Sam Altman và Dario Amodei - hai tầm nhìn về tương lai AI

Theo báo Le Point của Pháp, Hội nghị thượng đỉnh toàn cầu về trí tuệ nhân tạo (AI) tổ chức tại New Delhi vào tháng 2 năm 2026 lẽ ra phải là biểu tượng cho sự đoàn kết của một ngành công nghệ đang trở thành trung tâm của nền kinh tế thế giới. Thế nhưng, sự kiện này lại vô tình phơi bày một rạn nứt sâu sắc. Đằng sau hình ảnh đoàn kết được Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi dàn dựng là cuộc đối đầu ngày càng rõ nét giữa hai nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất trong lĩnh vực AI hiện nay: ông Sam Altman, Giám đốc điều hành (CEO) OpenAI, và ông Dario Amodei, người sáng lập công ty khởi nghiệp AI Anthropic.Khoảnh khắc đáng chú ý nhất của hội nghị không nằm ở các tuyên bố chính thức mà ở một cử chỉ mang tính biểu tượng. Khi các lãnh đạo công nghệ được mời nắm tay nhau để thể hiện tinh thần hợp tác sau khi Tuyên bố New Delhi về AI được thông qua, Altman và Amodei - đứng cạnh nhau - đã không bắt tay. Thay vào đó, mỗi người giơ nắm đấm của mình, tạo nên một hình ảnh được nhiều người xem như biểu tượng cho sự chia rẽ về triết lý phát triển AI.

Từ đồng minh thành đối thủ

Để hiểu sự căng thẳng này, cần quay lại năm 2016, khi ông Dario Amodei gia nhập OpenAI và nhanh chóng trở thành một trong những nhà nghiên cứu chủ chốt. Ông đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn và đặc biệt là phương pháp RLHF - kỹ thuật giúp AI học cách phản hồi phù hợp với giá trị và kỳ vọng của con người.

Tuy nhiên, theo thời gian, ông Amodei ngày càng lo ngại trước tốc độ thương mại hóa và mở rộng quy mô của OpenAI, đặc biệt sau các khoản đầu tư khổng lồ và quan hệ hợp tác sâu với tập đoàn công nghệ Microsoft. Năm 2021, ông rời công ty cùng nhiều cộng sự để thành lập Anthropic, với niềm tin rằng an toàn AI không thể chỉ là yếu tố bổ sung mà phải trở thành nền tảng cốt lõi của toàn bộ hệ thống.

Kể từ đó, hai công ty tiến gần nhau về cạnh tranh thị trường nhưng lại xa nhau về triết lý phát triển. Căng thẳng càng gia tăng khi Anthropic tung chiến dịch quảng cáo chỉ trích việc OpenAI đưa quảng cáo vào phiên bản miễn phí của ChatGPT - động thái mà ông Altman phản bác là “thiếu trung thực”.

Hai cách nhìn về tiến bộ công nghệ

Sự khác biệt giữa hai ông Altman và Amodei phản ánh hai trường phái tư duy về tương lai AI. Ông Altman đại diện cho tư duy tăng tốc của Thung lũng Silicon: triển khai nhanh, thu thập dữ liệu thực tế và cải tiến liên tục trong quá trình vận hành. Ông cho rằng những lo ngại về năng lượng hay tài nguyên mà AI tiêu thụ thường bị phóng đại, thậm chí so sánh việc huấn luyện AI với quá trình tiến hóa kéo dài hàng tỷ năm để tạo ra trí tuệ con người.

Ngược lại, ông Amodei tiếp cận vấn đề như một nhà vật lý nghiên cứu rủi ro hệ thống. Trong các phát biểu gần đây, ông cảnh báo rằng AI đang tiến nhanh hơn khả năng hiểu và kiểm soát của xã hội. Mối lo của ông không chỉ nằm ở lỗi kỹ thuật mà còn ở các hệ quả xã hội: lạm dụng quyền lực, giám sát hàng loạt, vũ khí tự động và đặc biệt là sự thay thế lao động quy mô lớn.

Theo ông Amodei, AI không chỉ thay thế một số nghề nghiệp riêng lẻ mà có thể trở thành “sự thay thế tổng quát cho lao động trí óc”, khiến nhiều công việc văn phòng cấp thấp biến mất chỉ trong vài năm tới.

Sự trỗi dậy của các tác nhân AI tự trị

Cuộc tranh luận càng trở nên cấp bách khi các hệ thống AI chuyển từ công cụ hỗ trợ sang những “tác nhân tự trị” có khả năng hành động độc lập. Những hệ thống này có thể tự đưa ra quyết định, quản lý dự án và thực hiện nhiệm vụ phức tạp mà gần như không cần con người can thiệp.

Các ví dụ thực tế cho thấy một nhóm tác nhân AI đã có thể tái cấu trúc hạ tầng công nghệ của cả một doanh nghiệp trong vài tuần - công việc trước đây đòi hỏi hàng tháng lao động của nhiều kỹ sư. Điều này minh chứng cho tiềm năng tăng năng suất khổng lồ, nhưng đồng thời cũng đặt ra câu hỏi: con người sẽ còn giữ vai trò gì khi máy móc có thể tự tổ chức và vận hành?

Đây chính là điểm khiến ông Amodei đặc biệt lo ngại. Theo ông, vấn đề không nằm ở việc AI mắc lỗi, mà ở khả năng con người dần trao quyền kiểm soát cho các hệ thống mà họ không còn hiểu đầy đủ.

Bài toán việc làm và áp lực chính trị

Trong khi các lãnh đạo công nghệ thảo luận về tương lai AI, những cuộc biểu tình nhỏ bên ngoài hội nghị tại New Delhi đã nhắc nhở rằng câu chuyện không chỉ mang tính công nghệ mà còn là vấn đề xã hội. Những người biểu tình phản đối thất nghiệp và bất bình đẳng - các chủ đề ngày càng gắn chặt với sự phát triển của tự động hóa.

Nhiều nhà kinh tế, trong đó có Daron Acemoglu, cảnh báo rằng nếu AI tiếp tục được triển khai theo hướng thay thế lao động thay vì hỗ trợ con người, hệ quả có thể là gia tăng bất bình đẳng và bất ổn dân chủ. Một số quốc gia, như Vương quốc Anh, đã bắt đầu nghiên cứu các chính sách như thu nhập cơ bản phổ quát để giảm sốc xã hội do AI gây ra, dù giải pháp này vẫn còn gây tranh cãi.

Hai triết lý, một tương lai chung

Hội nghị New Delhi được kỳ vọng tạo ra hình ảnh đồng thuận toàn cầu về AI, nhưng cuối cùng lại làm nổi bật hai triết lý phát triển đối lập. Một bên tin vào đổi mới nhanh chóng để định hình tương lai thông qua thực tiễn; bên kia nhấn mạnh việc thiết lập giới hạn và cơ chế kiểm soát trước khi công nghệ vượt khỏi tầm tay con người.

Sự đối đầu giữa Sam Altman và Dario Amodei vì thế không chỉ là cạnh tranh giữa hai công ty, mà là cuộc tranh luận nền tảng về cách nhân loại nên bước vào kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Khi AI ngày càng tiến gần đến khả năng vượt qua năng lực nhận thức của con người, câu hỏi quan trọng không còn là liệu công nghệ này có thay đổi thế giới hay không, mà là chúng ta muốn thế giới đó được định hình theo nguyên tắc nào.