Số hóa quản lý thuế chống trốn thuế

Trong bối cảnh thương mại điện tử, kinh tế số và các giao dịch xuyên biên giới phát triển mạnh, ngành thuế đang đẩy mạnh chuyển đổi số, hiện đại hóa quản lý nhằm kiểm soát nguồn thu, chống trốn thuế, hạn chế thất thu ngân sách nhà nước và bảo đảm môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch.

Theo cơ quan thuế, bên cạnh những đóng góp tích cực cho tăng trưởng kinh tế, các mô hình kinh doanh mới cũng đặt ra không ít thách thức đối với công tác quản lý thuế. Nhiều tổ chức, cá nhân kinh doanh trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử hoặc cung cấp dịch vụ xuyên biên giới chưa kê khai đầy đủ doanh thu; tình trạng sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, kê khai không đúng thực tế, chuyển giá, che giấu dòng tiền vẫn diễn biến phức tạp.

Trước thực tế này, ngành thuế đang tập trung khai thác hiệu quả dư địa thu từ thương mại điện tử và kinh tế số; quản lý chặt nhà cung cấp nước ngoài, sàn thương mại điện tử; triển khai hiệu quả cơ chế kê khai, khấu trừ, nộp thay; đồng thời tăng cường đối chiếu dữ liệu giao dịch, dòng tiền và thông tin từ các nền tảng số.

Công tác quản lý thu ngân sách từ thương mại điện tử, kinh doanh nền tảng số và xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ quản lý thuế đang được triển khai đồng thời trên ba trụ cột gồm thể chế, dữ liệu và tổ chức thu. Năm 2025, số thu từ lĩnh vực này đạt 208,8 nghìn tỷ đồng, tăng 66,5% so với năm 2024. Trong 4 tháng đầu năm 2026, số thu đạt 114,2 nghìn tỷ đồng, tăng 9% so với cùng kỳ; trong đó 235 nhà cung cấp nước ngoài đã kê khai, nộp thuế khoảng 7,9 nghìn tỷ đồng, tăng 112%.

Cơ quan thuế cũng đã thu thập hơn 40 tỷ giao dịch từ 439 sàn thương mại điện tử, tạo nền tảng dữ liệu quan trọng phục vụ mở rộng cơ sở thu, quản lý rủi ro và phát hiện các hành vi gian lận, trốn thuế.

Đại diện ngành thuế cho biết, chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản phương thức quản lý thuế, từ quản lý thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu số và phân tích rủi ro. Nhờ đó, công tác thanh tra, kiểm tra được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm hơn, giảm phiền hà cho doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật, đồng thời nâng cao hiệu quả chống thất thu ngân sách.

Ngành thuế hiện cũng đang tập trung triển khai Đề án tái cấu trúc hệ thống công nghệ thông tin, bảo đảm hoàn thành đúng tiến độ các mốc trọng tâm trong năm 2026. Cùng với đó là tái thiết kế các quy trình quản lý thuế lõi, dịch vụ thuế điện tử, quản trị dữ liệu và quản lý rủi ro; chuẩn bị điều kiện xây dựng hệ thống công nghệ thông tin mới theo mô hình quản lý thuế số, tự động hóa, dựa trên dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo cơ quan thuế, trọng tâm của quá trình hiện đại hóa là xây dựng cơ sở dữ liệu người nộp thuế tập trung, kết nối thông tin với ngân hàng, cơ quan công an, hải quan, sàn thương mại điện tử và các bộ, ngành liên quan nhằm đối chiếu doanh thu, dòng tiền và hoạt động kinh doanh thực tế.

Việc áp dụng hóa đơn điện tử trên toàn quốc được đánh giá là bước chuyển quan trọng trong hiện đại hóa quản lý thuế. Thông qua hệ thống dữ liệu hóa đơn điện tử, cơ quan thuế có thể phân tích, cảnh báo rủi ro, phát hiện dấu hiệu bất thường về doanh thu, chi phí hoặc giao dịch để kịp thời kiểm tra, xử lý.

Thời gian tới, ngành thuế sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái quản lý thuế điện tử, mở rộng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý hộ kinh doanh, thương mại điện tử và kinh tế số; đồng thời tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong phân tích thông tin, nhận diện hành vi gian lận và dự báo rủi ro thuế.

Ngoài các giải pháp công nghệ, ngành thuế cũng tăng cường thanh tra, kiểm tra đối với những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ thất thu cao như thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số, chuyển nhượng bất động sản, dịch vụ ăn uống, hộ kinh doanh có doanh thu lớn và doanh nghiệp có giao dịch liên kết. Song song với đó là đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp thực hiện đúng quy định pháp luật về thuế; khuyến khích thanh toán không dùng tiền mặt và sử dụng hóa đơn điện tử để nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh.