Dẫn đầu BPI 2025, TP. Hồ Chí Minh cần làm gì để giữ lợi thế?

TP. Hồ Chí Minh dẫn đầu cả nước về Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) trong lần đầu tiên bộ chỉ số này được công bố, phản ánh sức bật của khu vực doanh nghiệp tư nhân cũng như những chuyển động trong cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Tuy nhiên, phía sau kết quả này vẫn còn nhiều điểm nghẽn về vốn, thủ tục và năng lực cạnh tranh cần tiếp tục tháo gỡ để doanh nghiệp “lớn lên”.

Dẫn đầu nhờ hệ sinh thái doanh nghiệp

Báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2025 lần đầu tiên giới thiệu Chỉ số BPI như một thước đo thử nghiệm nhằm định lượng hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế tư nhân.

Khác với PCI vốn tập trung đánh giá chất lượng điều hành và môi trường kinh doanh, BPI được thiết kế để phản ánh “đầu ra” của nền kinh tế tư nhân, tức khả năng doanh nghiệp phát triển, duy trì hoạt động, đổi mới sáng tạo và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Trong lần công bố này, TP. Hồ Chí Minh đạt 5,67 điểm, dẫn đầu cả nước, vượt Hà Nội (5,41 điểm) và Quảng Ninh (5,33 điểm), trong khi mức trung vị toàn quốc là 4,2 điểm.

Theo VCCI, lợi thế lớn nhất của TP. Hồ Chí Minh nằm ở quy mô thị trường và độ sâu của hệ sinh thái doanh nghiệp. Thành phố hiện có mật độ doanh nghiệp tư nhân cao nhất cả nước, với 4,33 doanh nghiệp thành lập mới và 23,75 doanh nghiệp đang hoạt động trên mỗi 1.000 dân.

Không chỉ dẫn đầu về số lượng doanh nghiệp, TP. Hồ Chí Minh cũng nổi bật ở khả năng kết nối chuỗi cung ứng và đổi mới sáng tạo. Tỷ lệ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp nước ngoài đạt 7,7% — mức cao nhất cả nước. Khoảng 10,6% doanh nghiệp trong mẫu khảo sát cho biết có bộ phận nghiên cứu và phát triển (R&D).

Theo Tiến sĩ Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế, việc TP. Hồ Chí Minh dẫn đầu cả nước về môi trường phát triển kinh tế tư nhân phản ánh rõ những nỗ lực cải cách, đổi mới và cách làm quyết liệt của thành phố trong hỗ trợ doanh nghiệp thời gian qua. Kết quả này không chỉ cho thấy hiệu quả điều hành của chính quyền thành phố, mà còn phản ánh vai trò đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức liên quan trong cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Dù vậy, VCCI cũng lưu ý BPI mới chỉ là bước đo lường thử nghiệm và vẫn cho thấy nhiều điểm nghẽn của khu vực doanh nghiệp tư nhân. Năng lực đổi mới sáng tạo, tỷ lệ đầu tư cho R&D, mức độ ứng dụng công nghệ và khả năng tham gia chuỗi giá trị của doanh nghiệp Việt Nam nhìn chung còn khá khiêm tốn.

Theo VCCI, đây sẽ là cơ sở quan trọng để các địa phương, trong đó có TP. Hồ Chí Minh, tiếp tục điều chỉnh chính sách hỗ trợ doanh nghiệp theo hướng thực chất hơn, nhất là trong thúc đẩy đổi mới công nghệ, phát triển hệ sinh thái sáng tạo và tăng liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Gỡ điểm nghẽn để doanh nghiệp “lớn lên”

Kết quả dẫn đầu cả nước về BPI phần nào phản ánh những chuyển biến trong môi trường đầu tư kinh doanh của TP. Hồ Chí Minh những năm gần đây, đặc biệt ở các lĩnh vực cải cách thủ tục hành chính, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường và nguồn vốn.

Theo báo cáo của UBND TP. Hồ Chí Minh, giai đoạn 2021–2025, tỷ trọng đầu tư tư nhân trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội của thành phố đạt 22,6%, cao hơn đáng kể so với mức 18,4% của giai đoạn 2016–2020. Số doanh nghiệp đang hoạt động cũng tăng mạnh, từ hơn 253.000 doanh nghiệp cuối năm 2020 lên gần 298.300 doanh nghiệp vào cuối năm 2024.

Đà tăng tiếp tục được duy trì trong những tháng đầu năm 2026. Chỉ trong 4 tháng đầu năm, TP. Hồ Chí Minh ghi nhận 19.818 doanh nghiệp thành lập mới, tăng hơn 35% so với cùng kỳ; vốn đăng ký mới đạt 122.200 tỷ đồng, tăng 27,6%. Tổng vốn đăng ký mới và bổ sung đạt gần 391.867 tỷ đồng, tăng 23,57% so với cùng kỳ năm trước.

Tính đến cuối tháng 4/2026, toàn thành phố có hơn 434.300 doanh nghiệp đang hoạt động trên Hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.

Dù vậy, khu vực kinh tế tư nhân vẫn đối mặt nhiều rào cản. Theo đánh giá của UBND TP. Hồ Chí Minh, môi trường đầu tư kinh doanh vẫn còn những điểm nghẽn chậm được tháo gỡ; số doanh nghiệp giải thể gia tăng trong khi lượng doanh nghiệp quay trở lại hoạt động còn thấp cho thấy sức chống chịu của khu vực này vẫn hạn chế.

Phần lớn doanh nghiệp tư nhân hiện có quy mô0 nhỏ và vừa, vốn tự có thấp, năng lực quản trị còn hạn chế. Khả năng tiếp cận tín dụng vẫn là bài toán lớn do thiếu tài sản bảo đảm và thông tin tài chính chưa minh bạch. Trong khi đó, tỷ lệ doanh nghiệp đầu tư cho đổi mới sáng tạo, R&D hay tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu còn khá thấp.

Ngoài ra, nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp về thuế, tín dụng, đổi mới công nghệ, logistics, mặt bằng sản xuất… dù đã được ban hành nhưng tiến độ triển khai còn chậm do thiếu hướng dẫn cụ thể hoặc chưa hoàn thiện cơ sở pháp lý đồng bộ.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Việt Anh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HUBA) cho rằng, điểm đặc biệt của TP. Hồ Chí Minh nằm ở truyền thống phát triển kinh tế tư nhân đã hình thành từ rất sớm, tạo nên một cộng đồng doanh nghiệp có khả năng thích ứng và xoay chuyển rất nhanh trước biến động thị trường.

Doanh nghiệp tư nhân tại TP. Hồ Chí Minh có khả năng xoay chuyển rất nhanh trước thay đổi của thị trường. Khi một sản phẩm không còn phù hợp, khu vực này thường là nhóm chuyển sang mô hình hoặc sản phẩm mới nhanh hơn các thành phần kinh tế khác. Tuy nhiên, phần lớn sự phát triển đó vẫn mang tính “tự vận động”, dựa nhiều vào khả năng tự thích nghi của doanh nghiệp.

“Điều quan trọng không chỉ là số lượng doanh nghiệp tăng lên mà là phải giúp doanh nghiệp “lớn lên”. Hiện nay doanh nghiệp tư nhân phát triển nhanh, rất năng động nhưng đa số vẫn nhỏ và yếu. Nếu chỉ đông mà không lớn thì sức cạnh tranh sẽ hạn chế”, ông Trần Việt Anh nói.

Đại diện HUBA cho rằng, khu vực kinh tế tư nhân hiện vẫn thiếu nhiều điều kiện nền tảng để phát triển bền vững, đặc biệt là vốn, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị. Nhiều doanh nghiệp nhỏ chưa có điều kiện tiếp cận đào tạo về kinh tế số, kinh tế xanh hay AI, trong khi khả năng tiếp cận vốn vẫn phụ thuộc lớn vào tài sản bảo đảm.

Do đó, bên cạnh cải cách thủ tục hành chính, cần có thêm các chính sách hỗ trợ thiết thực hơn về đào tạo, chuyển đổi công nghệ và nâng cao năng lực quản trị cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhằm giúp khu vực kinh tế tư nhân phát triển ổn định và có chiều sâu hơn.

Để hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, TP. Hồ Chí Minh cho biết sẽ tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh theo hướng đồng hành cùng doanh nghiệp, tập trung giảm chi phí, tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh và thúc đẩy giải ngân các dự án.

Hiện TP. Hồ Chí Minh cũng đang xây dựng kế hoạch nâng cao chỉ số PCI giai đoạn 2026–2030, tập trung cắt giảm, đơn giản hóa các thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh không còn phù hợp.

Ngoài ra, UBND Thành phố đang rà soát để ban hành quy chế phối hợp giải quyết thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư đối với các dự án có sử dụng đất trên địa bàn nhằm thống nhất quy trình xử lý; đồng thời rút ngắn thời gian cấp phép xây dựng xuống tối đa 15 ngày, đẩy mạnh áp dụng công nghệ và chuyển hướng sang quản lý “hậu kiểm”.