Sản xuất công nghiệp trước thách thức không nhỏ từ biến động giá nhiên liệu

Một góc Khu công nghiệp Biên Hòa 2, tỉnh Đồng Nai. Ảnh minh họa: Công Phong/TTXVN

Quý I/2026, chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp (IIP) tăng 9% so với cùng kỳ năm trước. Đây được đánh giá là mức tăng tích cực, song để duy trì đà tăng này trong bối cảnh thế giới trong nước đang tác động đến giá xăng dầu thế giới là một thách thức không nhỏ.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) quý I/2026 tăng 9% so với cùng kỳ năm 2025, là mức tăng cao nhất của quý I kể từ năm 2020 đến nay; trong đó, ngành chế biến, chế tạo tăng 9,7%, tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt tăng trưởng của toàn ngành công nghiệp.

Cục Thống kê cho biết, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tháng 3 tăng 18,8% so với tháng trước và tăng 6,9% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, ngành cung cấp nước, hoạt động quản lý và xử lý rác thải, nước thải tăng 12,1% so với cùng kỳ năm 2025; ngành công nghiệp ngành chế biến, chế tạo tăng 7,5%; ngành sản xuất và phân phối điện tăng 4,6%; ngành khai khoáng tăng 2,6%.

Chỉ số sản xuất công nghiệp quý I/2026 tăng 9% so với cùng kỳ năm 2025 (quý I/2025 tăng 8,3%); trong đó, ngành chế biến, chế tạo tăng 9,7%, đóng góp 7,6 điểm phần trăm vào mức tăng chung; ngành cung cấp nước, hoạt động quản lý và xử lý rác thải, nước thải tăng 7,8%, đóng góp 0,1 điểm phần trăm; ngành sản xuất và phân phối điện tăng 6,3%, đóng góp 0,6 điểm phần trăm; ngành khai khoáng tăng 4,7%, đóng góp 0,7 điểm phần trăm.

Quý I/2026, chỉ số sản xuất của một số ngành công nghiệp trọng điểm cấp II tăng cao so với cùng kỳ năm 2025, gồm: Sản xuất kim loại tăng 22,9%; sản xuất sản phẩm từ khoáng phi kim loại khác tăng 19,7%; sản xuất hoá chất và sản phẩm hoá chất tăng 18,2%; sản xuất xe có động cơ tăng 14,7%; sản xuất đồ uống tăng 14,5%; sản xuất giường, tủ, bàn, ghế tăng 13,9%; sản xuất chế biến thực phẩm tăng 12%...

Ngược lại, chỉ số IIP của một số ngành tăng thấp hoặc giảm là sản xuất sản phẩm từ kim loại đúc sẵn (trừ máy móc, thiết bị) tăng 3,1%; khai thác than cứng và than non giảm 4,8%; sản xuất phương tiện vận tải khác giảm 0,9%.

Chỉ số sản xuất công nghiệp quý I/2026 so với cùng kỳ năm 2025 tăng ở cả 34 địa phương. Trong đó, địa phương có chỉ số sản xuất của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo quý I/2026 tăng cao so với cùng kỳ năm 2025 như: Ninh Bình tăng 29,1%; Phú Thọ tăng 26,3%; Bắc Ninh tăng 19,4%; Thái Nguyên tăng 17,7%; Hải Phòng tăng 16,4%. Các địa phương có chỉ số sản xuất của ngành sản xuất và phân phối điện tăng cao như: Sơn La tăng 81,8%; Lai Châu tăng 39,5%; Nghệ An tăng 18,1%.

Liên quan đến tình hình lao động trong các doanh nghiệp công nghiệp, báo cáo cho thấy, tại thời điểm 1/3/2026 tăng 1,1% so với cùng thời điểm tháng trước và tăng 2,4% so với cùng thời điểm năm 2025; trong đó, lao động khu vực doanh nghiệp nhà nước tăng 0,2% và giảm 0,2%; doanh nghiệp ngoài Nhà nước tăng 1,1% và giảm 0,4%; doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tăng 1,2% và tăng 3,4%.

Các chuyên gia, doanh nghiệp nhận định, kết quả 3 tháng đầu năm 2026 cho thấy, ngành sản xuất Việt Nam đang khởi động tích cực với động lực tăng trưởng được cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, bức tranh phục hồi vẫn đan xen thách thức từ chi phí đầu vào, áp lực lạm phát và bất ổn bên ngoài. Khả năng duy trì đà tăng trong những tháng tới sẽ phụ thuộc vào sức cầu toàn cầu, ổn định vĩ mô trong nước và năng lực thích ứng của cộng đồng doanh nghiệp.

Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) tháng 3 giảm xuống 51,2 điểm, phản ánh tốc độ mở rộng đang chậm lại. Chi phí đầu vào tăng nhanh nhất trong nhiều năm đã đẩy giá đầu ra tăng mạnh, làm suy yếu nhu cầu và niềm tin kinh doanh.

Cùng với đó, thời gian giao hàng kéo dài, dấu hiệu của đứt gãy chuỗi cung ứng tiếp tục gây áp lực lên hoạt động sản xuất. Chi phí tăng, cầu tiêu dùng phục hồi chậm đang bào mòn biên lợi nhuận và động lực sản xuất của doanh nghiệp. Sản xuất tăng về lượng, nhưng chịu sức ép ngày càng lớn về chi phí và thị trường.

Hoạt động sản xuất tại Công ty TNHH Bujeon Việt Nam Electronic, Khu công nghiệp Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. Ảnh: Thanh Thương - TTXVN

Theo chuyên gia kinh tế, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, mặc dù, chỉ số sản xuất công nghiệp quý I/2026 tăng 9% so với cùng kỳ năm 2025. Đây mới là sự tăng trưởng ngắn hạn, chưa thể khẳng định xu hướng tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Cùng quan điểm trên, ông Nguyễn Hồng Phong, Chủ tịch Công ty TNHH Dụng cụ An Mi cho rằng, doanh nghiệp sản xuất trong nước phần lớn vẫn ở vị trí gia công trong chuỗi giá trị, do đó dễ bị tổn thương khi giá đầu vào biến động. Để nâng cao khả năng chống chịu, doanh nghiệp cần từng bước tham gia sâu hơn vào thiết kế, nghiên cứu phát triển và tự động hóa.

Dù triển vọng tích cực, các chuyên gia cho rằng sản xuất công nghiệp vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức lớn trong năm 2026, đặc biệt là chi phí đầu vào tăng nhanh và nguy cơ đứt gãy cục bộ chuỗi cung ứng. Dư âm của thiên tai, bão lũ cuối năm 2025 khiến thời gian giao hàng kéo dài, nguyên vật liệu khan hiếm, đẩy chi phí sản xuất lên mức cao nhất kể từ giữa năm 2022.

Trong bối cảnh đó, để duy trì tốc độ tăng trưởng công nghiệp 2 con số trong những tháng tiếp theo, vai trò của chính sách được đánh giá là yếu tố then chốt để doanh nghiệp có thể hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số. Theo Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), dư địa nội địa hóa còn rất lớn khi 65% kim ngạch nhập khẩu là nguyên liệu đầu vào, 25% là máy móc, thiết bị, công nghệ phục vụ sản xuất.

Trên cơ sở đó, Cục Công nghiệp định hướng tập trung vào ba trụ cột chiến lược trong giai đoạn tới gồm: hoàn thiện thể chế; nâng cao nội địa hóa, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu; và thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Trong đó, việc xây dựng cơ chế đặt hàng, chỉ định thầu để tạo thị trường cho sản phẩm công nghiệp trong nước, đồng thời, khuyến khích khu vực FDI gắn với chuyển giao công nghệ được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng lực sản xuất nội địa.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cho rằng cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận vốn, đất đai và công nghệ. Việc phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành chế biến, chế tạo không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu mà còn góp phần tăng khả năng chống chịu của nền sản xuất trước biến động bên ngoài.

Về phía doanh nghiệp, việc chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất lao động và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị cũng là yếu tố quan trọng để duy trì đà tăng trưởng của ngành sản xuất công nghiệp trong thời gian tới.