AI và viễn thám mở “lá chắn số” bảo vệ rừng trước nguy cơ cháy

Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ các “bể chứa các-bon” tự nhiên và hạn chế lượng khí nhà kính khổng lồ phát tán vào khí quyển.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến nhiệt độ toàn cầu tăng cao, nguy cơ cháy rừng đang trở thành thách thức môi trường nghiêm trọng tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Những đợt nắng nóng kéo dài, độ ẩm thấp và thời tiết cực đoan khiến nhiều khu vực rừng dễ rơi vào trạng thái khô hạn, chỉ cần một nguồn lửa nhỏ cũng có thể bùng phát thành đám cháy lớn. 

Lực lượng Cảnh sát phòng cháy chữa cháy nỗ lực dập tắt vụ cháy rừng tràm tại khu vực giáp ranh xã Nam Cửa Việt và Triệu Cơ (Quảng Trị). Ảnh: TXVN phát

Không chỉ gây thiệt hại tài nguyên rừng và đa dạng sinh học, cháy rừng còn kéo theo lượng phát thải khí nhà kính cực lớn. Các chuyên gia môi trường cho rằng, mỗi vụ cháy rừng đều đồng nghĩa với việc lượng các-bon tích tụ trong cây xanh và lớp thảm thực vật bị giải phóng trở lại khí quyển dưới dạng CO₂ và nhiều loại khí độc hại khác. 

Trong nhiều năm, công tác phát hiện cháy rừng tại Việt Nam chủ yếu dựa vào tuần tra thủ công hoặc quan sát trực tiếp từ các chòi canh. Tuy nhiên, phương thức này thường gặp hạn chế về phạm vi giám sát và tốc độ phản ứng, đặc biệt tại những khu vực rừng rộng lớn, địa hình phức tạp hoặc vùng sâu vùng xa.

Sự phát triển của công nghệ viễn thám và trí tuệ nhân tạo đang từng bước thay đổi cách tiếp cận truyền thống. Thông qua dữ liệu hình ảnh vệ tinh, hệ thống AI có thể phân tích nhiệt độ bề mặt, độ ẩm, mật độ thực vật và các dấu hiệu bất thường để phát hiện sớm nguy cơ cháy rừng. Những điểm nhiệt nhỏ xuất hiện bất thường trong khu vực rừng có thể được nhận diện gần như theo thời gian thực và gửi cảnh báo tới cơ quan quản lý.

Điểm mạnh của AI nằm ở khả năng xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ với tốc độ cao. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào con người, hệ thống có thể liên tục theo dõi hàng nghìn km² rừng, đánh giá mức độ rủi ro và đưa ra cảnh báo tự động khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Một số hệ thống tiên tiến còn có thể kết hợp dữ liệu thời tiết, hướng gió và địa hình để dự báo khả năng lan rộng của đám cháy, giúp lực lượng chức năng xây dựng phương án ứng phó phù hợp.

Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, việc bảo vệ các “bể chứa các-bon” tự nhiên như rừng được xem là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng và quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực lâm nghiệp cũng đang được thúc đẩy mạnh mẽ.

Một số địa phương đã bắt đầu ứng dụng dữ liệu vệ tinh và bản đồ số trong giám sát tài nguyên rừng, theo dõi nguy cơ cháy và cảnh báo sớm tại các khu vực trọng điểm. Đầu tư cho công nghệ cảnh báo cháy rừng thực chất cũng là đầu tư cho chiến lược giảm phát thải dài hạn. Mỗi cánh rừng được bảo vệ thành công đồng nghĩa với việc duy trì được khả năng hấp thụ các-bon và ngăn chặn lượng lớn khí nhà kính phát tán vào khí quyển.

Trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu, công nghệ đang trở thành “trợ thủ” quan trọng giúp con người bảo vệ tài nguyên thiên nhiên hiệu quả hơn. Và giữa những cánh rừng đang chịu áp lực ngày càng lớn từ nắng nóng và thời tiết cực đoan, AI cùng viễn thám được kỳ vọng sẽ tạo nên “lá chắn số” mới, góp phần giữ gìn các “bể chứa các-bon” xanh cho tương lai.