Thêm dư địa cho hợp tác bán dẫn Việt Nam - Nhật Bản

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Việt Nam đang thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và làm chủ các công nghệ chiến lược, trong đó bán dẫn là lĩnh vực then chốt. Trong tiến trình này, Nhật Bản được xem là đối tác quan trọng về công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển chuỗi cung ứng.

Phóng viên TTXVN tại Nhật Bản đã phỏng vấn ông Lâm Hữu Hùng - Trưởng bộ phận Giải pháp Thiết kế Bán dẫn, Chuyên gia Phát triển Kinh doanh Thị trường Nhật Bản của công ty FPT Semiconductor, thuộc Tập đoàn FPT - về triển vọng hợp tác bán dẫn giữa hai nước.

Phóng viên: Từ góc nhìn của một kỹ sư/chuyên gia đang làm việc tại FPT tại Nhật Bản, ông đánh giá như thế nào về những ưu tiên trong chiến lược phát triển ngành bán dẫn của Nhật Bản hiện nay? Những ưu tiên đó sẽ tạo ra cơ hội gì cho doanh nghiệp Việt Nam?

Ông Lâm Hữu Hùng: Nhìn từ vị trí phát triển kinh doanh của FPT Semiconductor, Tập đoàn FPT tại thị trường Nhật Bản, tôi nhận thấy Chính phủ Nhật Bản đang triển khai chiến lược phát triển ngành bán dẫn với quyết tâm và nguồn lực rất lớn nhằm khôi phục vị thế cường quốc bán dẫn, và đảm bảo an ninh kinh tế dài hạn. Chiến lược này xoay quanh ba trụ cột chính:

Thứ nhất, lấy lại vị thế dẫn đầu về thiết kế và chế tạo chip tiên tiến. Dự án Rapidus đang thương mại hóa công nghệ 2nm và nghiên cứu thế hệ tiếp theo 1.4nm - đây là bước đi táo bạo nhằm đưa Nhật Bản trở lại cuộc đua chip tiên tiến toàn cầu.

Chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu đầu tư hơn 370 nghìn tỷ yen trong giai đoạn 14 năm (kết thúc tháng 3/2041), trong đó riêng AI và chip bán dẫn được phân bổ lên đến 101,6 nghìn tỷ yen. Đây là tín hiệu rất rõ về cam kết dài hạn của Tokyo.

Thứ hai, bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng. Nhật Bản tích cực thu hút các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đầu tư vào sản xuất, nghiên cứu và phát triển (R&D), đồng thời thúc đẩy hợp tác với Mỹ và châu Âu nhằm xây dựng một hệ sinh thái bán dẫn có khả năng tự chủ và bền vững hơn.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy nghiên cứu sáng tạo. Nhật Bản hỗ trợ mạnh mẽ các start-up và trường đại học trong nghiên cứu sáng tạo. Sáng kiến NEXUS do Cơ quan Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (JST) dẫn dắt là một ví dụ điển hình.

Nhật Bản đang đẩy mạnh liên kết giữa các tập đoàn bán dẫn, các trường đại học tại Nhật Bản với các doanh nghiệp và trường đại học tại Việt Nam, nhằm tạo thêm cơ hội trao đổi, hợp tác đào tạo và đầu tư phát triển. Minh chứng rõ nét nhất là trong năm vừa qua, FPT đã ký kết hợp tác với nhiều đối tác Nhật Bản, cùng thúc đẩy đào tạo nguồn nhân lực bán dẫn chất lượng cao và triển khai các dự án hợp tác chiến lược.

Đối với Việt Nam, đây là cơ hội rất lớn để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Từ thực tế đồng hành cùng các doanh nghiệp Nhật Bản trong hai năm qua, chúng tôi ghi nhận nhu cầu hợp tác không chỉ dừng ở thiết kế chip mà còn mở rộng sang các lĩnh vực kiểm thử, đóng gói và phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao. Đây cũng là những lĩnh vực FPT đã và đang triển khai cho nhiều đối tác tại Nhật Bản.

Bên cạnh đó, quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Nhật Bản cùng lực lượng kỹ sư Việt Nam ngày càng lớn mạnh đang tạo nền tảng thuận lợi để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hợp tác, tiếp cận công nghệ tiên tiến và từng bước tham gia sâu hơn vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao trong chuỗi cung ứng bán dẫn.

Đối với FPT, chúng tôi kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy vai trò là cầu nối công nghệ giữa Việt Nam và Nhật Bản thông qua việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu của Nhật Bản, đồng thời đồng hành cùng các đối tác trong quá trình xây dựng hệ sinh thái bán dẫn bền vững tại khu vực.

Phóng viên: Việt Nam và Nhật Bản đang triển khai 5 dự án nghiên cứu bán dẫn kết nối các trường đại học hàng đầu của hai nước. Theo ông, các dự án này sẽ tác động như thế nào đến việc đào tạo nguồn nhân lực và thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp với các trường đại học trong tương lai?

Ông Lâm Hữu Hùng: Theo tôi, 5 dự án nghiên cứu bán dẫn trong khuôn khổ sáng kiến NEXUS kết nối các trường đại học hàng đầu Việt Nam và Nhật Bản, tập trung vào ba mảng chính: Vật liệu bán dẫn, Thiết kế vi mạch, và Công nghệ hỗ trợ & Chế tạo.  Những dự án này sẽ tạo tác động tích cực trên ba phương diện.

Trước hết, các dự án này sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực nghiên cứu. Sinh viên, nghiên cứu sinh, và giảng viên Việt Nam được sẽ có cơ hội tiếp cận trực tiếp với cơ sở vật chất, phương pháp, môi trường nghiên cứu và văn hóa làm việc của Nhật Bản. Đây là tiền đề cho các nhóm nghiên cứu Việt – Nhật cùng công bố kết quả, nộp bằng sáng chế và phát triển các IP (sở hữu trí tuệ) bán dẫn.

Quan trọng hơn, các dự án sẽ tạo cầu nối chặt chẽ hơn giữa doanh nghiệp - trường đại học và đón đầu xu hướng công nghiệp. Các dự án này tạo ra "vườn ươm tài năng" mà doanh nghiệp Nhật Bản có thể tuyển dụng trực tiếp từ đó. Đây là mô hình hợp tác industry-academia mà Nhật Bản đã làm rất thành công với các nước khác.

Doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội tiếp cận kết quả nghiên cứu sớm và cùng phát triển ứng dụng thương mại, rút ngắn khoảng cách từ lab đến thị trường.

Đối với FPT, đây là cơ hội để tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo nguồn nhân lực ngay từ giai đoạn đầu, đồng thời xây dựng đội ngũ kỹ sư bán dẫn chất lượng cao đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của các dự án trong nước và quốc tế.

Ở góc độ dài hạn, các nghiên cứu về vật liệu bán dẫn, công nghệ chế tạo và đóng gói sẽ góp phần nâng cao năng lực của Việt Nam trong lĩnh vực đóng gói và kiểm thử (OSAT) - một công đoạn có vai trò quan trọng trong chuỗi giá trị bán dẫn. Đây cũng là nền tảng để Việt Nam từng bước hoàn thiện hệ sinh thái bán dẫn, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút thêm các dự án đầu tư trong lĩnh vực công nghệ cao.

Phóng viên: FPT đã xuất khẩu chip thương mại đầu tiên sang Nhật Bản và ký thỏa thuận phân phối 10 triệu chip do FPT thiết kế trong giai đoạn 2026 - 2028. Là người đang trực tiếp làm việc tại FPT Nhật Bản, ông đánh giá ý nghĩa của cột mốc này như thế nào? Theo ông, đâu là những yếu tố giúp chip do Việt Nam thiết kế có thể cạnh tranh tại thị trường Nhật Bản?

Ông Lâm Hữu Hùng: Đây là một cột mốc lịch sử mà tôi cảm nhận rõ hơn ai hết khi làm việc trực tiếp tại thị trường Nhật Bản. Thị trường Nhật Bản nổi tiếng là một trong những thị trường khắt khe nhất thế giới về tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm - điều này càng khiến cho thành công này trở nên có ý nghĩa đặc biệt.

Cột mốc này là sự xác nhận từ thị trường quốc tế khắt khe hàng đầu thế giới, khẳng định kỹ sư Việt Nam hoàn toàn có năng lực thiết kế chip đạt chuẩn thương mại. Điều này tạo tiền đề quan trọng cho các hợp tác tiếp theo giữa các tập đoàn Nhật Bản và doanh nghiệp Việt Nam trong mảng bán dẫn.

Thỏa thuận 10 triệu chip trong giai đoạn 2026 - 2028 không chỉ là con số kinh doanh. Đây là tín hiệu khởi động cho mục tiêu chip "Make in Vietnam" có sức nặng thương mại thực sự.

Cột mốc này sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa, thu hút các kỹ sư, chuyên gia người Việt đang làm việc tại Nhật Bản và các nước khác quay về tham gia phát triển chip tại các doanh nghiệp và start-up trong nước.

Từ góc độ kinh doanh, đây là minh chứng thực tế mạnh nhất mà chúng tôi có thể trình bày với các đối tác Nhật Bản tiềm năng khi giới thiệu năng lực thiết kế chip của FPT.

Những yếu tố giúp chip Việt Nam cạnh tranh tại thị trường Nhật Bản:

Lợi thế về chi phí đi cùng chất lượng: Chi phí nhân công kỹ sư thiết kế tại Việt Nam vẫn có lợi thế cạnh tranh so với Nhật Bản và các trung tâm thiết kế chip khác, giúp giá thành sản phẩm hấp dẫn mà không đánh đổi chất lượng.

Khả năng hỗ trợ khách hàng tối đa: Chúng tôi cam kết đồng hành từ giai đoạn đặc tả kỹ thuật, thiết kế, kiểm thử cho đến hậu mãi - điều mà các nhà cung cấp lớn khó có thể linh hoạt như vậy với từng khách hàng.

Cam kết đồng hành dài hạn: Thị trường Nhật Bản đề cao tính ổn định và sự tin cậy trong quan hệ đối tác. FPT đã xây dựng được uy tín này qua nhiều năm hợp tác trong mảng phần mềm và nay tiếp tục chứng minh trong bán dẫn.

Thuận lợi địa chính trị và hỗ trợ nhà nước: Cùng với vị trí địa chính trị thuật lợi, Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt - Nhật cùng các chính sách hỗ trợ của Chính phủ Việt Nam tạo thêm lợi thế cạnh tranh về chi phí và rủi ro chuỗi cung ứng.

Phóng viên: Trân trọng cám ơn ông!