Ra mắt Hệ sinh thái tài chính hàng hải quốc tế trong VIFC-HCMC

Ngày 21/5, tại TP. Hồ Chí Minh, Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) phối hợp với Tập đoàn Gemadept tổ chức Diễn đàn “Phát triển hệ sinh thái tài chính hàng hải trong VIFC-HCMC”; đồng thời, ra mắt sáng kiến Hệ sinh thái tài chính hàng hải quốc tế (IMFE) – một trong bốn trụ cột chiến lược của VIFC-HCMC. Sáng kiến được kỳ vọng sẽ giúp TP. Hồ Chí Minh từng bước hình thành trung tâm tài chính hàng hải quốc tế, kéo các dòng giao dịch tài chính gắn với logistics và vận tải biển quay trở lại Việt Nam.

Kéo “dòng chảy tài chính” hàng hải về Việt Nam

Theo ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam hiện mới tham gia mạnh ở “dòng chảy hàng hóa”, trong khi “dòng chảy tài chính” với giá trị gia tăng cao nhất vẫn nằm ngoài lãnh thổ.

Để phát triển kinh tế biển theo hướng bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Việt Nam cần từng bước xây dựng hệ sinh thái tài chính hàng hải hoàn chỉnh, nơi dòng vốn, dịch vụ tài chính và hoạt động logistics được kết nối trực tiếp ngay trong nước. “Đây cũng là lý do TP. Hồ Chí Minh định hướng phát triển mô hình kết nối trực tiếp giữa hạ tầng cảng biển, logistics và hệ sinh thái tài chính quốc tế. Chúng tôi mong muốn VIFC-HCMC không chỉ là nơi thu hút dòng vốn quốc tế, mà còn trở thành trung tâm trung chuyển dòng vốn cho nền kinh tế biển Việt Nam”, ông Vinh nói.

Theo lãnh đạo TP. Hồ Chí Minh, IMFE sẽ đóng vai trò nền tảng kết nối giữa ngân hàng, quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm, hãng tàu, doanh nghiệp logistics và các đối tác quốc tế trong một hệ sinh thái tích hợp, qua đó từng bước nội địa hóa các dịch vụ tài chính hàng hải có giá trị gia tăng cao.

Thực tế, trong nhiều năm qua, khu vực phía Nam, đặc biệt là TP. Hồ Chí Minh và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, đã nổi lên như một trong những trung tâm logistics và cảng biển quan trọng của Đông Nam Á. Các dự án quy mô lớn như: cảng quốc tế Gemalink, hệ thống cảng Cát Lái hay cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ đang từng bước đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu.

Năm 2025, hệ thống cảng biển TP. Hồ Chí Minh dự kiến thông qua hơn 24 triệu TEU, xếp thứ 8 thế giới theo Lloyd’s List, gắn với kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 200 tỷ USD, tương đương khoảng 20% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước.

Xung quanh hạ tầng cảng biển, hệ sinh thái dịch vụ logistics cũng phát triển mạnh với các hoạt động bốc dỡ, lưu kho, giao nhận, khai báo hải quan, vận tải chuỗi cung ứng và hỗ trợ xuất nhập khẩu.

Báo cáo của đơn vị tư vấn dự án Roland Berger cho thấy, trong 15 năm qua, lưu lượng hàng hóa, đặc biệt là hàng hóa container qua Việt Nam đã có tốc độ tăng trưởng rất ấn tượng, đạt khoảng 11%. Tổng lượng hàng hóa của Việt Nam năm 2025 đã lên tới khoảng 34 triệu TEU, gấp 5 lần so với thời điểm năm 2010.

Việt Nam đã trở thành quốc gia có tốc độ tăng trưởng lưu lượng hàng hóa cao nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương, vượt xa Ấn Độ, Trung Quốc cũng như các quốc gia khác trong Đông Nam Á như: Malaysia hay Singapore.

Theo ước tính, tổng giá trị giao dịch thương mại phát sinh qua hệ thống cảng biển khu vực, bao gồm hàng hóa, logistics và nhu cầu tài chính liên quan, hiện vượt 1.000 tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, phần lớn các dịch vụ tài chính có giá trị gia tăng cao nhất trong chuỗi hàng hải như tài trợ thương mại, tài trợ tàu biển, bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng hải, thanh toán quốc tế hay quản trị rủi ro logistics vẫn chủ yếu được thực hiện tại các trung tâm tài chính nước ngoài.

Ông Nguyễn Hoàng Anh, Quản lý dự án cấp cao Roland Berger cho biết, phần giá trị giữ lại tại Việt Nam hiện chỉ khoảng 4-5%, do các dịch vụ giá trị cao như: bảo hiểm, pháp lý hàng hải, tài chính tàu biển hay tái bảo hiểm chủ yếu được cấu trúc ở nước ngoài. Ngoài ra, giá trị gia tăng tạo ra trên mỗi lao động trong ngành hàng hải Việt Nam hiện chỉ khoảng 15.000-20.000 USD/năm, thấp hơn đáng kể so với Singapore, nơi con số này đạt khoảng 190.000-225.000 USD/năm.

Theo ông Hoàng Anh, ngành hàng hải hiện đóng góp khoảng 1% GDP Việt Nam, tương đương 4-5 tỷ USD. Nếu nâng tỷ lệ giá trị giao dịch giữ lại trong nước lên khoảng 15% vào năm 2035, Việt Nam có thể tạo thêm tác động kinh tế khoảng 9-10 tỷ USD.

Hướng tới hệ sinh thái tài chính hàng hải tích hợp

Theo Roland Berger, IMFC có thể thu hút và phát triển khoảng 16 nhóm ngành dịch vụ chuyên biệt trong lĩnh vực tài chính – hàng hải. Các nhóm dịch vụ này nhằm giải quyết trực tiếp những lỗ hổng và điểm nghẽn hiện hữu của ngành hàng hải - từ tài chính, bảo hiểm, pháp lý, công nghệ, dữ liệu, tư vấn cho đến các dịch vụ hỗ trợ thương mại quốc tế.

Roland Berger dự báo, nếu được triển khai đúng lộ trình, hệ sinh thái tài chính hàng hải quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh có thể tạo ra tác động lũy kế khoảng 50 tỷ USD cho nền kinh tế.

Ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Gemadept nhận định, Việt Nam và TP. Hồ Chí Minh đang có nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành trung tâm hàng hải - tài chính mới của khu vực. Tuy nhiên, tiềm năng chỉ có thể chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh khi xử lý được các điểm nghẽn hiện hữu.

Theo ông Long, ngành hàng hải Việt Nam hiện vẫn đối mặt với nhiều nút thắt về hạ tầng kết nối, dịch vụ tài chính chuyên ngành, cơ chế chính sách, nguồn nhân lực và sự liên kết trong hệ sinh thái.

“Yêu cầu đặt ra không chỉ là phát triển thêm cảng biển hay mở rộng năng lực logistics, mà là kiến tạo một hệ sinh thái tài chính hàng hải đồng bộ, chuyên sâu và có khả năng kết nối quốc tế tốt hơn. Đây cũng chính là khoảng trống mà IMFE cần tham gia giải quyết”, ông Long nói.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC cho biết, trong giai đoạn tới IMFE sẽ tập trung vào các trụ cột như: cho thuê tài chính tàu biển, thanh toán xuyên biên giới và ứng dụng fintech trong lĩnh vực hàng hải.

Theo ông Huân, VIFC-HCMC cũng đang nghiên cứu xây dựng sàn giao dịch tài chính hàng hải nhằm kết nối doanh nghiệp cảng biển, logistics, ngân hàng, bảo hiểm và xuất nhập khẩu trong cùng một hệ sinh thái, qua đó, từng bước kéo các dòng giao dịch tài chính hàng hải quay trở lại TP. Hồ Chí Minh.

Để IMFE sớm đi vào vận hành thực chất, lộ trình phát triển được đề xuất theo ba giai đoạn. Trong 1-2 năm đầu sẽ tập trung xây dựng nền tảng với cơ chế sandbox, trung tâm dịch vụ một cửa và nền tảng dữ liệu tài chính hàng hải. Giai đoạn 2-3 năm tiếp theo sẽ mở rộng hệ sinh thái thông qua số hóa, quỹ đầu tư và đổi mới sáng tạo. Sau đó sẽ phát triển các cấu phần quy mô lớn hơn như trọng tài hàng hải, thị trường phái sinh và các sản phẩm phòng ngừa rủi ro chuyên biệt.