Tháo gỡ điểm nghẽn, mở đường cho lao động Việt Nam ra thế giới

Chuyển đổi căn bản tư duy quản lý công tác đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", cắt giảm, đơn giản hóa tối đa các điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính không cần thiết, triệt tiêu không gian cho tham nhũng, tiêu cực, "xin-cho", tạo môi trường lành mạnh. Đây là yêu cầu của Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng tại Hội nghị gặp gỡ, đối thoại với các doanh nghiệp đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, sáng 30/10. Hội nghị có sự tham dự của hơn 100 doanh nghiệp dịch vụ xuất khẩu lao động trên cả nước.

Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng cho biết, Đại hội XIII của Đảng đã khẳng định: "Phát triển con người toàn diện, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong ba đột phá chiến lược; coi trọng phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế tri thức, kinh tế xanh và kinh tế số". Tinh thần đó được cụ thể hóa trong hàng loạt chủ trương quan trọng như Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 46/NQ-CP về cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và sắp xếp bộ máy hành chính; Nghị quyết số 202/2025/QH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh...

Những định hướng này thể hiện rõ quan điểm của Đảng và Nhà nước: Nhà nước đóng vai trò kiến tạo phát triển, đồng hành và hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực dịch vụ, phát triển nguồn nhân lực và kinh tế đối ngoại, phát huy tối đa tiềm năng trong thời kỳ hội nhập quốc tế sâu rộng.

Lao động ngoài nước là một trong những trụ cột của nền kinh tế. Con số hàng trăm ngàn người lao động Việt Nam ra nước ngoài làm việc đã mang lại nguồn kiều hối rất lớn, làm thay đổi đời sống của người lao động, góp phần vào thành công của nhiều chương trình mục tiêu quốc gia như chương trình xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới.

Ngoài thành tựu về kinh tế, việc đưa người đi lao động nước ngoài là một kênh đối ngoại - đối ngoại nhân lực. Không chỉ dừng lại ở việc đưa người lao động đi để cải thiện kinh tế gia đình, mà đây thực sự những thực tập sinh rèn luyện kỹ năng để chúng ta nâng cao tay nghề, chất lượng nguồn lao động. Việt Nam là một trong những quốc gia đang có lợi thế đặc biệt về nguồn nhân lực lao động.

Bên cạnh thành công, chúng ta cũng đối mặt với nhiều thách thức: một số doanh nghiệp còn để xảy ra tình trạng thu phí cao, tuyển chọn chưa minh bạch; tình trạng lao động bỏ hợp đồng, cư trú bất hợp pháp vẫn còn diễn ra; kỹ năng nghề và trình độ ngoại ngữ của người lao động chưa đáp ứng yêu cầu của các thị trường phát triển; một số quy định thể chế, thủ tục hành chính còn rườm rà, chưa thật sự tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Nhấn mạnh tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW "Nhà nước phải đóng vai trò kiến tạo phát triển, hoàn thiện thể chế, chính sách, tạo môi trường thuận lợi để khu vực kinh tế tư nhân phát triển nhanh, bền vững và bình đẳng với các thành phần kinh tế khác", Thứ trưởng cho biết, đây cũng chính là tinh thần mà Bộ Nội vụ quán triệt trong công tác quản lý lĩnh vực lao động ngoài nước: Nhà nước không chỉ quản lý, mà còn đồng hành, hỗ trợ, thúc đẩy doanh nghiệp. Hội nghị là diễn đàn hợp tác, chia sẻ và đồng hành, nơi Nhà nước lắng nghe tiếng nói của doanh nghiệp để cùng kiến tạo môi trường phát triển bền vững. Sự phát triển của doanh nghiệp chính là thước đo hiệu quả của chính sách, là thành công của công tác quản lý nhà nước.

Quyền Cục trưởng Cục Quản lý lao động ngoài nước Vũ Trường Giang cho hay, trong những năm gần đây, hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài diễn ra trong bối cảnh mà thuận lợi và khó khăn luôn đan xen, song hành nhưng cơ bản khó khăn vẫn là chính.

10 tháng năm 2025, cả nước đã đưa hơn 121.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài, đạt 93,2% kế hoạch năm. Ước tính đến hết năm, tổng số lao động đi làm việc ở nước ngoài trong giai đoạn 2021–2025 đạt khoảng 636.000 người, vượt 127% chỉ tiêu đề ra.

Hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài không chỉ giúp giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập, mà còn đóng góp 6,5–7 tỷ USD kiều hối mỗi năm, trở thành một trong những nguồn ngoại tệ quan trọng của nền kinh tế.

Hội nghị đối thoại ghi nhận nhiều ý kiến thiết thực từ đại diện Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước, cộng đồng doanh nghiệp với quyết tâm cao tạo môi trường thuận lợi, minh bạch và công bằng cho doanh nghiệp.

Nhấn mạnh công tác đào tạo trước xuất cảnh là vô cùng quan trọng, ông Nguyễn Xuân Lanh, Phó Tổng giám đốc Công ty Ê Su Hai cho rằng, nên có quỹ quốc gia để tuyên truyền sâu rộng, trong một thời gian dài cho người lao động "thấm" và nhận thức đúng sứ mệnh của cá nhân, đưa nguồn quỹ này vào hoạt động đào tạo nguồn nhân lực, giúp người lao động trước khi đi làm việc ở nước ngoài được đào tạo một cách bài bản.

Cho biết khó khăn lớn nhất là công tác tuyển chọn lao động, ông Mai Sỹ Ngọc, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần nhân lực Nhật Thành chia sẻ, doanh nghiệp phải cạnh tranh với các cá nhân, tổ chức môi giới ở địa phương không được Bộ Nội vụ cấp phép nhưng lại có đơn hàng đa dạng và thường "tô vẽ" lên rất nhiều. "Chi phí người lao động phải chi trả khi đi làm việc ở nước ngoài cao lên phần nhiều là do các đơn môi giới này", ông Ngọc đánh giá. Ông mong Bộ Nội vụ phối hợp với các cơ quan chức năng quản lý hoạt động của các đơn vị môi giới, chẳng hạn như để được hoạt động môi giới phải được đào tạo và cấp chứng chỉ hành nghề.

Tại Hội nghị, Quyền Cục trưởng Cục Quản lý lao động ngoài nước Vũ Trường Giang đã giải đáp nhiều ý kiến doanh nghiệp nêu.

Phát biểu kết luận, Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng đánh giá cao các ý kiến phát biểu tâm huyết, sâu sắc, không né tránh của đại diện các cơ quan quản lý cũng như các doanh nghiệp. Các ý kiến đã phác họa một bức tranh toàn diện về hoạt động này. Thứ trưởng nhấn mạnh một số định hướng trọng tâm, trong đó, giải pháp đầu tiên, mang tính đột phá là hoàn thiện thể chế và cải cách hành chính, quyết liệt phòng chống tham nhũng, tiêu cực. Bộ Nội vụ đang chỉ đạo khẩn trương để trình Chính phủ ban hành Nghị định sửa đổi Nghị định 112 ngay trong tháng 10 này. Tháng 11/2025, Bộ sẽ tiến hành sửa đổi Thông tư số 21/2021/TT-LĐTBXH và Thông tư số 02/2024/TT-BLĐTBXH, sau đó triển khai xây dựng Chiến lược đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng giai đoạn từ nay đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

"Một môi trường pháp lý minh bạch là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp phát triển lành mạnh. Doanh nghiệp nào làm tốt, tuân thủ pháp luật, sẽ được tạo mọi điều kiện thuận lợi. Ngược lại, chúng ta sẽ tăng cường chế tài, xử phạt nghiêm minh và công khai danh sách các doanh nghiệp vi phạm để làm trong sạch hóa thị trường", ông nêu rõ.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng yêu cầu tái cấu trúc thị trường và chất lượng lao động, chủ động hội nhập quốc tế sâu rộng. Đưa hoạt động này không còn là "xuất khẩu lao động" đơn thuần, mà phải là "thúc đẩy di chuyển lao động tay nghề", chuyển dịch dứt khoát từ "chiều rộng" sang "chiều sâu". Thay vì cạnh tranh bằng giá rẻ, chúng ta cạnh tranh bằng kỹ năng và kỷ luật. Bộ sẽ chủ trì xây dựng các đề án cụ thể để thâm nhập các thị trường thu nhập cao, yêu cầu kỹ năng cao nhưng đang thiếu hụt lao động trầm trọng như Đức, Canada, Australia.

Cục Quản lý lao động ngoài nước phối hợp với các cơ quan liên quan tăng cường đàm phán với các đối tác, tổ chức tiếp nhận tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động, doanh nghiệp dịch vụ trong việc tiếp cận thị trường lao động; cắt bỏ các điều kiện, thủ tục không phù hợp, gây bất lợi cho người lao động và doanh nghiệp Việt Nam, đảm bảo công khai, công bằng và minh bạch. Đồng thời, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, đẩy mạnh chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình tạo thuận lợi tối đa, cắt giảm chi phí cho người dân, doanh nghiệp.