Tác động của việc Nga “khóa van” khí đốt tới châu Âu

Bình luận về động thái nói trên của Nga, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho rằng đây là một hành động “vô lý và không thể chấp nhận được”, một lần nữa thể hiện sự không đáng tin cậy của Nga với tư cách là một nhà cung cấp khí đốt.

*Vì sao Nga lại quyết định “khóa van”?

Gazprom đã tuyên bố ngừng cung cấp khí đốt cho Ba Lan và Bulgaria với lý do Nga đã không nhận được khoản thanh toán bằng đồng ruble từ hai quốc gia này cho các hợp đồng mua khí đốt.

Trong tuyên bố ngày 27/4, Gazprom cho hay đã thông báo tới hai cơ quan năng lượng Bulgargaz của Bulgaria và PGNiG của Ba Lan về quyết định ngừng cung cấp khí đốt, đồng thời nêu rõ quyết định sẽ có hiệu lực cho đến khi các khoản thanh toán được trả bằng đồng ruble theo đúng chủ trương của Tổng thống Nga Vladimir Putin công bố tháng trước. Gazprom khẳng định vẫn tiếp tục vận chuyển khí đốt sang châu Âu qua Ukraine theo yêu cầu của khách hàng.

Tổng thống Nga Putin hồi tháng trước cho biết nước này sẽ không chấp nhận các khoản thanh toán bằng các đồng tiền khác ngoài đồng ruble của Nga, nhằm trả đũa các lệnh trừng phạt của phương Tây liên quan đến tình hình Ukraine.

Ông đã cảnh báo các nước “không thân thiện”, trong đó có tất cả các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU), rằng họ sẽ bị cắt nguồn cung khí đốt từ Nga nếu không mở tài khoản bằng đồng ruble để thanh toán cho các chuyến hàng.

Người phát ngôn của Điện Kremlin Dmitry Peskov ngày 27/4 cho biết: “Sự cần thiết phải có một phương thức thanh toán mới là kết quả của các hành động không thân thiện chưa từng có tiền lệ”. Nhưng nhiều nước, trong đó có Pháp, Đức và Ba Lan, đã nói không với nhu cầu đối với đồng ruble.

Theo bà Claudia Kemfert, chuyên gia về năng lượng từ tổ chức nghiên cứu DIW của Đức, "việc ngừng cung cấp khí đốt từ Nga sang Ba Lan và Bulgaria đánh dấu một giai đoạn mới trong sự mạnh tay của ông Putin nhằm khiến châu Âu hoảng sợ”. Tuy nhiên, bà cho rằng ở thời điểm hiện tại, châu Âu sẽ không có nhiều khó khăn về nguồn cung, vì Đức và châu Âu đã dự trữ đủ khí đốt.

* Tầm quan trọng của khí tự nhiên đối với ngân sách của Nga

Theo trang web Gazprom Export, 68% lượng khí đốt xuất khẩu của tập đoàn này trong năm 2020 là sang thị trường châu Âu. Trong tổng số 174,9 tỷ m3 khí đốt xuất khẩu, có đến 119,35 tỷ m3 được đưa sang châu Âu, trong đó Đức chiếm gần 49 tỷ m3, Italy (I-ta-li-a) nhập khẩu gần 21 tỷ m3 và hơn 13 tỷ m3 được vận chuyển sang Áo.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), doanh thu từ thuế và thuế xuất khẩu đối với các sản phẩm dầu khí chiếm đến 45% ngân sách liên bang của Nga trong tháng Một, tức là thời điểm trước khi xảy ra xung đột Ukraine -Ukraine. IEA cho biết với mức giá thị trường hiện tại, giá trị xuất khẩu khí đốt qua đường ống của Nga sang EU đã lên đến 400 triệu USD/ngày.

*Thị phần của Nga tại châu Âu

Theo số liệu của IEA, trong năm ngoái, Nga cung cấp 32% tổng nhu cầu khí đốt của EU và Anh, tăng so với mức 25% năm 2009. Tuy nhiên, tỷ trọng này lại khác nhau đối với từng nước.

Năm 2020, Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat) cho biết Phần Lan phụ thuộc vào Nga để đáp ứng 97,6% nhu cầu khí đốt của nước này. Trong khi đó, các nước ở vùng Baltic như Estonia, Latvia và Lithuania trước đó trong tháng này tuyên bố đã cắt đứt nguồn cung khí đốt từ Nga và thay vào đó sử dụng lượng khí đốt dự trữ dưới lòng đất.

Còn Bulgaria, quốc gia vừa bị Nga ngừng cung cấp khí đốt, lại phụ thuộc vào nước này để đáp ứng khoảng 85% nhu cầu khí đốt, bằng tỷ lệ của Slovakia (Xlô-va-ki-a).

Dù mức độ phụ thuộc của Đức vào nguồn cung từ Nga là 55%, nhưng Bộ Kinh tế Đức cho biết tình hình an ninh nguồn cung của nước này hiện đã được đảm bảo.

Trong khi đó, Ba Lan, một mục tiêu khác trong động thái vừa qua của Nga, tiêu thụ đến 21 tỷ m3 khí đốt mỗi năm. Thủ tướng Ba Lan Mateusz Morawiecki cho biết nước này đã sẵn sàng đối mặt với việc cắt nguồn cung khí đốt từ Nga.

Bản thân Ba Lan sản xuất được khoảng 4,5 tỷ m3 khí đốt và có một ga vận chuyển khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) với công suất vận chuyển hiện đạt 6,5 tỷ m3, và dự kiến sẽ được nâng lên 8 tỷ m3.

Theo Chính phủ Ba Lan, tỷ lệ lấp đầy tại các cơ sở dự trữ khí đốt của nước này đã ở mức 76% và Ba Lan có nhiều liên kết về khí đốt với tất cả các nước láng giềng.

Ba Lan còn có thể dựa vào sự khởi động của đường ống Baltic Pipe vào tháng Mười năm nay, với công suất vận chuyển được dự đoán lên đến 10 tỷ m3 khí đốt của Na Uy.

Vì thế, ông Morawiecki cho biết Ba Lan sẽ ổn, bất chấp việc Nga ngừng cung cấp khí đốt cho nước này./.