Sự chuyển mình của đồng NDT kỹ thuật số

Ngày 1/1/2026, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC, ngân hàng trung ương) chính thức kích hoạt cơ chế trả lãi cho số dư đồng nhân dân tệ kỹ thuật số (e-CNY) trong ví người dùng.

Thoạt nhìn, đây có vẻ chỉ là một cập nhật kỹ thuật. Tuy nhiên, động thái này mang những hàm ý to lớn: Trung Quốc vừa biến đồng tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành (CBDC) của mình trở thành đồng tiền đầu tiên loại này trên thế giới mang lại lợi tức cho những người nắm giữ thông thường.

Bước ngoặt chiến lược

Trong suốt một thập kỷ qua, các cuộc thảo luận về CBDC do Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) tiến hành đều đi đến một đồng thuận: CBDC phải hoạt động như tiền mặt kỹ thuật số, không trả lãi. Lập luận của họ dựa trên nỗi lo ngại về sự ổn định cho hệ thống tài chính. Một đồng CBDC sinh lời có thể cạnh tranh trực tiếp với tiền gửi tại ngân hàng thương mại, dẫn đến nguy cơ rút tiền ồ ạt trong các giai đoạn căng thẳng tài chính và làm suy yếu khả năng cấp tín dụng của hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, Trung Quốc đã quan sát những rủi ro đó và lựa chọn một con đường hoàn toàn khác biệt. Ban đầu, e-CNY được thiết kế dựa trên định hướng của BIS là một nguồn cung M0 (tiền cơ sở - tiền mặt lưu thông) với mục tiêu là thay thế tiền giấy và tiền xu. Dù sở hữu công nghệ ấn tượng như cho phép người dùng thanh toán ngay cả khi không có kết nối mạng, nhưng việc định vị là nguồn cung M0 đã bó buộc e-CNY vào các giao dịch nhỏ lẻ vì tiền mặt chủ yếu để tiêu dùng, không phải để tích lũy. Đây là lý do khiến lượng sử dụng e-CNY trong giai đoạn đầu chưa thực sự bùng nổ như kỳ vọng.

Quyết định trả lãi từ ngày 1/1/2026 đánh dấu sự chuyển đổi chiến lược cho e-CNY. Khi chuyển sang trạng thái nguồn cung M1 (gồm M0 và tiền gửi không kỳ hạn), e-CNY bắt đầu hoạt động như một nghĩa vụ nợ của các ngân hàng thương mại dưới sự giám sát của PBoC. Nó không còn chỉ là phương tiện thanh toán mà đã trở thành một tài sản lưu trữ giá trị.

Sự thay đổi này mở khóa các kịch bản sử dụng hoàn toàn mới cho e-CNY: chúng có thể được dùng để trả lương, chi trợ cấp chính phủ, thanh toán hợp đồng và quan trọng nhất là quản lý vốn lưu động của doanh nghiệp. Đây là những lĩnh vực mà tiền mặt kỹ thuật số đơn thuần không thể thâm nhập hiệu quả.

Củng cố nền tảng hệ thống

Số liệu mới nhất từ PBoC công bố cuối tháng 12/2025 cho thấy quy mô áp dụng e-CNY đã tăng mạnh. Tính đến cuối tháng 11/2025, hệ thống đã xử lý hơn 3,4 tỷ giao dịch với tổng trị giá 16.700 tỷ NDT (tương đương 2.380 tỷ USD). Con số này tăng hơn 800% so với năm 2023, củng cố vị thế của e-CNY là dự án CBDC lớn nhất thế giới đang hoạt động thực tế.

Để hỗ trợ quy mô khổng lồ này, Trung Quốc đã kiện toàn bộ máy quản trị theo mô hình mà Thống đốc PBoC Phan Công Thắng từng mô tả. Một mặt, Trung tâm Quản lý và Vận hành e-CNY được thành lập tại Trung Quốc vào tháng 10/2025 chịu trách nhiệm giám sát hệ thống và hạ tầng nội địa. Mặt khác, Trung tâm Vận hành Quốc tế ra mắt tháng 9/2025 tại Thượng Hải tập trung chuyên biệt vào các ứng dụng xuyên biên giới.

Cả hai trung tâm này đều trực thuộc Viện Nghiên cứu Tiền tệ Kỹ thuật số của PBoC. Đáng chú ý, đội ngũ nhân sự làm việc cho dự án e-CNY đã tăng từ khoảng 40 người lên xấp xỉ 300 người, cho thấy cam kết dài hạn về nguồn lực của Trung Quốc cho lĩnh vực này.

Trong nước, chiến lược tích hợp e-CNY vào hệ thống tài chính công đang được đẩy mạnh. Chính phủ sử dụng e-CNY để chi trả hoàn thuế, bảo hiểm y tế và các khoản trợ cấp. Tính năng có thể lập trình của e-CNY cho phép nhà nước chuyển tiền trực tiếp đến đối tượng thụ hưởng, theo dõi dòng tiền theo thời gian thực và quy định phạm vi chi tiêu. Mặc dù điều này nâng cao hiệu quả quản lý tài khóa, nó cũng dấy lên những lo ngại dai dẳng về quyền riêng tư và khả năng giám sát của nhà nước đối với các giao dịch cá nhân.

Sức hút từ cơ chế trả lãi và bảo lãnh nhà nước

Một trong những tác động sâu sắc nhất của cơ chế trả lãi e-CNY là sự thay đổi cán cân cạnh tranh với các đồng stablecoin (loại tiền điện tử được thiết kế để duy trì giá trị ổn định, thường neo theo những tài sản có giá trị ổn định như USD, vàng) do tư nhân phát hành như USDT hay USDC.

Mặc dù giao dịch tiền điện tử bị cấm tại Trung Quốc đại lục, các stablecoin định danh bằng USD vẫn đóng vai trò quan trọng trong thanh khoản ngầm và thanh toán xuyên biên giới nhờ tốc độ giao dịch và tính linh hoạt. Tuy nhiên, điểm yếu lớn nhất của các stablecoin này là người nắm giữ không được hưởng lợi tức. Các nhà phát hành như Tether hay Circle thu về hàng tỷ USD lợi nhuận từ tài sản bảo đảm (trái phiếu kho bạc Mỹ), nhưng người dùng cuối nhận về mức lãi suất bằng 0. Giá trị của stablecoin nằm ở tiện ích, không phải lợi suất.

Bằng cách trả lãi, e-CNY đang hấp thụ những tính năng hấp dẫn nhất của stablecoin – gồm tốc độ, khả năng lập trình, thanh toán tức thì – đồng thời bổ sung thêm hai yếu tố mà stablecoin tư nhân không thể có: sự bảo đảm của quốc gia và khả năng sinh lời.

Đối với các giám đốc tài chính và các nhà quản lý kho bạc doanh nghiệp, bài toán lợi ích đang thay đổi. Nắm giữ e-CNY làm vốn lưu động chờ thanh toán giờ đây mang lại lợi nhuận, biến nó thành một công cụ hấp dẫn hơn so với việc để tiền "chết" trong các ví stablecoin không lãi suất. Ông Fan Wenzhong, Trưởng phòng Quốc tế của Ủy ban Điều tiết Ngân hàng Trung Quốc, gọi đây là mô hình "lai công-tư". Nó cho phép các quốc gia hưởng lợi từ phạm vi tiếp cận của stablecoin toàn cầu, đồng thời giới thiệu một cơ chế ổn định được chính phủ hậu thuẫn giúp bảo vệ nhà đầu tư khỏi những rủi ro của một thị trường stablecoin hoàn toàn do tư nhân chi phối.

Triển vọng năm 2026

Nhìn về phía trước, năm 2026 hứa hẹn sẽ là năm bản lề cho e-CNY. Các ưu tiên của PBoC sẽ bao gồm việc tích hợp sâu hơn nữa e-CNY vào hệ thống ngân hàng thương mại, mở rộng sử dụng trong thanh toán thương mại quốc tế và cạnh tranh trực tiếp hơn với stablecoin bằng mức lãi suất hấp dẫn tương đương tiền gửi không kỳ hạn.

Hiện tại, câu hỏi hóc búa nhất mà mọi ngân hàng trung ương đang chờ PBoC giải đáp không phải là làm thế nào để số hóa tiền mặt, mà là làm thế nào để xây dựng một đồng tiền mà người dùng chủ động lựa chọn ngay cả khi có các phương án thay thế khác. Mệnh lệnh hành chính có thể tạo nên hiệu ứng ban đầu, nhưng chỉ có tiện ích và lợi ích kinh tế thực sự mới tạo ra những tác động bền vững.