Tăng tốc giải ngân đầu tư công, tiếp sức mục tiêu tăng trưởng hai con số

Đầu tư công đang phát huy vai trò quan trọng đối với tăng trưởng. Ảnh: Tuấn Phi - TTXVN

Kết quả này cho thấy đầu tư công đang phát huy vai trò quan trọng đối với tăng trưởng, song với quy mô vốn rất lớn trong năm 2026, áp lực giải ngân những tháng cuối năm vẫn còn đáng kể.

Bức tranh kinh tế 9 tháng năm 2026 ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. GDP quý III ước tăng 9,95% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng của quý I và quý II, đưa GDP 9 tháng tăng 9,01%; trong đó, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 11,21%, đóng góp 49,62% vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế. 

Cùng với đà tăng trưởng này, giải ngân vốn đầu tư công trong 9 tháng cũng có bước chuyển rõ rệt. Theo Báo cáo số 818/BC-BTC ngày 2/10/2026 của Bộ Tài chính, số vốn đã được Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ giao cho các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương là 1.022.607 tỷ đồng.

Trong đó, vốn ngân sách Trung ương là 372.380,4 tỷ đồng, vốn ngân sách địa phương là 650.226,6 tỷ đồng. Tổng kế hoạch giao năm 2026 đến thời điểm báo cáo, bao gồm kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, kế hoạch vốn cân đối địa phương giao tăng và kế hoạch các năm trước chuyển sang, đạt 1.204.283,5 tỷ đồng. 

Mới đây, tại cuộc họp giữa Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Xây dựng tổ chức cuộc họp đánh giá tình hình các dự án giao thông trọng điểm chậm tiến độ, giải ngân thấp.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 có nhiều điểm tích cực hơn so với năm 2025. Tuy nhiên, so với yêu cầu, nhiệm vụ giải ngân 100% trong bối cảnh thời gian từ nay đến cuối năm không còn nhiều là một thách thức. Với sự quan tâm của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, sự chủ động, quyết liệt của các Bộ, ngành, địa phương.

Đến hết tháng 9, các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương đã phân bổ, giao chi tiết kế hoạch đầu tư vốn năm 2026 cho các nhiệm vụ, dự án với tổng số 1.049.808,3 tỷ đồng. Nếu không tính kế hoạch vốn cân đối ngân sách địa phương giao tăng, tổng số vốn đã phân bổ chi tiết đạt 1.003.025,4 tỷ đồng, tương đương 98,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. 

Đáng chú ý, lũy kế giải ngân đến hết ngày 30/9/2026 đạt 642.961,6 tỷ đồng, bằng 62,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao; trong đó, vốn ngân sách Trung ương giải ngân 164.315,3 tỷ đồng, đạt 44,1%; vốn ngân sách địa phương đạt 478.646,3 tỷ đồng, tương đương 73,6%.

So với cùng kỳ năm 2025, kết quả giải ngân cao hơn 12,9% về tỷ lệ và 202.559,3 tỷ đồng về số tuyệt đối. Riêng tốc độ giải ngân trong tháng 9 bằng 1,58 lần tháng 8, cho thấy tiến độ thực hiện đã tăng rõ rệt so với những tháng đầu năm.

Đặc biệt, nếu không tính 5% kế hoạch vốn đầu tư công ngân sách địa phương thực hiện tiết kiệm để dự kiến đầu tư cho tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đến hết ngày 30/9 đạt 64,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. 

Kết quả này cho thấy giải ngân vốn đầu tư công đã có chuyển biến rõ hơn trong quý III. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số được đặt ra cho năm 2026, việc đưa một khối lượng vốn lớn vào nền kinh tế đúng tiến độ có ý nghĩa quan trọng đối với triển khai các công trình hạ tầng, mở rộng không gian phát triển và tạo thêm năng lực sản xuất. 

Cùng với kết quả chung của cả nước, tiến độ giải ngân tại nhiều địa phương cũng cho thấy những chuyển biến đáng chú ý. Theo Bộ Tài chính, đến hết ngày 30/9 có 6 bộ, cơ quan Trung ương và 19 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân cao hơn bình quân chung cả nước. 

Theo đó, một số địa phương giải ngân khối lượng vốn rất lớn. Hà Nội đạt 115,5 nghìn tỷ đồng; Thành phố Hồ Chí Minh đạt 104,2 nghìn tỷ đồng; Hải Phòng 30,8 nghìn tỷ đồng; Hưng Yên 26,2 nghìn tỷ đồng và Tây Ninh 22,5 nghìn tỷ đồng. 

Riêng đối với vốn ngân sách Trung ương, một số địa phương có tỷ lệ giải ngân cao hơn đáng kể mức bình quân 44,1% của cả nước; trong đó, Hà Nội đạt 77,2%; Lai Châu 63,4%; An Giang 53,1% và Hưng Yên 51,3%. 

Thực tế tại Bắc Ninh cho thấy địa phương đang sử dụng công cụ theo dõi tiến độ như một biện pháp thúc đẩy giải ngân. Sở Xây dựng thành phố đã xây dựng hệ thống theo dõi, đánh giá tiến độ và tình hình giải ngân các dự án đầu tư công, đầu tư ngoài ngân sách và dự án PPP.

Theo số liệu cập nhật đến giữa tháng 9, hệ thống theo dõi 195 dự án với tổng mức đầu tư hơn 275 nghìn tỷ đồng; trong đó có 24 dự án giao thông với tổng mức đầu tư hơn 20,5 nghìn tỷ đồng và 5 dự án liên quan đến Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với tổng mức đầu tư hơn 45,6 nghìn tỷ đồng. Tính đến ngày 15/9, Bắc Ninh đã giải ngân hơn 13 nghìn tỷ đồng, đạt hơn 85% kế hoạch Chính phủ giao. 

Cần Thơ cũng ghi nhận sự tăng tốc đáng kể trong tháng 9. Tính đến sáng 29/9, thành phố giải ngân hơn 10.705 tỷ đồng, bằng 56,3% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong khi hết tháng 8 tỷ lệ mới đạt 29,2%, chỉ trong 28 ngày tháng 9 thành phố đã giải ngân thêm khoảng 5.056 tỷ đồng, gần bằng lũy kế 8 tháng trước đó.

Tuy nhiên, chính địa phương cũng nhìn nhận tốc độ giải ngân tăng mạnh trong tháng 9 chưa thực sự bền vững. Những khó khăn về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, nguồn vật liệu xây dựng và năng lực tổ chức thi công vẫn là những điểm nghẽn cần tiếp tục xử lý. 

Dù kết quả 9 tháng tích cực hơn năm trước, yêu cầu đặt ra cho những tháng cuối năm vẫn rất cao. Theo Bộ Tài chính, vẫn còn 27 bộ, cơ quan Trung ương và 15 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn bình quân chung cả nước. Một số bộ, cơ quan Trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 15% hoặc chưa giải ngân. Trong khi đó, mục tiêu đặt ra là giải ngân 100% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. 

Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương tiếp tục bám sát tiến độ từng dự án, chủ động lường trước những yếu tố bất lợi có thể phát sinh trong giai đoạn cuối năm như thời tiết, giá cả và tình trạng thiếu nhân công để có kịch bản ứng phó phù hợp.

Các nhóm nhiệm vụ được Bộ Tài chính nhấn mạnh gồm bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; quản lý nguyên vật liệu; dự án giao thông trọng điểm; tổ chức thực hiện dự án; nghiệm thu, thanh toán và chấp hành chế độ báo cáo. 

Một yêu cầu khác là giải ngân phải gắn với khối lượng thực hiện và hiệu quả sử dụng vốn. Bộ Tài chính yêu cầu kiểm soát chặt việc tạm ứng, thu hồi tạm ứng; đối với dự án có số dư tạm ứng lớn, chủ đầu tư phải đôn đốc nhà thầu hoàn thành khối lượng, nghiệm thu và thanh toán, bảo đảm giải ngân thực chất.

Nhằm đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, tại cuộc họp đánh giá tình hình các dự án giao thông trọng điểm chậm tiến độ, giải ngân thấp, bà Nguyễn Thị Quế Hương, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) cho biết, hiện nay, cả nước có 55 dự án/112 dự án thành phần thuộc danh mục các dự án trọng điểm ngành giao thông vận tải.

Đây đều là các dự án lớn, mang tính chất liên vùng, là động lực, tác động lan tỏa đến sự phát triển kinh tế xã hội của vùng, liên vùng. Tổng kế hoạch vốn ngân sách nhà nước năm 2026 được phân bổ chi tiết cho nhóm dự án này là 258.502 tỷ đồng, chiếm 25,5% kế hoạch của cả nước. 

Các nguyên nhân làm chậm tiến độ được xác định gồm thiếu hụt nguồn cung và tăng giá nguyên, nhiên vật liệu; vướng mắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; chi phí nhân công; thời tiết không thuận lợi; năng lực tổ chức của một số chủ đầu tư và nhà thầu còn hạn chế; kế hoạch vốn đăng ký chưa sát khả năng thực hiện… 

Quyết tâm đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công không chỉ thể hiện qua các cuộc họp tháo gỡ vướng mắc theo từng dự án mà còn được cụ thể hóa bằng cơ chế theo dõi, đánh giá trách nhiệm ngày càng rõ hơn.

Theo Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ, kết quả giải ngân vốn đầu tư công được đưa vào phương án chấm điểm đối với các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương, làm cơ sở đánh giá hiệu quả đầu tư công, đồng thời phục vụ xếp loại chất lượng tập thể, cá nhân. 

Cách làm này cho thấy yêu cầu giải ngân đang được gắn chặt hơn với kỷ luật, kỷ cương hành chính, trách nhiệm tổ chức thực hiện và trách nhiệm của từng tập thể, cá nhân. Từ kỳ báo cáo tháng 10/2026, phương án chấm điểm sẽ chính thức được áp dụng sau ba tháng chạy thử. 

Việc đưa kết quả giải ngân vào cơ chế chấm điểm, đánh giá trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương, tập thể và cá nhân cho thấy thúc đẩy đầu tư công đang được đặt trong khuôn khổ kỷ luật thực thi ngày càng rõ ràng hơn.

Điều quan trọng không chỉ là nâng tỷ lệ giải ngân, mà còn phải bảo đảm vốn được giải ngân gắn với khối lượng thực tế, tiến độ công trình và hiệu quả sử dụng vốn. Đây cũng là cơ sở để nguồn lực đầu tư công sớm chuyển hóa thành các công trình, dự án cụ thể, qua đó đóng góp thiết thực hơn cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026.