Sống xanh cùng công nghệ xử lý chế phẩm tuần hoàn

Trong những năm gần đây, câu chuyện biến đổi khí hậu và phát thải khí nhà kính đã trở thành chủ đề nóng không chỉ trên các diễn đàn quốc tế mà còn trong chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Trong số các loại khí nhà kính, khí mê-tan được đặc biệt chú ý bởi khả năng làm nóng Trái đất gấp hơn 80 lần so với CO₂ trong vòng 20 năm. 

Khí mê-tan – “thủ phạm thầm lặng” từ rác thải và phế phẩm

Khí mê-tan thường sinh ra trong điều kiện phân hủy yếm khí của rác hữu cơ tại các bãi chôn lấp hoặc từ phế phẩm nông nghiệp, thực phẩm bỏ đi, chất thải trong chăn nuôi. Ở Việt Nam, phần lớn rác thải sinh hoạt vẫn được xử lý bằng cách chôn lấp và đây là nguyên nhân chính làm gia tăng lượng mê-tan phát tán ra môi trường.

Lò đốt rác Văn Cẩm, xã Diên Hà, tỉnh Hưng Yên đã ngừng hoạt động từ lâu, khiến rác thải ùn ứ, tập kết lộ thiên thành đống lớn ngay bên cạnh. Ảnh: Đinh Văn Nhiều - TTXVN

Không chỉ khiến Trái đất nóng lên nhanh hơn, khí mê-tan còn làm gia tăng nguy cơ cháy nổ tại các bãi rác, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, thay vì tiếp tục chôn lấp, việc tận dụng phế phẩm theo hướng tuần hoàn, tái chế thành nguyên liệu, năng lượng đang được coi là giải pháp “một mũi tên trúng nhiều đích”: vừa giảm ô nhiễm, vừa tạo ra giá trị kinh tế mới.

Công nghệ xử lý phế phẩm tuần hoàn là quá trình sử dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật (như công nghệ sinh học, hóa lý) để thu gom, xử lý và biến đổi phế phẩm (như nước thải, chất thải hữu cơ) thành các nguyên liệu hoặc sản phẩm có ích khác, tạo thành các vòng lặp khép kín thay vì thải bỏ ra môi trường, từ đó giảm thiểu lãng phí tài nguyên và ô nhiễm. Thời gian qua, nhiều doanh nghiệp ở Việt Nam đã bắt đầu thử nghiệm và áp dụng các công nghệ tuần hoàn trong xử lý phế phẩm.

Trong nông nghiệp, nhiều công ty chế biến lúa gạo, cà phê, thủy sản đã đầu tư hệ thống ủ sinh học để biến phụ phẩm như rơm rạ, bã cà phê, vỏ tôm cá thành phân bón hữu cơ hoặc nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi.

Trong công nghiệp thực phẩm, một số doanh nghiệp bán lẻ hợp tác với đối tác tái chế để xử lý thực phẩm quá hạn, biến chúng thành phân compost hoặc khí sinh học thay vì đổ ra bãi rác. Trong chăn nuôi, nhiều trang trại lắp đặt hầm biogas hiện đại để thu hồi khí mê-tan, vừa giảm phát thải vừa tạo nguồn năng lượng tái tạo phục vụ sản xuất hoặc dùng trong sinh hoạt như nấu ăn.

Những mô hình này chứng minh rằng xử lý phế phẩm tuần hoàn không chỉ là hành động trách nhiệm với môi trường mà còn mang lại lợi ích kinh tế thiết thực. Khi áp dụng công nghệ này, doanh nghiệp có thể thu được nhiều lợi ích như giảm chi phí xử lý chất thải - thay vì tốn kém để vận chuyển và chôn lấp, phế phẩm được biến thành sản phẩm có ích. Doanh nghiệp tạo ra sẩn phẩm mới từ phế phẩm, chẳng hạn phân hữu cơ, khí sinh học, vật liệu tái chế… đều có thể bán ra thị trường và tạo nguồn thu. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến trách nhiệm xã hội và môi trường của doanh nghiệp nên các sản phẩm tái chế, tốt cho môi trường luôn được chú ý hơn.

Khuyến khích công nghệ xử lý phế phẩm tuần hoàn

Nhằm thúc đẩy doanh nghiệp đi theo hướng xanh, Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách, trong đó có Chiến lược quốc gia về quản lý tổng hợp chất thải rắn đến năm 2025, tầm nhìn 2050, và Kế hoạch hành động giảm phát thải khí mê-tan đến năm 2030.

Các chính sách này đặt mục tiêu giảm mạnh tỷ lệ chôn lấp rác, tăng tỷ lệ tái chế và xử lý rác bằng công nghệ hiện đại. Doanh nghiệp được khuyến khích đầu tư hệ thống tái chế, tái sử dụng, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn. Một số ưu đãi về thuế, đất đai và hỗ trợ tài chính đã được đưa ra nhằm giảm bớt khó khăn ban đầu cho doanh nghiệp. Ngoài ra, Việt Nam cũng tham gia nhiều sáng kiến quốc tế như Cam kết giảm phát thải mê-tan toàn cầu (Global Methane Pledge), qua đó nhận được sự hỗ trợ về tài chính, công nghệ và kinh nghiệm từ các tổ chức quốc tế. Đây là động lực quan trọng để thúc đẩy doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới.

Mục tiêu cuối cùng của việc khuyến khích doanh nghiệp xử lý phế phẩm tuần hoàn không chỉ là giảm phát thải khí mê-tan, mà còn hướng đến xây dựng nền kinh tế tuần hoàn, nơi tài nguyên được khai thác, sử dụng và tái tạo một cách liên tục. Đây cũng là xu thế toàn cầu mà Việt Nam không thể đứng ngoài.

Nếu mỗi doanh nghiệp đều chủ động trong việc thu gom, phân loại và tái chế phế phẩm, lượng chất thải chôn lấp sẽ giảm mạnh, đồng nghĩa với việc giảm phát thải khí nhà kính. Hơn nữa, điều này còn giúp Việt Nam tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu, và tăng sức cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.