Siết quảng cáo sai sự thật, chặn hàng giả trên “chợ mạng”

Giữa không gian mạng tưởng chừng tiện lợi, người tiêu dùng ngày càng đối mặt với những “cái bẫy” tinh vi được ngụy trang bằng lời quảng cáo hấp dẫn. Chỉ một cú nhấp chuột, niềm tin có thể bị đánh đổi bằng hàng giả, hàng kém chất lượng. Khi thật – giả lẫn lộn, cuộc chiến chống quảng cáo sai sự thật và hàng giả trên mạng trở thành yêu cầu cấp bách để bảo vệ niềm tin và sự an toàn của xã hội.

*Quảng cáo dối trá, hàng giả đe dọa người tiêu dùng

Trong những năm gần đây, tình trạng nhiều người dùng mạng xã hội giới thiệu, quảng cáo sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ không bảo đảm chất lượng ngày càng phổ biến, gây bức xúc cho đông đảo người tiêu dùng. Giữa năm 2025, cử tri tại Hà Nội, Bình Phước và Kiên Giang phản ánh lên Trung ương về việc một số cá nhân có uy tín tham gia quảng cáo sản phẩm sai sự thật. Những sản phẩm này chưa được kiểm định chất lượng, gây hiểu lầm về công dụng và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.

Cử tri cả nước đề nghị xử lý nghiêm quảng cáo sai sự thật trên mạng xã hội, gây hiểu lầm về sản phẩm, ảnh hưởng sức khỏe người tiêu dùng. Ảnh minh họa: AI tạo

Đầu năm 2026, cử tri các tỉnh Đắk Lắk, Ninh Bình tiếp tục kiến nghị về tình trạng quảng cáo, bán hàng giả và hàng kém chất lượng. Cử tri nhấn mạnh: “Tình trạng quảng cáo, bán hàng giả, hàng kém chất lượng, nhất là thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên mạng xã hội, chưa được kiểm soát chặt chẽ. Đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành tăng cường kiểm soát, ngăn chặn và xử lý tình trạng này để bảo vệ quyền lợi, tài sản của người dân và đảm bảo an ninh trật tự trong cộng đồng”.

Các vấn đề này đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trả lời, khẳng định sẽ tập trung triển khai các giải pháp xử lý, chấn chỉnh. Trước hết, Bộ sẽ hoàn thiện hành lang pháp lý về quản lý, cung cấp và sử dụng dịch vụ Internet, thông tin trên mạng, đồng thời thực hiện nghiêm Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số (Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL ngày 05/03/2026) nhằm định hướng hành vi của tổ chức, cá nhân theo chuẩn mực văn hóa, đạo đức và pháp luật, thúc đẩy xây dựng môi trường số lành mạnh, an toàn và tôn trọng văn hóa Việt Nam.

Bộ cũng nghiên cứu, xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 38/2021/NĐ-CP ngày 29/03/2021 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo, bổ sung chế tài xử lý vi phạm nhằm đảm bảo tính răn đe. Đồng thời, Bộ phối hợp với các bộ, ngành liên quan tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nội dung quảng cáo vi phạm, kiên quyết yêu cầu Facebook, Google, TikTok ngăn chặn quảng cáo trái pháp luật, đồng thời tăng cường đào tạo, phổ biến pháp luật cho nghệ sĩ, KOLs và kết nối chặt chẽ với các công ty quảng cáo, truyền thông.

Thực tế cho thấy, quảng cáo sai sự thật và buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng trên các nền tảng số diễn còn khá phức tạp, với thủ đoạn tinh vi. Từ mỹ phẩm, thực phẩm chức năng đến đồ gia dụng, nhiều sản phẩm bị “thổi phồng” công dụng, sử dụng hình ảnh cắt ghép, đánh vào tâm lý người tiêu dùng. Một số đối tượng kinh doanh lợi dụng sự ẩn danh của mạng xã hội để né tránh trách nhiệm và sẵn sàng xóa dấu vết sau khi trục lợi. Hệ lụy không chỉ là thiệt hại kinh tế mà còn đe dọa sức khỏe, làm xói mòn niềm tin người tiêu dùng và méo mó môi trường kinh doanh. Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, nếu không kiểm soát chặt chẽ, “chợ mạng” sẽ trở thành mảnh đất màu mỡ cho gian lận.

Những vụ việc cụ thể cho thấy thực trạng đáng báo động. Lực lượng chức năng phát hiện nhiều đường dây kinh doanh mỹ phẩm giả với số lượng lớn, quảng cáo rầm rộ như “trắng da sau 7 ngày”, “trị mụn tận gốc”. Người tiêu dùng khi sử dụng có thể bị dị ứng, bỏng da, nhưng không thể khiếu nại vì người bán ẩn danh. Tương tự, nhiều thực phẩm chức năng “hàng xách tay”, “chính hãng 100%” thực chất là hàng trôi nổi, không rõ nguồn gốc, thậm chí được quảng bá qua tài khoản ảo và người nổi tiếng để tạo lòng tin.

Bà Nguyễn Thị L. (xã Bắc Lũng, tỉnh Bắc Ninh) chia sẻ: từ năm 2020, bà bị tràn dịch khớp gối và đau nhức thường xuyên. Gia đình bà nhiều lần mua thuốc trên mạng theo lời quảng cáo “khỏi ngay trong 1–2 tuần”, nhưng không có hiệu quả. Bà nghi ngờ những sản phẩm này là hàng giả, kém chất lượng và mong Nhà nước có biện pháp răn đe mạnh.

Nguyễn Hải Yến, sinh viên tại Hà Nội, cũng gặp trường hợp mua kem dưỡng da Hàn Quốc “giá siêu rẻ, tặng son xịn”. Khi nhận hàng, sản phẩm nặng như bột, có mùi hóa chất nồng, son lem màu, nhãn mờ không đọc được. Thoa lên tay bị ngứa, fanpage người bán biến mất. Cô cảnh báo bạn bè: “Quảng cáo hay chưa chắc sản phẩm hay, hãy đề cao cảnh giác khi mua hàng trên mạng!”

*Chấm dứt gian dối, xây dựng niềm tin

Sự bùng nổ thương mại điện tử và mạng xã hội mở ra không gian kinh doanh rộng lớn, thuận tiện và tiềm năng, nhưng cũng kéo theo thực trạng quảng cáo sai sự thật, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng. Tình trạng này không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn ảnh hưởng đến đạo đức kinh doanh, quyền lợi người tiêu dùng và sự ổn định của thị trường.

Nguyên nhân chủ yếu là sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, trong khi hệ thống pháp lý và công cụ quản lý chưa theo kịp. Nhiều quy định chồng chéo, thiếu cụ thể hoặc chưa đủ răn đe. Bên cạnh đó, một số người kinh doanh vì lợi nhuận bất chấp đạo đức, trong khi không ít người tiêu dùng thiếu kỹ năng phân biệt hàng thật – giả, tạo cơ hội cho hàng giả phát triển.

Do đó, việc siết chặt quản lý hoạt động quảng cáo và bán hàng trên mạng là cấp thiết. Cần hoàn thiện khung pháp lý rõ ràng, đồng bộ; cập nhật thường xuyên các quy định về quảng cáo, kinh doanh trực tuyến, đặc biệt với sản phẩm nhạy cảm. Đồng thời, tăng mức xử phạt để đảm bảo răn đe.

Cơ quan chức năng cần ứng dụng công nghệ như trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để phát hiện, xử lý vi phạm trên mạng. Nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội phải chịu trách nhiệm kiểm soát nội dung quảng cáo và người bán, không để lợi nhuận lấn át quyền lợi người dùng.

Đồng thời, nâng cao nhận thức người tiêu dùng là yếu tố quan trọng. Tuyên truyền, hướng dẫn người dân nhận biết hàng giả, mua sắm an toàn trên mạng, giúp họ trở thành “người mua thông thái”. Vai trò cộng đồng trong giám sát, báo cáo vi phạm cũng cần được phát huy, tạo áp lực xã hội giảm tình trạng gian lận. Báo chí và truyền thông đóng vai trò phản ánh kịp thời các vụ việc tiêu cực, hình thành dư luận xã hội lành mạnh.

Tình trạng quảng cáo sai sự thật và buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng trên mạng là thách thức lớn đối với toàn xã hội. Siết chặt quản lý không nhằm cản trở thương mại điện tử, mà để tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, bền vững. Khi người tiêu dùng được bảo vệ, doanh nghiệp chân chính được hỗ trợ, thị trường vận hành đúng quy luật, nền kinh tế số mới phát triển lành mạnh, lâu dài.

Theo Bộ Công an, trong năm 2025, hàng nghìn vụ việc vi phạm liên quan đến sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm đã bị phát hiện; hàng trăm vụ đã bị khởi tố hình sự. Điều này cho thấy, nhiều hành vi đã vượt ngưỡng xử phạt hành chính, chuyển sang xử lý hình sự.

Đáng quan tâm, trong năm 2025, vụ án liên quan đến hành vi “Lừa dối khách hàng” trong hoạt động livestream bán sản phẩm thực phẩm chức năng đã được đưa ra xét xử tại Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh. Trong vụ việc này, một số cá nhân có ảnh hưởng trên mạng xã hội bị truy tố do quảng bá sản phẩm với thông tin không đúng bản chất, gây nhầm lẫn về công dụng đối với người tiêu dùng. Đây cũng là sự răn đe và cảnh báo với những đối tượng “làm xiếc với luật” cần chấm dứt những việc làm sai trái.

Việt Nam  đã ban hành nhiều văn bản quan trọng như Luật Quảng cáo 2012, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, và Nghị định 38/2021/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa, quảng cáo... Tuy nhiên, các quy định này vẫn chưa bao quát đặc thù của môi trường truyền thông số xuyên biên giới.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Đức Tài, Giám đốc Viện Ứng dụng Khoa học Công nghệ và Luật pháp, nhiều năm qua chúng ta chưa có cơ chế xử lý gian lận và còn thiếu công cụ kỹ thuật để giám sát kịp thời. Tình trạng gian lận thương mại trong bán hàng cho thấy rõ sự nguy hiểm khi cá nhân có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội vi phạm. Vì vậy, cần thiết lập một khung pháp lý chặt chẽ và một hệ thống giám sát minh bạch để bảo vệ thị trường, người tiêu dùng, và chính những người làm nghề.

Đã đến lúc các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng hành động quyết liệt để chấm dứt tình trạng này. Một thị trường sạch không chỉ là mong muốn, mà phải trở thành mục tiêu chung và trách nhiệm của toàn xã hội. Cuộc chiến với hàng giả trên mạng sẽ không thể thành công nếu thiếu sự vào cuộc đồng bộ. Chỉ khi niềm tin được bảo vệ, thị trường mới phát triển lành mạnh và bền vững trong kỷ nguyên số.