Tết Hàn thực 2026 rơi vào ngày nào? Ý nghĩa đặc biệt của bánh trôi, bánh chay

Khi thời tiết hết xuân chuẩn bị sang hè, vào ngày 3 tháng Ba (âm lịch) hằng năm, các gia đình đều chuẩn bị mâm bánh trôi, bánh chay dâng cúng tổ tiên. Ảnh tư liệu: Đức Hạnh/BNEWS/TTXVN

Tết Hàn thực 2026 vào ngày nào?

Theo lịch âm, Tết Hàn thực năm 2026 diễn ra vào ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch, tức Chủ nhật ngày 19/4/2026 dương lịch.

Đây là một trong những ngày lễ quen thuộc trong đời sống văn hóa của người Việt, gắn liền với phong tục làm bánh trôi, bánh chay để dâng cúng tổ tiên và sum họp gia đình.

Không rộn ràng như Tết Nguyên đán nhưng Tết Hàn thực vẫn mang giá trị tinh thần sâu sắc, thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn” và sự gắn kết giữa các thế hệ trong mỗi gia đình.

Tết Hàn thực là gì?

Trong văn hóa dân gian, Tết Hàn thực còn được gọi là Tết bánh trôi – bánh chay.

Tên gọi “Hàn thực” bắt nguồn từ tiếng Hán, có nghĩa là “thức ăn lạnh”. Theo quan niệm xưa, vào ngày này người dân kiêng nổi lửa, chỉ dùng những món ăn đã nấu sẵn để tưởng nhớ người đã khuất.

Tại Việt Nam, phong tục này dần được Việt hóa. Thay vì chỉ ăn đồ nguội, người Việt coi ngày 3/3 âm lịch là dịp để làm bánh trôi, bánh chay dâng lên bàn thờ gia tiên, cầu mong bình an và tưởng nhớ cội nguồn.

Điển tích về nguồn gốc Tết Hàn thực

Tết Hàn thực gắn với điển tích nổi tiếng về Giới Tử Thôi vào thời Xuân Thu của Trung Quốc.

Tương truyền, Giới Tử Thôi là người đã phò tá vua Tấn Văn Công trong thời gian lưu vong. Sau khi giành lại ngôi báu, nhà vua phong thưởng cho nhiều công thần nhưng lại vô tình quên mất ông.

Không oán trách, Giới Tử Thôi đưa mẹ vào núi ở ẩn. Khi nhà vua nhớ ra và cho người tìm kiếm, ông vẫn từ chối quay về nhận thưởng. Vua Tấn Văn Công ra lệnh đốt rừng để buộc ông xuất hiện, nhưng Giới Tử Thôi quyết không rời núi, cuối cùng hai mẹ con đều thiệt mạng trong lửa.

Ân hận trước cái chết của người trung nghĩa, nhà vua lập miếu thờ và ban lệnh kiêng đốt lửa trong ba ngày, chỉ ăn thức ăn nguội để tưởng niệm ông. Từ đó hình thành nên Tết Hàn thực.

Ý nghĩa Tết Hàn thực trong văn hóa Việt

Khi du nhập vào Việt Nam, Tết Hàn thực đã mang màu sắc văn hóa riêng, ngày lễ này không còn nặng về tục kiêng lửa mà trở thành dịp để tưởng nhớ tổ tiên và gắn kết gia đình. Vào ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch, nhiều gia đình quây quần bên nhau làm bánh trôi, bánh chay, chuẩn bị mâm lễ dâng lên bàn thờ.

Những viên bánh tròn trắng tượng trưng cho sự viên mãn, trọn vẹn và sum vầy. Vì vậy, Tết Hàn thực không chỉ là một nghi lễ truyền thống mà còn là dịp để mỗi người hướng về cội nguồn và gìn giữ nét đẹp văn hóa lâu đời.

Tết Hàn thực cúng gì?

Trong ngày Tết Hàn thực, các gia đình thường chuẩn bị mâm lễ đơn giản nhưng trang trọng để dâng cúng tổ tiên.

Mâm lễ phổ biến gồm hương, hoa tươi, trầu cau, trái cây và nước sạch. Tuy nhiên, bánh trôi và bánh chay là lễ vật không thể thiếu. Theo quan niệm dân gian, số lượng bánh thường là 3 hoặc 5 bát, tượng trưng cho sự may mắn và sung túc.

Sau khi dâng lễ, các thành viên trong gia đình cùng thưởng thức bánh trôi, bánh chay, trò chuyện và sum họp. Chính sự giản dị nhưng ấm áp ấy đã khiến Tết Hàn thực trở thành một nét văn hóa đặc trưng của người Việt mỗi dịp tháng Ba âm lịch.

*Thông tin chỉ mang tính tham khảo