Thành phố Hồ Chí Minh “nắn dòng” kiều hối vào công nghệ và đổi mới sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh đang định vị lại vai trò của kiều hối trong nền kinh tế, từ nguồn ngoại tệ sang một cấu phần của thị trường vốn, từ đó dẫn dòng tiền vào đổi mới sáng tạo, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa Thành phố trở thành trung tâm tài chính quốc tế và tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Hình thành hệ sinh thái tài chính từ kiều hối

UBND Thành phố Hồ Chí Minh vừa ban hành kế hoạch số 90/KH-UBND về thúc đẩy các chương trình tài chính nhằm thu hút nguồn lực kiều hối vào lĩnh vực khoa học – công nghệ.

Theo kế hoạch này, Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái tài chính kiều hối theo hướng minh bạch, bền vững, qua đó khai thác hiệu quả nguồn lực từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ về tài chính mà cả tri thức và công nghệ. Dòng vốn sẽ được định hướng vào các lĩnh vực ưu tiên như công nghệ cao, sản xuất chế biến – chế tạo, năng lượng xanh và chuyển đổi số.

Hai công cụ tài chính được xác định là trụ cột triển khai gồm Quỹ đầu tư khoa học – công nghệ từ nguồn kiều hối và chương trình tín dụng xanh, tín dụng công nghệ. Trong đó, Quỹ đầu tư có quy mô ban đầu tối thiểu 50 tỷ đồng, tập trung rót vốn vào các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và các dự án công nghệ có khả năng lan tỏa cao.

Cùng đó, các sản phẩm như chứng chỉ tiền gửi xanh hoặc chứng chỉ tiền gửi công nghệ sẽ được phát hành để huy động nguồn vốn dài hạn, làm cơ sở cho các gói tín dụng ưu đãi dành cho doanh nghiệp sản xuất đầu tư đổi mới công nghệ và chuyển đổi số.

Về lộ trình, Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến năm 2026 huy động tối thiểu 500 tỷ đồng từ kiều hối và các nguồn lực xã hội; đồng thời hỗ trợ ít nhất 100 doanh nghiệp tiếp cận tín dụng ưu đãi để đổi mới công nghệ.

Đến năm 2027, quy mô huy động dự kiến tăng lên tối thiểu 1.000 tỷ đồng, số doanh nghiệp được hỗ trợ tăng gấp đôi;trong đó ít nhất 30% dự án thuộc lĩnh vực công nghệ xanh, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.

Xa hơn, đến năm 2030, thành phố kỳ vọng hình thành hệ sinh thái tài chính hoàn chỉnh cho khoa học – công nghệ, trong đó nguồn vốn từ kiều hối và xã hội hóa trở thành một kênh huy động bền vững. Đồng thời, phát triển Quỹ đầu tư phát triển khoa học – công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh thành mô hình đối tác công – tư (PPP) có sự tham gia của kiều bào, doanh nghiệp tư nhân và tổ chức quốc tế, nhằm hỗ trợ đầu tư cho các dự án công nghệ trọng điểm, doanh nghiệp đầu tư vào các dự án khoa học công nghệ và các chương trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số trong sản xuất, chế biến, chế tạo.

Để thu hút nhà đầu tư kiều bào, các sản phẩm tài chính sẽ được thiết kế theo hướng minh bạch, an toàn và có lợi suất cạnh tranh, đi kèm với cơ chế ưu đãi về lãi suất, thuế và công bố thông tin. Song song đó, hệ thống giám sát độc lập, kiểm toán và quản lý quỹ chuyên nghiệp được tăng cường nhằm củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Gắn với xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế

Động lực để Thành phố Hồ Chí Minh triển khai chính sách này đến từ quy mô và tính ổn định của dòng kiều hối. Trong nhiều năm, Thành phố luôn dẫn đầu cả nước về thu hút kiều hối. Năm 2025, Việt Nam ghi nhận lượng kiều hối kỷ lục gần 18 tỷ USD, trong đó Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất.

Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 2, lượng kiều hối của Thành phố Hồ Chí Minh năm 2025 ghi nhận mức cao kỷ lục, khi đạt hơn 10,34 tỷ USD, tăng 8,3% so với năm trước.

Dòng tiền này duy trì tăng trưởng ổn định và đóng vai trò quan trọng trong cân đối ngoại tệ, hỗ trợ ổn định thị trường tiền tệ, đặc biệt trong bối cảnh thị trường ngoại hối chịu biến động lớn trong thời gian qua.

Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất là hiệu quả phân bổ. Trong nhiều năm qua, phần lớn kiều hối vẫn tập trung vào tiêu dùng và bất động sản, chưa đi vào các lĩnh vực sản xuất hay đổi mới sáng tạo. Điều này khiến nguồn lực lớn nhưng chưa tạo ra tác động lan tỏa đủ mạnh đối với tăng trưởng dài hạn.

Theo các chuyên gia tài chính, điểm đáng chú ý của kế hoạch số 90/KH-UBND của Thành phố Hồ Chí Minh nằm ở sự thay đổi tư duy điều hành. Thay vì để kiều hối vận động tự nhiên theo thị trường, Thành phố Hồ Chí Minh chủ động định vị lại dòng vốn này như một cấu phần của hệ sinh thái tài chính, thông qua việc thiết kế các kênh dẫn vốn có mục tiêu rõ ràng.

Cách tiếp cận này phản ánh sự chuyển dịch từ “thu hút dòng tiền” sang “định hướng dòng vốn”, với trọng tâm là hiệu quả sử dụng và khả năng tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Theo ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 2, kế hoạch này là bước cụ thể hóa các định hướng trong Đề án phát huy hiệu quả nguồn lực kiều hối đến năm 2030, với trọng tâm là triển khai các công cụ tài chính như quỹ đầu tư cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và các sản phẩm chứng chỉ tiền gửi xanh, chứng chỉ tiền gửi công nghệ. Những giải pháp này nhằm khai thác và dẫn dắt hiệu quả dòng kiều hối vào các lĩnh vực khoa học – công nghệ và sản xuất xanh.

“Đây là các giải pháp mang tính thực tiễn và có khả năng triển khai cao, bởi việc huy động và sử dụng nguồn vốn được gắn trực tiếp với các dự án cụ thể trong những lĩnh vực đang trở thành động lực tăng trưởng mới. Vì vậy, kế hoạch không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng kiều hối mà còn hỗ trợ Thành phố Hồ Chí Minh thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo”, ông Nguyễn Đức Lệnh chia sẻ với phóng viên TTXVN.

Định hướng “tài chính hóa” dòng kiều hối cũng gắn trực tiếp với tham vọng xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh trở thành trung tâm tài chính quốc tế. Trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt, năng lực huy động và phân bổ vốn hiệu quả được xem là yếu tố cốt lõi.

Việc phát triển các quỹ đầu tư, sản phẩm tài chính và cơ chế dẫn vốn từ kiều hối không chỉ giúp mở rộng nguồn vốn trung – dài hạn mà còn góp phần hoàn thiện cấu trúc thị trường vốn, nâng cao vai trò trung gian tài chính và tăng sức hấp dẫn của Thành phố Hồ Chí Minh đối với nhà đầu tư toàn cầu.

Nếu triển khai hiệu quả, dòng kiều hối sẽ không chỉ dừng lại ở vai trò bổ sung ngoại tệ mà có thể trở thành một trụ cột của thị trường vốn, góp phần định hình mô hình tăng trưởng mới của Thành phố Hồ Chí Minh – dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.