Số hóa hoạt động “bảo tàng” Văn hóa Óc Eo để thu hút khách

Ban Quản lý di tích văn hoá Óc Eo tỉnh An Giang cũng nhanh chóng xây dựng kế hoạch, triển khai nhiều giải pháp để chuyển đổi số toàn diện hoạt động của Nhà trưng bày Văn hoá Óc Eo và các điểm di tích trọng điểm của Khu di tích khảo cổ Óc Eo – Ba Thê.

*Tăng trải nghiệm cho du khách

Từ năm 2016 đến nay, Nhà trưng bày Văn hoá Óc Eo là nơi lưu giữ và trưng bày hàng nghìn hiện vật quý giá của nền Văn hóa Óc Eo (thế kỷ I-VII sau Công nguyên), trong đó có 4 bảo vật quốc gia. Đây là nền văn hóa vật chất của vương quốc Phù Nam - một nhà nước sớm ở Đông Nam Á, có tầm ảnh hưởng rộng lớn ở khu vực và châu Á từ những thế kỷ đầu công nguyên. Nền văn hóa này có nguồn gốc bản địa, được hình thành trên nền tảng văn hóa Tiền Óc Eo ở vùng đất miền Trung và Nam Bộ của Việt Nam; có giá trị lịch sử, khảo cổ đặc biệt quan trọng.

Anh Phạm Văn Tùng, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ và Bảo tàng Ban Quỷ lý di tích văn hóa Óc Eo tỉnh An Giang cho biết, Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê nằm ở xã Óc Eo, có tổng diện tích quy hoạch bảo tồn khoảng 433,1ha, trong đó, diện tích khu vực sườn, chân núi Ba Thê (khu A) gần 144 ha, cánh đồng Óc Eo (khu B) trên 289ha.

Những di tích và di vật còn sót lại tại đây là minh chứng cho sự tồn tại của một vương triều cổ, hùng mạnh nhất Đông Nam Á từ thế kỷ I đến thế kỷ VII sau công nguyên – Vương quốc Phù Nam.

Hiện nay, Nhà trưng bày Văn hóa Óc Eo trưng bày hơn 3.350 hiện vật gốc, mỗi hiện vật có một đời sống lịch sử riêng, hội tụ tinh hoa về văn hóa, tín ngưỡng phong phú và độc đáo của cư dân Phù Nam xưa. Hầu hết các hiện vật đã được áp dụng công nghệ số hóa bằng mã QR. Do đó, khi sử dụng công nghệ quét mã QR, khách tham quan sẽ được tiếp cận hình ảnh rõ nét, nghe thuyết minh về giá trị từng hiện vật một cách sâu sắc và phong phú. Công tác số hóa này vừa đáp nhu cầu tham quan, tìm hiểu của khách tham quan, vừa tăng khả năng tiếp cận, tra cứu thông tin, khai thác tư liệu phục vụ nhu cầu nghiên cứu của người xem.

Chị Trang Mỹ Linh, hướng dẫn viên tại Nhà trưng bày Văn hoá Óc Eo thông tin: Du khách sử dụng một chiếc điện thoại thông minh để quét mã QR của hiện vật và công nghệ 3D, VR 360, du khách có thể chủ động tham quan thực tế ảo, tìm hiểu những thông tin chi tiết về hiện vật. Việc này cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý nội dung tài liệu và nâng cao chất lượng phục vụ nhu cầu tham quan của du khách. Ngoài những tài liệu, thuyết minh bằng tiếng Việt, bảo tàng còn xây dựng nội dung bằng tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Hàn và đang đẩy mạnh phát triển nhiều ngôn ngữ để mở rộng đối tượng tham quan, phục vụ nhiều đối tượng du khách trong và ngoài nước.

Ông Ichira Shimoda, du khách đến từ Nhật bản chia sẻ, ông rất thích điểm đến Nhà trưng bày Văn hóa Óc Eo trong chuyến du lịch tại An Giang lần này. Vì ở đây có những giá trị về lịch sử của nền Văn hóa Óc Eo rất lâu đời, hiện vật được trưng bày sinh động, đặc trưng riêng có. Ông đã có thêm những trải nghiệm thú vị thông qua các dịch vụ số. Ông cho rằng sẽ có rất nhiều du khách Nhật Bản và nhiều quốc gia khác muốn được đến nơi đây để tìm hiểu.

Bên cạnh việc triển khai chuyển đổi số bằng mã QR đối với các hiện vật được trưng bày, Ban Quản lý di tích văn hoá Óc Eo tỉnh An Giang còn thực hiện số hóa bằng công nghệ 3D, VR 360 – tham quan thực tế ảo,… tại 7 điểm di tích trọng điểm trong Khu di tích quốc gia đặc biệt Óc Eo-Ba Thê gồm: Linh Sở Cổ Tự, Linh Sơn Nam, Linh Sơn Bắc, Gò Sáu Thuận, Gò Út Trạch, Gò Cây Thị, Gò Giồng Cát…Việc này đã góp phần tạo ra trải nghiệm nhập vai, cho phép du khách “tham quan” ảo, tương tác với hiện vật 3D chi tiết, khám phá không gian từ mọi góc độ (360°) và tiếp cận thông tin đa ngôn ngữ, giúp bảo tồn di sản, quảng bá hiệu quả, tiết kiệm chi phí, và tăng cường giáo dục trải nghiệm mà không cần đến tận nơi.

*Từng bước tạo nên bảo tàng tương tác thông minh

Ông Nguyễn Xuân Bằng, Phó Giám đốc Ban Quỷ lý di tích văn hóa Óc Eo tỉnh An Giang cho biết, trên hành trình đưa Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê trở thành di sản thế giới, đơn vị đang khẩn trương thực hiện kế hoạch chuyển đổi số toàn diện hoạt động của Nhà trưng bày Văn hóa Óc Eo và các điểm di tích trọng điểm của Khu di tích khảo cổ Óc Eo – Ba Thê, ttrong năm 2026 để thu hút du khách. Việc này hướng tới mục tiêu giúp du khách kết nối và hiểu sâu hơn về giá trị di sản Văn hóa Óc Eo; trở thành cầu nối văn hóa, lan tỏa giá trị di sản đến đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Đơn vị cũng áp dụng công nghệ, tiến hành chuyển đổi số cho các hoạt động của Ban Quản lý di tích, Nhà trưng bày Văn hóa Óc Eo và Bảo tàng văn hóa Óc Eo trong tương lai không chỉ đơn thuần là công nghệ mà quan trọng nhất vẫn là chất lượng nội dung. Ông Nguyễn Xuân Bằng chia sẻ, khó khăn hiện nay không phải là công nghệ, trong nước đã có nhiều công ty tiếp cận và thực hiện được những giải pháp công nghệ bảo tàng ảo. Công nghệ giống như phần “xương” (kỹ thuật) mà chúng ta phải đắp vào đó phần “thịt” (cơ sở dữ liệu, hình ảnh, hiện vật…) để có thể tạo nên một hình hài hoàn chỉnh. Nếu nghĩ chuyển đổi số chỉ là đưa mọi thứ lên không gian trực tuyến hay áp dụng các công nghệ tiên tiến thì chưa đủ, mà phải kết hợp nội dung cùng công nghệ, đưa ra chương trình phù hợp với tính chất của Bảo tàng Óc Eo và thu hút, hấp dẫn khách tham quan.

Anh Phạm Văn Tùng, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ và Bảo tàng Ban Quỷ lý di tích văn hóa Óc Eo tỉnh An Giang thông tin, thời gian qua, việc đưa các hiện vật đến với du khách không chỉ dừng lại ở các hình ảnh tĩnh thông thường, đơn vị đã ứng dụng công nghệ để từng bước tạo nên bảo tàng tương tác thông minh, giúp tái hiện không gian bảo tàng trở nên dễ dàng và chân thật, mang đến trải nghiệm tương tác độc đáo cho du khách trong quá trình tham quan. 

Với sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, chúng ta có thể thể tái hiện không gian Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê và các hiện vật một cách rõ ràng, sắc nét như ngoài đời thực. Việc tích hợp thông tin giới thiệu cũng như nguồn gốc lịch sử của các hiện vật giúp quá trình tìm kiếm thông tin trở nên dễ dàng hơn, đồng thời kích thích du khách trải nghiệm ở ngoài đời thực,…

Di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê là dấu tích quan trọng của Nền văn minh Óc Eo, từng phát triển rực rỡ ở vùng Nam Bộ từ thế kỷ I đến thế kỷ VII. Đây là một trong những trung tâm giao thương lớn của vương quốc Phù Nam xưa. Năm 2012, Di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt. Địa phương đang chờ đợi  một dấu ấn, bước đi quan trọng trong hành trình đưa Di tích Óc Eo-Ba Thê vươn tầm thế giới, góp phần lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa vùng đất, con người tỉnh An Giang và Việt Nam.