Giải pháp nào tăng nguồn cung rau củ khi thời tiết bất lợi?

Tại xã Xuân Thới Sơn, TP. Hồ Chí Minh, chị Nguyễn Thị Hường cho biết, mưa lớn khiến nước ngập vườn, làm hư hại bộ rễ, rau mới gieo không thể phát triển, nhiều diện tích phải xới đất và xuống giống lại. Khi đất còn ướt, việc gieo trồng gần như không hiệu quả, người trồng phải chờ nước rút và thời tiết thuận lợi mới có thể tiếp tục sản xuất. Để hạn chế thiệt hại, gia đình chị phải vận hành cùng lúc ba máy bơm, liên tục đưa nước ra ngoài.

“Rút nước tại vườn là quan trọng nhất khi mưa lớn kéo dài, làm vỡ bờ bao, nước tràn vào vườn. Vừa bơm điện, vừa dùng máy bơm dầu liên tục mấy ngày nay. Đành chờ thời tiết thuận lợi để trồng lại”, chị Nguyễn Thị Hường cho biết.

Không chỉ mất sản lượng, người trồng rau còn phải tăng chi phí để khôi phục đất và chăm sóc cây sau ngập. Anh Phạm Văn Lân, một hộ trồng rau tại xã Xuân Thới Sơn, cho biết gia đình phải sử dụng tro, trấu để làm đất tơi, tăng khả năng thoát nước, giúp rau có điều kiện phát triển trở lại. Khi mưa kéo dài, phân bón dễ bị rửa trôi nên lượng phân sử dụng cũng phải tăng so với bình thường.

Theo anh Lân, giá rau trên thị trường có thời điểm lên 40.000–50.000 đồng/kg, nhưng nhà vườn không có sản phẩm để bán. Khi rau bị hư hại, việc xuống giống lại cần thêm thời gian, trong khi chi phí vật tư, phân bón và các biện pháp chống ngập đều tăng. Người dân đang trông chờ vào sự hỗ trợ của địa phương để sớm canh tác trở lại.

Tại Hợp tác xã Rau sạch GAP, TP. Hồ Chí Minh, mưa lớn gây ngập úng, phát sinh sinh vật gây hại, làm giảm hiệu quả canh tác. Hiện sản lượng rau đưa ra thị trường của hợp tác xã giảm khoảng 10–20%, ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các đối tác.

Theo ông Mai Văn Khánh, Giám đốc Hợp tác xã Rau sạch GAP, nếu mưa lớn tiếp tục kéo dài, nguồn cung rau trên thị trường có thể khan hiếm hơn. Đây là áp lực không chỉ đối với người sản xuất mà còn với các đơn vị phân phối, bởi việc khôi phục sản lượng sau ngập úng không thể thực hiện trong thời gian ngắn.

Trước diễn biến thời tiết khó lường, giải pháp của các nhà vườn hiện nay chủ yếu vẫn là bơm thoát nước, cải tạo đất và xuống giống lại khi điều kiện cho phép. Tuy nhiên, đây là biện pháp tạm thời, hạn chế một phần thiệt hại trước mắt, về dài hạn nông dân cần phải đầu tư hạ tầng để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

Tại xã Xuân Thới Sơn, một số hộ đã đầu tư lưới che để hạn chế rau bị dập khi mưa lớn. Theo chị Nguyễn Thị Hường, hệ thống lưới giúp giảm tác động trực tiếp của mưa lên cây rau, đồng thời có thể hỗ trợ che nắng trong những thời điểm thời tiết khắc nghiệt. Tuy nhiên, chi phí đầu tư cao, trong khi giá rau không ổn định là khó khăn của nhiều nông hộ hiện nay.

Một hướng đi khác là ứng dụng công nghệ cao để kiểm soát tốt hơn điều kiện sản xuất, nhất là với những vùng nguyên liệu phục vụ xuất khẩu và các chuỗi phân phối có yêu cầu chặt chẽ về chất lượng. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Châu Pha, TP. Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Viết Tự, Giám đốc hợp tác xã, cho biết đơn vị đang cung ứng sản lượng rau xanh các loại cho thị trường, cùng 2 tấn ớt tươi mỗi tuần cho xuất khẩu. Bên cạnh đó, hợp tác xã cũng ký kết hợp đồng tiêu thụ khoảng 10 tấn cho thị trường trong nước, nhưng nguồn cung hiện tại mới đáp ứng được 20%. 

Để mở rộng nguồn cung trong điều kiện thời tiết bất lợi, hợp tác xã đang hướng dẫn nông hộ thay đổi phương thức sản xuất, lựa chọn giống phù hợp và tuân thủ quy trình canh tác theo yêu cầu của khách hàng. Đáng chú ý, hợp tác xã đang hướng đến đầu tư nhà màng, hệ thống tưới phun sương và tưới nhỏ giọt nhằm giảm phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, đồng thời kiểm soát sâu bệnh tốt hơn.

“Sản xuất trong nhà màng giúp hạn chế tác động của mưa nắng, giảm nguy cơ côn trùng xâm nhập và chủ động hơn về sản lượng, chất lượng khi thực hiện hợp đồng với đối tác”, ông Nguyễn Viết Tự cho biết.

Tại hợp tác xã Rau sạch GAP, ông Mai Văn Khánh, Giám đốc hợp tác xã dự đoán thời tiết bất lợi sẽ còn kéo dài, ảnh hưởng lớn đến khả năng gieo trồng, cung ứng, sản lượng và giá rau trên thị trường. Do đó, hợp tác xã đang chủ động cải thiện hệ thống kênh thoát nước, đầu tư máy hút nước công suất lớn để hạn chế tình trạng rau bị ngập úng, đồng thời sử dụng phân bón vi sinh nhằm tăng sức khỏe cây trồng, hỗ trợ hạn chế sâu bệnh trong quá trình canh tác.

“Giá rau hiện tại đang tăng cao do nguồn cung hạn chế, hợp tác xã đang tập trung sản xuất tốt nhất, giảm ảnh hưởng của thời tiết. Về lâu dài chúng tôi cũng tính đến đầu tư công nghệ vào sản xuất, tuy nhiên hiện nay chi phí đầu tư còn cao, khoảng vài trăm triệu đến cả tỷ đồng cho mỗi 1.000 m2, trong khi nguồn lực chúng tôi còn hạn chế. Hợp tác xã cũng mong muốn tiếp cận nguồn vốn phù hợp để đầu tư cho sản xuất, giữ ổn định nguồn cung rau củ, nhất là trong những thời điểm nhu cầu cao hay thời tiết bất lợi như hiện nay”, ông Mai Văn Khánh cho biết.

Tại nhiều vùng trọng điểm sản xuất nông nghiệp của TP. Hồ Chí Minh, chính quyền địa phương cũng đang rà soát diện tích ảnh hưởng bởi mưa, lũ, chủ động cải tạo thủy lợi, hỗ trợ nông dân tiêu thoát nước, giảm thiệt hại đến sản xuất, đồng thời kiện nghị thành phố các giải pháp phù hợp để hỗ trợ nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất.

Thực tế cho thấy, biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng rõ nét đến sản xuất nông nghiệp. Do đó, ngoài việc trông chờ vào sự hỗ trợ của nhà nước, người sản xuất cũng cần chủ động thích ứng, cơ cấu mùa vụ, cây, con hợp lý để đảm bảo nguồn cung ứng, hạn chế biến động giá, góp phần giữ ổn định thị trường tiêu dùng./.