Siết chặt chống khai thác IUU, khẩn trương khắc phục khuyến nghị của EC

Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà vừa chủ trì Phiên họp lần thứ 33 của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), nhằm đánh giá tiến độ thực hiện và đề ra các giải pháp cấp bách khắc phục tồn tại theo khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC).

Sau khi nghe báo cáo từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng ý kiến của các bộ, ngành liên quan, Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm trước Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về kết quả triển khai các nhiệm vụ chống khai thác IUU và việc thực hiện các khuyến nghị của EC; trực tiếp chỉ đạo, đôn đốc triển khai các nhiệm vụ chống khai thác IUU. Đồng thời, khẩn trương xây dựng kế hoạch triển khai các khuyến nghị của EC.

Cùng với đó, xây dựng báo cáo giải trình bổ sung của Việt Nam gửi EC, tập trung giải trình rõ các nội dung khuyến nghị có thể giải trình, phân loại rõ các tồn tại, hạn chế phải khắc phục ngay trước mắt và lâu dài, xác định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm, lộ trình và thời hạn thực hiện; bảo đảm thẳng thắn, cầu thị, không giải trình hình thức, không bao biện, các tồn tại, yếu kém phải được nhận diện đầy đủ và có giải pháp khắc phục cụ thể, khả thi. Báo cáo này cần được trình Thủ tướng và Ban Chỉ đạo trước ngày 6/4, sau đó gửi EC trước ngày 10/4/2026 để phục vụ việc tổng hợp, hoàn thiện kết luận chính thức.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao hoàn thiện, trình Chính phủ dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản theo hướng bổ sung đầy đủ hành vi vi phạm, tăng mức xử phạt, bảo đảm tính răn đe và làm rõ trách nhiệm các chủ thể liên quan, đảm bảo đầy đủ, đồng bộ, khả thi và theo đúng khuyến nghị của EC; nghiên cứu, bổ sung quy định sử dụng dữ liệu VMS làm căn cứ xử lý vi phạm; không để chậm tiến độ.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ động ban hành theo thẩm quyền các văn bản hướng dẫn về kiểm soát truy xuất nguồn gốc nguyên liệu nhập khẩu để khắc phục ngay các “khe hở” về quản lý nguyên liệu nhập khẩu, truy xuất nguồn gốc, quản lý doanh nghiệp, quy định hệ thống kiểm soát toàn bộ chuỗi truy xuất nguồn gốc từ khai thác, thu mua, chế biến đến xuất khẩu; xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong từng khâu. Thời hạn hoàn thành trước ngày 5/4/2026.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ động ban hành các quy định hướng dẫn kiểm soát truy xuất nguồn gốc nguyên liệu nhập khẩu, nhằm khắc phục ngay những “khe hở” trong quản lý hiện nay. Hệ thống kiểm soát cần bao phủ toàn bộ chuỗi từ khai thác, thu mua, chế biến đến xuất khẩu; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp ở từng khâu. Thời hạn hoàn thành trước ngày 5/4/2026.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần rà soát, hoàn thiện cơ chế quản lý đội tàu, nghiên cứu mở rộng đối tượng lắp thiết bị giám sát hành trình (VMS) đối với tàu từ 12 mét đến dưới 15 mét; quy định chặt chẽ việc lắp đặt, quản lý, sử dụng thiết bị VMS, bao gồm cả trường hợp một tàu lắp 2 thiết bị VMS; làm rõ điều kiện lắp đặt, đầu mối quản lý, quy trình vận hành, xử lý khi thiết bị mất tín hiệu hoặc có dấu hiệu bất thường, không để bị lợi dụng; làm rõ trách nhiệm trong đăng ký, đăng kiểm, cấp phép; bổ sung quy định quản lý chặt chẽ việc mua bán, chuyển đăng ký tàu cá sang địa phương khác, quy định rõ trách nhiệm của chủ tàu, thuyền trưởng, thuyền viên; xử lý trách nhiệm cơ quan quản lý nếu để xảy ra vi phạm; báo cáo Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo trong tháng 4/2026.

Bên cạnh đó, Bộ cũng phải rà soát, quy định bổ sung tiêu chí cảng đủ điều kiện tiếp nhận tàu cá; hướng dẫn địa phương tổ chức phân bổ tàu vào cảng phù hợp để kiểm soát, bảo đảm tàu thuộc diện quản lý phải vào cảng thực hiện đầy đủ thủ tục; hoàn thành trong tháng 4 năm 2026.

Đồng thời, hoàn thiện cơ chế quản lý tàu không đủ điều kiện hoạt động; bổ sung quy định về trách nhiệm của chủ tàu, thuyền trưởng, thuyền viên, hướng dẫn địa phương lập danh mục quản lý, quy định điều kiện ra/vào và phương án xử lý đối với tàu không còn khả năng hoạt động; hoàn thành trong tháng 4 năm 2026.

Đối với địa phương, Phó Thủ tướng giao Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh khẩn trương rà soát các vụ việc liên quan đến truy xuất nguồn gốc, làm rõ nguyên nhân sai lệch, xác định trách nhiệm của các bên liên quan. Trường hợp phát hiện dấu hiệu gian lận hoặc hợp thức hóa hồ sơ, cần xử lý nghiêm theo quy định.

Trong khi đó, tỉnh Đắk Lắk được yêu cầu kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân, đặc biệt là cán bộ tại chi cục và cảng cá, liên quan đến tình trạng xử lý vi phạm chưa nghiêm. Phó Thủ tướng nhấn mạnh không để xảy ra việc tàu vi phạm vẫn được cập cảng, xác nhận hoặc chứng nhận hợp pháp.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, sau khi làm việc tại Việt Nam từ ngày 10-19/3, đoàn thanh tra IUU của EC đã có một số đánh giá và khuyến nghị sơ bộ về công tác chống khai thác IUU ở Việt Nam ở 4 nhóm vấn đề.

Cụ thể, đối với nhóm vấn đề hoàn thiện khung pháp lý, Đoàn thanh tra của EC đề nghị bổ sung hình phạt tước giấy phép khai thác thủy sản, tịch thu tàu cá đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng; đưa hành vi tháo niêm phong, kẹp chì, tháo, gửi thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS) là vi phạm nghiêm trọng; đối với hành vi vi phạm nghiêm trọng cần xử phạt ở mức cao nhất để răn đe.

Về hoạt động quản lý và giám sát hoạt động tàu cá (MCS), Đoàn thanh tra của EC khuyến nghị tất cả các tàu cá đã đăng ký, tham gia hoạt động khai thác phải thực hiện kẻ số đăng ký, đánh dấu tàu cá theo quy định (kể cả đang neo đậu ở bờ không tham gia hoạt động khai thác).

Tăng cường sự phối hợp liên ngành kiểm tra, kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến và hoạt động trên các vùng biển để ngăn chặn và xử lý nghiêm minh tàu cá vi phạm hành vi khai thác IUU.

Đối với nhóm vấn đề truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác, Đoàn thanh tra khuyến nghị các sản phẩm thủy sản khai thác, thủy sản nhập khẩu phải được kiểm soát chặt chẽ từ cảng về doanh nghiệp và xuất khẩu, đặc biệt là các sản phẩm khai thác thủy sản bằng container; thực hiện kiểm tra công tác truy xuất nguồn gốc tại doanh nghiệp để phát hiện và xử lý vi phạm sử dụng nguyên liệu thủy sản khai thác bất hợp pháp.

Trong thực thi pháp luật, xử lý vi phạm, Đoàn thanh tra khuyến nghị đẩy nhanh tiến độ xử lý các tàu cá vi phạm; ưu tiên xử phạt hành chính đối với hành vi khai thác IUU để đảm bảo tính răn đe, nghiêm minh của pháp luật; thống nhất thông tin, dữ liệu các trường hợp tàu cá vi phạm IUU giữa các bộ, ngành, địa phương; có cơ chế theo dõi, giám sát, xử lý tình trạng thực thi pháp luật chậm trễ tại địa phương.