Tái cấu trúc đô thị, khai thác hiệu quả giá trị đất quanh nhà ga metro

Tích hợp mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) trong quy hoạch tổng thể để tái cấu trúc đô thị, nhất là khai thác hiệu quả giá trị đất đai xung quanh các nhà ga đường sắt đô thị (metro). Nội dung được chia sẻ tại Hội thảo quốc tế “TOD với phát triển đường sắt đô thị” do Trường Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh tổ chức sáng 27/3.

Theo ông Vũ Anh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc (Bộ Xây dựng), TOD cần được nhìn nhận không chỉ là giải pháp giao thông, mà là một công cụ phát triển mới, góp phần tái cấu trúc đô thị - gắn kết chặt chẽ giữa quy hoạch không gian, hệ thống giao thông công cộng; đồng thời là cơ chế khai thác, tối ưu hóa quỹ đất, thúc đẩy phát triển đô thị bền vững, tạo nguồn lực cho đầu tư phát triển đô thị, nhất là đầu tư và tái đầu tư cơ sở hạ tầng.

Chủ trương, chính sách của Việt Nam về phát triển TOD đang được tập trung đẩy mạnh trong những năm qua. Các khung pháp lý liên quan đến quy hoạch, đất đai, đường sắt được sửa đổi, bổ sung cũng tạo hành lang để triển khai thực hiện mô hình TOD; cho phép thí điểm một số cơ chế đặc thù, đặc biệt cho phát triển TOD tại TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội.

Tuy nhiên, ông Vũ Anh Tú cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải là chủ trương, mà là cơ chế triển khai và cách làm cụ thể. Do đó, Bộ Xây dựng muốn nghe các chuyên gia trao đổi, làm rõ hơn cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam về TOD; trong đó phân tích sâu vai trò của TOD như một công cụ tích hợp giữa đô thị và hệ thống đường sắt đô thị, bảo đảm hiệu quả kinh tế - xã hội và tính bền vững.

Theo ông Vũ Anh Tú, hiện Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh đang lập các quy hoạch tổng thể, Bộ Xây dựng muốn nghe các khuyến nghị, đề xuất các phương pháp, công cụ để tích hợp TOD trong quy hoạch; các mô hình khai thác nguồn lực từ đất đai, tài chính đô thị và hợp tác công tư (PPP) trong phát triển TOD, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa nhà nước - nhà đầu tư - người dân và doanh nghiệp. Nếu được triển khai áp dụng tốt, TOD sẽ mở ra một cách tiếp cận hoàn toàn mới cho phát triển đô thị Việt Nam trong giai đoạn tới.

TP. Hồ Chí Minh đang đứng trước ngưỡng cửa lịch sử với việc vận hành tuyến metro số 1 và chuẩn bị để phát triển mạng lưới đường sắt đô thị đồ sộ, hướng tới mục tiêu hoàn thành 6 tuyến đường sắt đô thị vào năm 2030 với tổng chiều dài khoảng 187 km và đạt 355 km vào năm 2035.

Tuy nhiên, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh Võ Hoàng Ngân cho rằng, để metro không chỉ là một phương tiện vận chuyển mà trở thành “động cơ” phát triển kinh tế, thành phố không thể tách rời quy hoạch giao thông với quy hoạch không gian đô thị. TOD chính là chìa khóa để khai thác hiệu quả giá trị đất đai xung quanh các nhà ga, tạo ra nguồn lực tái đầu tư cho hệ thống hạ tầng.

“Hiện TP. Hồ Chí Minh đang quyết liệt hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các mô hình TOD được triển khai trong thực tiễn, từ việc tích hợp quy hoạch đến thu hút đầu tư chiến lược”, ông Võ Hoàng Ngân chia sẻ.

Tại Hội thảo, các chuyên gia cũng thảo luận nhằm làm rõ vai trò của mô hình TOD trong bối cảnh phát triển đô thị tại Việt Nam; thúc đẩy kết nối liên ngành giữa quy hoạch, kiến trúc, giao thông và kinh tế đô thị. Các nghiên cứu khẳng định vai trò then chốt của việc kết hợp giữa hạ tầng giao thông và thiết kế đô thị để nâng cao chất lượng sống tại các đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội.