Sàn giao dịch carbon mở cơ hội mới cho doanh nghiệp

Với TP. Hồ Chí Minh, nơi tập trung đông doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu, đây không chỉ mở ra cơ hội tham gia chuỗi giá trị xanh toàn cầu, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi công nghệ, quản trị phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn carbon để nâng cao năng lực cạnh tranh.

* Thị trường mới thúc đẩy chuyển đổi xanh

Sàn giao dịch carbon trong nước sẽ chính thức được vận hành sau quá trình chuẩn bị hạ tầng và ký kết phối hợp giữa Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) cùng Ngân hàng BIDV.

Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, việc hình thành sàn giao dịch sẽ tạo cơ sở thống nhất cho hoạt động đăng ký, lưu ký, giao dịch và thanh toán hạn ngạch phát thải, tín chỉ carbon, góp phần thúc đẩy giảm phát thải và hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Thực tế, carbon đang dần trở thành một trong những tiêu chí quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường toàn cầu. Vì vậy, việc sàn giao dịch carbon trong nước đi vào vận hành không chỉ đánh dấu bước phát triển mới của thị trường carbon tại Việt Nam mà còn mở ra cơ hội để doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh chuyển những nỗ lực giảm phát thải thành lợi thế cạnh tranh và giá trị kinh tế.

Các chuyên gia nhận định, khi carbon trở thành một loại tài sản có thể giao dịch, doanh nghiệp không chỉ thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải mà còn có cơ hội tạo thêm giá trị kinh tế nếu xây dựng được các dự án giảm phát thải đạt chuẩn. Đồng thời, việc đáp ứng các tiêu chí về phát thải cũng sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh nhiều thị trường như châu Âu, Australia, Hoa Kỳ ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn môi trường đối với hàng nhập khẩu.

Tuy nhiên, cơ hội này không dành cho tất cả doanh nghiệp nếu chưa có sự chuẩn bị bài bản. Ông Lê Châu Hải Vũ, chuyên gia Phát triển bền vững, Giám đốc Công ty tư vấn doanh nghiệp ConsulTech cho rằng, sàn giao dịch carbon là cột mốc quan trọng nhưng phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp OCOP tại TP. Hồ Chí Minh vẫn “muốn làm nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu”.

Thực tế, ba rào cản lớn nhất hiện nay là thiếu dữ liệu phát thải đạt chuẩn, chi phí kiểm kê và thẩm định còn cao, trong khi hệ thống pháp lý và hướng dẫn kỹ thuật vẫn đang tiếp tục hoàn thiện.

Từ thực tiễn tư vấn doanh nghiệp, ông Lê Châu Hải Vũ cho biết, nhiều doanh nghiệp vẫn hiểu chưa đầy đủ về thị trường carbon, thậm chí cho rằng chỉ cần trồng cây hoặc tiết kiệm điện là có thể tạo tín chỉ carbon. Trong khi đó, để tham gia thị trường, doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV), thiết lập đường cơ sở và được tổ chức độc lập xác nhận theo các tiêu chuẩn quốc tế.

* Không bỏ lỡ cơ hội

Bà Ngô Thị Thu Thủy, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Fujiwa (xã Củ Chi, TP. Hồ Chí Minh), cho biết dù doanh nghiệp chưa thuộc diện bắt buộc tham gia thị trường carbon nhưng nhiều khách hàng nước ngoài đã đưa ra yêu cầu về phát thải và chứng chỉ carbon đối với hàng hóa nhập khẩu. Vì vậy, doanh nghiệp xác định việc đầu tư cho sản xuất xanh không chỉ để đáp ứng quy định mà còn là điều kiện để duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Theo bà Ngô Thị Thu Thủy, điều doanh nghiệp đang thiếu không phải là quyết tâm mà là kiến thức và hướng dẫn cụ thể. Fujiwa mong muốn được cơ quan quản lý hỗ trợ về quy trình kiểm kê khí nhà kính, lập hồ sơ và các điều kiện để được cấp chứng chỉ carbon.

Sau 7 năm xây dựng và phát triển, doanh nghiệp đã từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất theo các tiêu chuẩn cao về chất lượng và môi trường để đáp ứng yêu cầu của những thị trường khó tính như Australia. Trong thời gian tới, Fujiwa sẽ tiếp tục đầu tư theo hướng giảm phát thải và sẵn sàng tham gia thị trường carbon khi đủ điều kiện.

Ông Lê Châu Hải Vũ nhấn mạnh, doanh nghiệp không nên tiếp cận thị trường carbon với mục tiêu trước mắt là bán tín chỉ, mà cần xem đây là chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh. Bước đầu tiên là xây dựng hệ thống kiểm kê khí nhà kính để biết chính xác lượng phát thải.

Tiếp đó là tối ưu hóa quy trình sản xuất, tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi nhiên liệu, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn nhằm giảm phát thải gắn với hiệu quả kinh tế. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc liên kết theo cụm ngành, hợp tác xã hoặc chuỗi giá trị sẽ giúp giảm chi phí và tạo đủ quy mô triển khai các dự án carbon.

Để thị trường carbon phát huy hiệu quả, các chuyên gia kiến nghị cần sớm hoàn thiện hệ thống hướng dẫn về đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải theo từng ngành; hỗ trợ chi phí kiểm kê khí nhà kính cho doanh nghiệp nhỏ; phát triển đội ngũ tư vấn trong nước và xây dựng cơ chế khuyến khích như tín dụng xanh, ưu đãi cho doanh nghiệp tiên phong chuyển đổi.

Việc sàn giao dịch carbon chính thức đi vào hoạt động không chỉ tạo thêm một công cụ kinh tế trong thực hiện cam kết giảm phát thải của Việt Nam mà còn mở ra “cuộc chơi” mới đối với cộng đồng doanh nghiệp. Với TP. Hồ Chí Minh, nơi hội tụ hệ sinh thái sản xuất, đổi mới sáng tạo và xuất khẩu lớn nhất cả nước, đây là cơ hội để khẳng định vai trò tiên phong trong phát triển kinh tế xanh.

Tuy nhiên, lợi thế sẽ chỉ thuộc về những doanh nghiệp chủ động chuyển đổi, xây dựng dữ liệu phát thải minh bạch và sớm thích ứng với các tiêu chuẩn carbon đang trở thành “tấm vé” của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.