Tạo sức sống mới cho kinh tế đêm

Kinh tế đêm đang được xem là dư địa quan trọng để du lịch Việt Nam kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu và nâng sức hấp dẫn của điểm đến. Tuy nhiên, để biến ban đêm thành một phần thực sự hấp dẫn của hành trình du lịch, Việt Nam cần những sản phẩm khác biệt, quy hoạch phù hợp và cơ chế vận hành cởi mở hơn.

* Từ “khoảng trống” ban đêm

Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, kiêm Giám đốc Công ty Du lịch AZA Travel, nhiều năm qua, du khách đến Việt Nam chủ yếu tham quan các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử và trải nghiệm văn hóa vào ban ngày. Khi màn đêm buông xuống, các lựa chọn vui chơi, giải trí và mua sắm trở nên khá "nghèo nàn". Điều này tạo ra một khoảng trống lớn, khiến du khách không biết đi đâu, làm gì và quan trọng nhất là không có môi trường để chi tiêu.

Ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, Tổng Giám đốc AZA Travel. Ảnh: Bnews phát

Kinh nghiệm quốc tế từ các trung tâm du lịch hàng đầu châu Á như Thái Lan, Singapore, Hong Kong (Trung Quốc) hay các thành phố lớn tại châu Âu cho thấy, các hoạt động kinh tế đêm có thể đóng góp từ 30-50% tổng doanh thu của ngành du lịch. Phát triển kinh tế đêm không đơn thuần là mở cửa dịch vụ muộn hơn, mà là bước chuyển chiến lược từ việc chỉ chú trọng tăng số lượng khách sang nâng cao chất lượng dịch vụ, nhằm tăng mức chi tiêu và số ngày lưu trú của mỗi du khách.

Một trong những điểm nghẽn lớn của du lịch Việt Nam nằm ở sự thiếu hụt các sản phẩm đêm thực sự chất lượng, đa dạng và có nét đặc trưng riêng. Ở phần lớn các điểm đến, hoạt động ban đêm vẫn chỉ dừng lại ở các mô hình quen thuộc như chợ đêm, phố đi bộ hay các tuyến phố ẩm thực. Trong khi đó, nhu cầu của du khách quốc tế và phân khúc khách có thu nhập cao lại hướng tới các chương trình biểu diễn nghệ thuật mang đậm bản sắc địa phương, các show diễn thực cảnh quy mô lớn, dịch vụ giải trí cao cấp, mua sắm miễn thuế và các hoạt động chăm sóc sức khỏe ban đêm.

Tại Hà Nội, một số sản phẩm du lịch đêm đã được nghiên cứu và đưa vào vận hành bước đầu tạo được tiếng vang, như tour đêm “Đêm Thiêng liêng” tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò, chương trình “Giải mã Hoàng thành Thăng Long” hay tour trải nghiệm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Tuy nhiên, lượng khách tiếp cận được với các sản phẩm này còn tương đối khiêm tốn so với tổng lượng du khách đến Thủ đô. Mặt khác, các hoạt động ẩm thực và giải trí ban đêm vẫn bị bó hẹp chủ yếu trong không gian Khu phố cổ, chưa có sự lan tỏa mạnh mẽ sang các khu vực đô thị mới hay các trung tâm vệ tinh.

Tại một số địa phương khác, việc khai thác kinh tế đêm bước đầu gắn liền với lợi thế tự nhiên. Đà Nẵng đã xây dựng được chuỗi dịch vụ kích cầu du lịch về đêm tương đối bài bản với các điểm check-in, chợ đêm và cầu Rồng phun lửa, phun nước. Tại Hạ Long (Quảng Ninh), dịch vụ đêm dần gắn kết với lợi thế du lịch biển thông qua mô hình du thuyền ăn tối trên vịnh, các quán bar ven biển kết hợp thưởng thức âm nhạc và ngắm hoàng hôn. Dù vậy, các mô hình này vẫn thiếu sự liên kết chuỗi và chưa tạo thành một hệ sinh thái kinh tế đêm hoàn chỉnh.

Ông Remco Christiaan Vaatstra, Tổng Quản lý cụm Oakwood Residence Hanoi và Lasong Hotel & Villas Sầm Sơn. Ảnh: Thùy Linh/Bnews/vnanet.vn

Ông Remco Christiaan Vaatstra, Tổng Quản lý cụm Oakwood Residence Hanoi và Lasong Hotel & Villas Sầm Sơn, nhận định, kinh tế đêm đã vượt qua khái niệm của một dịch vụ cộng thêm đơn thuần để trở thành động lực tăng trưởng mới của ngành du lịch. Hoạt động ban đêm có khả năng “đánh thức” và thổi một sức sống mới vào các không gian di sản quen thuộc. Những trải nghiệm nghệ thuật, ánh sáng và âm nhạc khi đêm xuống sẽ tạo nên nét quyến rũ riêng biệt, đáp ứng đúng tâm lý muốn khám phá chiều sâu văn hóa của nhóm khách hàng trung và cao cấp.

* Cần một hệ sinh thái đồng bộ

Theo các chuyên gia, muốn kinh tế đêm phát triển bền vững, trước hết cần quy hoạch không gian phù hợp. Những khu vực phát triển kinh tế đêm cần được tính toán về mật độ hoạt động, tiếng ồn, ánh sáng, giao thông và khoảng cách với khu dân cư. Đồng thời, phải bảo đảm khả năng kết nối thuận tiện với trung tâm đô thị, các điểm tham quan và khu lưu trú.

Thời gian hoạt động cũng là vấn đề cần được nghiên cứu theo từng khu vực. Tại những địa bàn được quy hoạch, quản lý phù hợp, có thể xem xét kéo dài thời gian hoạt động nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế của du khách, đồng thời bảo đảm an ninh, trật tự và quyền lợi của người dân.

Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia đầu tư và phát triển các sản phẩm mới. Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, một không gian kinh tế đêm hiệu quả không chỉ có ẩm thực mà cần kết hợp mua sắm, biểu diễn nghệ thuật, vui chơi giải trí, chăm sóc sức khỏe và các hoạt động văn hóa. Khi nhiều dịch vụ được tổ chức trong cùng một không gian, du khách sẽ có thêm lý do ở lại lâu hơn thay vì kết thúc hành trình ngay sau bữa tối.

Trình chiếu 3D Mapping tại Ô Quan Chưởng. Ảnh: Tuấn Đức - TTXVN 

Ông Remco Christiaan Vaatstra cho rằng cần đa dạng hóa sản phẩm ban đêm, kết hợp văn hóa, nghệ thuật và giải trí; đồng thời khai thác không gian lưu trú để tạo thêm trải nghiệm cho du khách.

Định hướng phát triển kinh tế đêm cũng đang đứng trước những cơ hội lớn từ cấp quản lý vĩ mô. Tại buổi làm việc diễn ra gần đây về các giải pháp tăng trưởng du lịch, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh đã nhấn mạnh yêu cầu phải biến các tài nguyên văn hóa, di sản và dữ liệu tài nguyên số thành các giá trị kinh tế thực tế. Từ đó, mở ra không gian phát triển mới và tạo dựng các động lực tăng trưởng bền vững cho ngành. Bộ cũng xác định việc hoàn thiện cơ chế chính sách mang tính đột phá cho kinh tế đêm là một trong những giải pháp trọng tâm cần tập trung triển khai ngay trong năm 2026.