Số hóa di sản làng quê gắn với phát triển du lịch

Chùa Keo Hành Thiện, xã Xuân Hồng, tỉnh Ninh Bình là ngôi chùa cổ lưu giữ nhiều giá trị đặc sắc về lịch sử, kiến trúc và văn hóa truyền thống. Chùa được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2016 và Lễ hội chùa Keo Hành Thiện được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, ngôi chùa không chỉ là điểm tựa tinh thần của cộng đồng mà còn là di sản quý cần được bảo tồn, phát huy.

Dự án số hóa Di tích chùa Keo Hành Thiện được triển khai từ năm 2023, hướng tới xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số toàn diện về lịch sử, văn hóa, kiến trúc và các giá trị di sản gắn với đời sống cộng đồng, góp phần lưu giữ những giá trị truyền thống một cách khoa học, mở ra phương thức tiếp cận mới, đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

Theo kiến trúc sư Đỗ Vũ Lợi - người chủ trì dự án số hóa di tích, quá trình số hóa được triển khai trên cơ sở nghiên cứu công phu các nguồn tư liệu lịch sử, đặc biệt là hệ thống tư liệu Hán Nôm, kết hợp khảo sát thực địa nhằm nhận diện đầy đủ các giá trị kiến trúc, mỹ thuật và văn hóa của di tích. Từ đó, dự án từng bước xây dựng mô hình số 3D, bản đồ số và hệ thống dữ liệu chuẩn hóa, góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Điểm nhấn là việc ứng dụng công nghệ thực tế ảo VR360 trong số hóa không gian di sản. Thông qua nền tảng trực tuyến, các hạng mục của di tích và không gian văn hóa được số hóa, tạo điều kiện để người dân và du khách tìm hiểu, trải nghiệm từ xa. Hệ thống bản đồ số được tích hợp mã QR và công nghệ NFC, giúp việc tra cứu thông tin về di tích thuận tiện.

Ông Đặng Ngọc Kỳ, Phó trưởng Ban Quản lý Di tích chùa Keo Hành Thiện cho rằng, việc ứng dụng công nghệ số đã mở rộng khả năng tiếp cận di sản với công chúng, nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục và quảng bá các giá trị văn hóa. Khối tư liệu Hán Nôm của di tích đang được số hóa, biên dịch và chuẩn hóa để từng bước công bố trên các nền tảng phù hợp, phục vụ nghiên cứu, học tập và phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại. Thông qua hệ thống dữ liệu trực tuyến, bản đồ số và nền tảng thực tế ảo VR360, người dân, nhất là những người con xa quê, du khách có thể tìm hiểu không gian di tích một cách thuận tiện, hiểu rõ hơn những giá trị lịch sử, kiến trúc và nghệ thuật của chùa Keo Hành Thiện.

Không dừng lại ở việc số hóa Di tích chùa Keo Hành Thiện, chương trình còn mở rộng phạm vi đến toàn bộ không gian văn hóa của làng Hành Thiện (cũ), nay là thôn 9, xã Xuân Hồng. Nhiều nguồn tư liệu cổ, đặc biệt là tư liệu Hán Nôm lưu giữ tại các di tích, dòng họ và gia đình được khảo cứu, số hóa. Ê kíp đã ghi hình, phỏng vấn các bậc cao niên nhằm lưu giữ những tri thức dân gian và ký ức cộng đồng, góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, tạo nền tảng để phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch nông thôn.

Thông qua website "Làng Hành Thiện", người dân và du khách có thể tiếp cận hệ thống dữ liệu số về các di tích và không gian văn hóa của địa phương. Nền tảng cho phép tra cứu thông tin, tìm hiểu các di tích như chùa Keo Hành Thiện, chùa Đĩnh Lan, miếu Tam Giáp, Nhà lưu niệm cố Tổng Bí thư Trường Chinh cùng nhiều công trình văn hóa tiêu biểu khác tại làng cổ, góp phần quả quảng bá và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong môi trường số.

Việc số hóa hệ thống di tích và không gian văn hóa đang góp phần nâng cao sức hấp dẫn của Hành Thiện đối với du khách. Vào các dịp cuối tuần và ngày lễ, nhiều người lựa chọn tham quan Nhà lưu niệm cố Tổng Bí thư Trường Chinh, chùa Keo Hành Thiện cùng các điểm di tích trong thôn. Địa phương có thêm điều kiện phát triển du lịch trải nghiệm nông thôn, kết hợp giữa tham quan di sản, tìm hiểu lịch sử và khám phá không gian văn hóa truyền thống.

Anh Trần Ngọc Ánh, phường Nam Định chia sẻ, điều hấp dẫn của Hành Thiện không chỉ là ngôi chùa cổ mà còn là không gian làng quê còn được gìn giữ khá nguyên vẹn với những ngôi nhà cổ, con ngõ lát gạch đỏ, cổng làng, cổng nhà mang dấu ấn thời gian. Mỗi lần trở lại, anh đều cảm nhận rõ những giá trị văn hóa truyền thống được lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Năm 2019, Lễ hội chùa Keo Hành Thiện được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia, góp phần bảo tồn, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống. Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Hồng Nguyễn Văn Kế nêu rõ, lễ hội phản ánh sinh động đời sống tín ngưỡng, phong tục, tập quán của cộng đồng cư dân nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc bộ. Đây cũng là nguồn tư liệu quan trọng phục vụ nghiên cứu đời sống xã hội truyền thống, sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương và thu hút du khách.