Quốc hội xem xét sửa luật, cắt giảm điều kiện kinh doanh và mở rộng an sinh

Tiếp tục chương trình làm việc Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng 21/10, Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về các dự án: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).

* Không giới hạn chủ thể tham gia huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động

Tờ trình của Chính phủ do Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải trình bày cho thấy, dự án Luật tập trung vào 3 nhóm nội dung cấp bách: các quy định chịu tác động của việc sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp theo Nghị quyết số 190/2025/QH15; các quy định về thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh liên quan đến lĩnh vực an toàn, vệ sinh lao động theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư năm 2026 và Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP; các quy định có liên quan trực tiếp để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình về 04 dự án Luật: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi). Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Dự thảo Luật sửa đổi quy định về trách nhiệm của các bộ trong quản lý nhà nước đối với máy, thiết bị, vật tư, chất có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động theo hướng Luật quy định nguyên tắc, Chính phủ quy định việc phân công phạm vi quản lý giữa các bộ (Điều 33); tiếp tục duy trì quy định khai báo khi đưa vào sử dụng và khi không còn sử dụng, thải bỏ máy, thiết bị, vật tư, chất có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động (Điều 30); sửa đổi quy định về khai báo, điều tra và thống kê, báo cáo tai nạn lao động để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, dự thảo Luật đã quy định rõ trách nhiệm của công đoàn cấp trên cơ sở tại những cơ sở sản xuất, kinh doanh chưa thành lập công đoàn cơ sở. Bên cạnh đó, Ủy ban nhất trí bổ sung trách nhiệm của công đoàn cấp trên cơ sở trong trường hợp người lao động phát hiện người sử dụng lao động có dấu hiệu xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng về an toàn, vệ sinh lao động.

Ủy ban tán thành việc sửa đổi, bổ sung một số khoản của Điều 14 để thực hiện chủ trương cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Dự thảo Luật đã quy định rõ người sử dụng lao động tự tổ chức huấn luyện hoặc “thuê” tổ chức huấn luyện và chịu trách nhiệm về chất lượng huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động; quy định tổ chức huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động gồm các đơn vị sự nghiệp và doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động; không giới hạn chủ thể tham gia huấn luyện chỉ là đơn vị sự nghiệp công lập như quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, qua đó tạo điều kiện thực hiện quyền tự do kinh doanh.

* Bảo đảm an toàn thông tin và tài liệu lưu trữ

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm gồm 7 điều. Theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, dự án Luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật Lao động theo hướng chuyển thẩm quyền quy định chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của Hội đồng tiền lương quốc gia từ Chính phủ sang Thủ tướng Chính phủ; chuyển nhiệm vụ thông báo lịch nghỉ lễ, tết hằng năm cho Bộ trưởng Bộ Nội vụ (thực hiện trước ngày 30/9 năm trước); đồng thời bổ sung nội dung mới về phát triển văn hóa, quy định ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam” và là ngày nghỉ, người lao động được hưởng nguyên lương (thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW). 

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Lưu trữ, trong đó quy định cụ thể thẩm quyền hủy tài liệu lưu trữ hết giá trị đối với các cơ quan đã giải thể, phá sản hoặc chuyển đổi mô hình; bỏ “Chứng chỉ hành nghề lưu trữ” và lệ phí liên quan, thay bằng quy định tiêu chuẩn trình độ đào tạo chuyên môn (từ cao đẳng trở lên theo các ngành phù hợp) đối với nhân sự phụ trách kỹ thuật, nghiệp vụ dịch vụ lưu trữ.

Về sửa đổi, bổ sung Luật Bình đẳng giới, dự án Luật chuyển nhiệm vụ công bố thông tin quốc gia về bình đẳng giới cho Bộ Nội vụ; quy định/thực hiện tiêu chí phân loại giới tính trong thống kê nhà nước cho Bộ Tài chính. Chuyển thẩm quyền ban hành chiến lược, mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới từ Chính phủ sang Thủ tướng Chính phủ.

Về sửa đổi, bổ sung Luật Hoạt động chữ thập đỏ, dự án Luật chuyển chức năng quản lý nhà nước về hoạt động chữ thập đỏ từ Bộ Nội vụ sang Bộ Y tế.

Về sửa đổi, bổ sung Luật Việc làm (Điều 5), dự án Luật bỏ giấy phép hoạt động dịch vụ việc làm. Doanh nghiệp chỉ cần thực hiện thông báo hoạt động cho cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh nơi đặt trụ sở trước khi hoạt động.

Thẩm tra nội dung này, Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành với sự cần thiết ban hành Luật; cho rằng dự thảo Luật đã bám sát chủ trương của Đảng, bảo đảm hợp hiến, thống nhất với hệ thống pháp luật, không trái điều ước quốc tế; cơ bản bảo đảm yêu cầu ứng dụng, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bảo đảm bình đẳng giới, chính sách dân tộc.

Ủy ban cơ bản tán thành việc bỏ điều kiện kinh doanh cho thuê lại lao động trong Bộ luật Lao động, chuyển từ cấp giấy phép sang thông báo; đề nghị tiếp tục rà soát các quy định để hoàn thiện cơ chế hậu kiểm, bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước, quyền, lợi ích của người lao động, không tạo khoảng trống pháp lý; hoàn thiện quy định về năng lực  doanh nghiệp, ký quỹ, trách nhiệm liên đới của bên thuê lại khi doanh nghiệp vi phạm hoặc mất khả năng trả lương, đóng bảo hiểm xã hội.

Đối với nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Việc làm, Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản nhất trí bỏ giấy phép, chuyển sang thông báo hoạt động dịch vụ việc làm; đề nghị tiếp tục rà soát các quy định về tổ chức dịch vụ việc làm công phù hợp thẩm quyền theo Luật Tổ chức Chính phủ; sắp xếp tổ chức bộ máy, cải cách thủ tục, chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu bảo hiểm thất nghiệp, rà soát chức năng của Trung tâm dịch vụ việc làm.

Đối với nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Lưu trữ, Ủy ban này cho rằng, dự thảo Luật bỏ quy định về cấp Chứng chỉ hành nghề lưu trữ (Điều 56) nhằm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Tuy nhiên, dịch vụ lưu trữ có tính đặc thù, liên quan đến quản lý, bảo quản và xử lý tài liệu, trong đó có thông tin quan trọng, nhạy cảm. Vì vậy, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị kế thừa tinh thần quy định về điều kiện nhân thân tại khoản 4 Điều 56 hiện hành, bổ sung quy định đối với những trường hợp không được kinh doanh dịch vụ lưu trữ hoặc trực tiếp thực hiện nghiệp vụ lưu trữ, nhằm bảo đảm an toàn thông tin và tài liệu lưu trữ.

* Đánh giá tác động đa chiều việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội gồm 3 điều, sửa đổi, hoàn thiện liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội và chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết, để đảm bảo có lộ trình mở rộng độ bao phủ của chính sách bảo hiểm xã hội phù hợp, khả thi đối với nhóm đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, dự thảo Luật quy định theo hướng: Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên trên cơ sở đề xuất của Chính phủ phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ. 

Hiện nay, Đảng ủy Chính phủ đang nghiên cứu xây dựng Nghị quyết mới về chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định; nội dung này sẽ được Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo cùng các cơ quan nghiên cứu thể chế hóa cụ thể sau khi Ban Chấp hành Trung ương Đảng thông qua Nghị quyết mới. 

Thẩm tra dự án Luật, Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản tán thành về nguyên tắc với đề xuất và giải trình của Chính phủ nhằm từng bước mở rộng diện tham gia, bảo đảm quyền lao động, quyền an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và thực hiện mục tiêu của Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội.

Tuy nhiên, việc quy định nhóm đối tượng “người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số” thuộc phạm vi tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là rất rộng, chưa bảo đảm tính khả thi, cần được cân nhắc, đánh giá tác động kỹ lưỡng, đa chiều. Do đó, đề nghị Chính phủ tiếp tục xem xét và thực hiện đầy đủ Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nghiên cứu, bổ sung trong dự thảo Luật quy định rõ đối tượng và thời điểm cụ thể triển khai thực hiện. Trường hợp chưa thể quy định rõ đối tượng, thời điểm triển khai, chưa đạt được sự đồng thuận của đối tượng dự kiến sẽ phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đề nghị Chính phủ sửa đổi nội dung này khi sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội do quy định hiện hành đã bao phủ các trường hợp mà Chính phủ đề xuất.

* Bảo đảm thực hiện dân chủ trên nền tảng số bình đẳng, an toàn 

Cho biết dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) gồm 6 chương, 65 điều, Bộ trưởng Nội vụ thông tin, so với Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 (được sửa đổi bổ sung năm 2025), dự thảo Luật giảm 26 điều.

Nhằm bảo đảm nguyên tắc bình đẳng, bao trùm, không để ai bị bỏ lại phía sau trong việc thực thi quyền dân chủ, đồng thời bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên, dự thảo Luật đã bổ sung nguyên tắc “Người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện dân chủ ở cơ sở”.

Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cho thấy, dự thảo cơ bản phù hợp với Hiến pháp, bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật và đáp ứng các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, bình đẳng giới, chính sách dân tộc. Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát tính thống nhất với pháp luật liên quan, tính tương thích với điều ước quốc tế; bảo đảm thực hiện dân chủ trên nền tảng số bình đẳng, an toàn, bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhất là đối với nhóm yếu thế.

Về thực hiện dân chủ trên nền tảng số, Ủy ban đề nghị làm rõ trách nhiệm hỗ trợ người dân, duy trì phương thức trực tiếp phù hợp; bảo đảm an toàn, bảo vệ dữ liệu cá nhân và khả năng tiếp cận của các nhóm gặp khó khăn; phòng ngừa ép buộc, tham gia thay người khác.