Tái cơ cấu đầu tư công, xác lập mô hình tăng trưởng giai đoạn 2026-2030

Tái cơ cấu đầu tư công được đánh giá là động lực để Việt Nam xác lập lại mô hình tăng trưởng kinh tế 2026-2030. Đó là nội dung được nêu ra tại Hội thảo Xác lập mô hình tăng trưởng kinh tế gắn với tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2026-2030 do Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) tổ chức sáng 10/12 tại Hà Nội.

Phát biểu tại hội thảo, TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ đã khái quát lại vai trò, đóng góp của đầu tư công vào tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2021-2025. Theo đó, đầu tư công không chỉ giữ vai trò “dẫn dắt” mà là “vốn mồi” của nền kinh tế, đầu tư công chiếm tới 17,2% tổng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2021-2025.

“Một đồng vốn đầu tư công tăng thêm sẽ kéo theo 1,61 đồng vốn đầu tư tư nhân”, TS. Cấn Văn Lực dẫn thông tin từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính).

Làm rõ hơn nội dung đầu tư công là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế cả trong trước mắt và lâu dài, TS. Cấn Văn Lực cho rằng, vốn đầu tư công là một trong ba yếu tố đóng góp vào tăng trưởng, giúp nền kinh tế tăng trưởng nhanh, vượt qua bẫy thu nhập trung bình, trở thành quốc gia thu nhập cao.

Đầu tư công cũng là động lực quan trọng tăng năng lực cạnh tranh quốc gia, phát triển bền vững: phát triển hạ tầng giao thông, năng lượng, thông tin - viễn thông, hạ tầng số, hạ tầng y tế - giáo dục, ứng phó biến đổi khí hậu và thiên tai… góp phần cải thiện cảnh quan đô thị và nông thôn, thúc đẩy các lĩnh vực liên quan phát triển.

Mặc dù đóng vai trò quan trọng, nhưng theo TS. Cấn Văn Lực, thực trạng cơ cấu đầu tư công giai đoạn 2021-2025 chủ yếu tập trung cho đầu tư cơ sở hạ tầng, đầu tư cơ sở hạ tầng giai đoạn 2021-2025 chiếm bình quân 80% tổng vốn đầu tư công, song vẫn chỉ đáp ứng được 58% nhu cầu. Nhiều dự án đầu tư công tồn đọng, chậm tiến độ, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân đầu tư công chung của nhiều địa phương và cả nước; hệ số Icor ( là chỉ số kinh tế đo lường lượng vốn đầu tư cần thiết để tạo ra một đơn vị sản lượng (GDP) tăng thêm) còn cao. Cùng với đó, đầu tư trong trong các lĩnh vực giáo dục, đào tạo, khoa học công nghệ, y tế còn khiêm tốn…

Cũng đánh giá cao vai trò của đầu tư công đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam những năm qua; đồng thời, khẳng định vai trò dẫn dắt của đầu tư công trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế, Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn 2026-2030, để đạt được mục tiêu đó, cần tập trung tái cơ cấu đầu tư công, từ đó đổi mới mô hình tăng trưởng.

Liên quan đến vấn đề này, PGS.TS Lê Xuân Bá, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cho rằng, khả năng hấp thụ vốn đầu tư công của kinh tế Việt Nam hiện nay có giới hạn.

Để khắc phục tình trạng trên, PGS. TS Lê Xuân Bá cho rằng, Việt Nam cần tăng cường vốn đầu tư công, nhất là vào các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng. Bởi đầu tư công tăng thêm 10% sẽ góp phần tăng trưởng GDP khoảng 0,6%.

Cùng quan điểm tái cơ cấu và nâng cao hiệu quả đầu tư công nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026-2030, TS. Cấn Văn Lực cho rằng, cần đẩy mạnh cơ cấu lại đầu tư công theo hướng, đầu tư công cho hạ tầng giảm dần còn khoảng 50-55% tổng vốn đầu tư công, cùng với đó chi đầu tư công cho giáo dục – đào tạo đảm bảo đủ 20%; đầu tư công chi cho y tế khoảng 10-12% và đầu tư công chi cho khoa học công nghệ khoảng 3-5%.

Cùng với đó, cần cập nhật, hoàn thiện Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả dự án đầu tư công, chú trọng nâng cao hiệu quả đầu tư công bằng cách giảm số lượng các dự án quy mô vốn quá nhỏ; đồng thời, xử lý dứt điểm gần 3.000 dự án vướng mắc, tồn đọng, rà soát, điều chỉnh kế hoạch vốn từ những dự án chậm giải ngân sang các dự án giải ngân tốt.

Bên cạnh tập trung tái cơ cấu đầu tư công, các chuyên gia kinh tế cho rằng, để xác lập lại mô hình tăng trưởng giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần tập trung thu hút có chọn lọc dòng vốn ODA, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và có chính sách hữu hiệu thu hút kiều hối, tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng xanh, đáp ứng với xu hướng tiêu dùng xanh đang diễn ra trên toàn cầu... Để làm được điều đó, cần tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi thông qua cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế...