tục và những vấn đề thường có biến động trong triển khai. 

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Dự kiến Luật có 10 chương và 102 điều. Một số định hướng sửa đổi, bổ sung chính của dự thảo Luật được Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu ra là hợp nhất Kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước với Kế hoạch đầu tư công, bao gồm: Hợp nhất Kế hoạch đầu tư công trung hạn vào Kế hoạch tài chính 5 năm; hợp nhất Kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách nhà nước hằng năm; hợp nhất các nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi ngân sách nhà nước cho cả chi thường xuyên và chi đầu tư. 

Dự thảo Luật kế thừa, sửa đổi, bổ sung, đồng bộ quyền hạn, trách nhiệm của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan, HĐND và UBND các cấp, các cơ quan, đơn vị về đầu tư công; trong đó đặc biệt là về trách nhiệm của các bộ, cơ quan, địa phương và các đơn vị, tổ chức có liên quan trong việc ban hành, hướng dẫn tiêu chí, tổ chức thực hiện đánh giá hiệu quả đầu tư chương trình, nhiệm vụ, dự án, xuyên suốt từ khâu lập, thẩm định, quyết định, phân bổ vốn đến tổ chức thực hiện, quản lý sử dụng vốn và vận hành, khai thác sau khi hoàn thành đầu tư. 

Theo dự thảo Luật, Chính phủ được giao quy định chi tiết các nội dung hiện quy định tại Luật Đầu tư công để chủ động, linh hoạt trong điều hành như tiêu chí và điều chỉnh tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C; trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư chương trình, dự án (trừ các chương trình, dự án thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội)... 

Bên cạnh đó, dự thảo luật sửa đổi một số nội dung về quản lý ngân sách nhà nước để đáp ứng yêu cầu thực tiễn như phân bổ và sử dụng số tăng thu ngân sách nhà nước trong quá trình điều hành; sử dụng dự phòng, dự trữ tài chính, tăng thu và dự toán chi còn lại để bổ sung chi ứng phó, khắc phục tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia... 

Cho ý kiến về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị việc hợp nhất hai luật cần được đặt trong tổng thể đổi mới cơ chế quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công, bảo đảm hợp nhất phải thực sự khắc phục sự giao thoa, bất cập, chồng chéo giữa 2 luật, đồng thời quy định thống nhất quy trình quản lý, lập dự toán, phân bổ, thực hiện, quyết toán ngân sách nhà nước và đầu tư công. 

Dự luật phải bảo đảm phù hợp với quy định của Hiến pháp, chủ trương của Đảng về vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương, tính chủ động của ngân sách địa phương. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân định rõ về thẩm quyền, trách nhiệm trong quản lý ngân sách nhà nước, phân bổ đầu tư công 5 năm, hằng năm trên nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, phân cấp quản lý nguồn lực tương xứng với nhiệm vụ được giao.

Cùng với đó, tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý đầu tư công theo hướng quản lý dựa trên kết quả và hiệu quả sử dụng vốn, trong đó quy định rõ nguyên tắc phân bổ vốn trên cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội đối với chương trình, dự án; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, người đứng đầu trong việc bảo đảm hiệu quả đầu tư. 

Việc sửa đổi Luật cần được thực hiện trên cơ sở tổng kết đầy đủ việc thi hành Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, đánh giá đúng nguyên nhân của các tồn tại, bất cập để đề xuất giải pháp phù hợp, khắc phục những hạn chế, điểm nghẽn đã được nhận diện và đồng bộ, thống nhất với các luật có liên quan.

Về cơ chế kiểm soát, đánh giá hiệu quả đầu tư công, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hữu Toàn cho biết, đây là nội dung mới quan trọng nhằm thể chế hóa chủ trương, định hướng theo Kết luận số 18-KL/TW. Tuy nhiên, dự thảo chỉ quy định chung nội dung phải đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, chưa quy định rõ tiêu chí, nguyên tắc đánh giá.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị nghiên cứu hoàn thiện theo hướng quy định rõ hơn về hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư đối với dự án đầu tư; trách nhiệm của cơ quan, người quyết định đầu tư và chủ đầu tư trong việc bảo đảm hiệu quả đầu tư; cơ chế đánh giá sau khi dự án hoàn thành, đưa vào khai thác, sử dụng và công khai kết quả đánh giá; trách nhiệm đối với các trường hợp dự án không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả thấp. Trên cơ sở đó, giao Chính phủ quy định chi tiết để tổ chức thực hiện thống nhất.