Thi lại tại điểm thi Chuyên Tuyên Quang: Bảo vệ người không vi phạm, xử lý nghiêm hành vi gian lận

Sáng 5/8/2026, tại Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức họp báo thông tin về phương án xử lý đối với thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ảnh: Thanh Tùng - TTXVN

Sáng 5/8, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức họp báo thông tin về phương án xử lý đối với thí sinh tại Điểm thi Trường Trung học Phổ thông Chuyên Tuyên Quang trong Kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông năm 2026. Theo đó, Bộ quyết định tổ chức thi lại tất cả các môn đối với 328 thí sinh tại điểm thi này.

Trước phương án trên, một số chuyên gia giáo dục cho rằng, việc tổ chức thi lại là giải pháp đặc biệt, nhằm tạo lập kết quả mới bảo đảm tính chính xác, tin cậy, minh bạch, khách quan, công bằng, bảo vệ quyền lợi của những thí sinh không vi phạm. Tuy nhiên, việc thi lại không đồng nghĩa với sự ưu ái hay miễn trừ trách nhiệm đối với các cá nhân có hành vi gian lận. 

* Thi lại để tạo lập kết quả chính xác, tin cậy, minh bạch, công bằng 

Giám đốc điều hành một Trường Tiểu học, Trung học cơ sở, chuyên gia giáo dục Đinh Đức Hiền cho rằng, sự băn khoăn của dư luận về phương án cho 328 thí sinh thi lại là hoàn toàn chính đáng, nhất là khi nhiều thí sinh vi phạm quy chế trong các trường hợp khác đã bị đình chỉ thi hoặc hủy kết quả. 

Tuy nhiên, theo ông Đinh Đức Hiền, trường hợp đã có đầy đủ chứng cứ xác định hành vi gian lận của từng cá nhân với tình huống xảy ra sai phạm trong khâu tổ chức thi nhưng chưa thể xác định chính xác mức độ liên quan của từng học sinh. 

“Không thể vì chưa chứng minh được lỗi mà tiếp tục công nhận một kết quả không còn đủ độ tin cậy; nhưng cũng không thể mặc nhiên coi toàn bộ 328 em đều gian lận và khép lại cơ hội học tập của các em”, ông Đinh Đức Hiền nêu quan điểm. 

Theo chuyên gia này, tổ chức thi lại là giải pháp ngoại lệ, không hoàn hảo nhưng tương đối cân bằng giữa yêu cầu nghiêm minh và tính nhân văn. Thi lại không phải là sự ưu ái, càng không phải cơ hội để xóa bỏ trách nhiệm, mà nhằm tạo lập một kết quả mới, tin cậy, minh bạch và có thể kiểm chứng, thay thế cho kết quả đã bị ảnh hưởng bởi những sai phạm trong quá trình tổ chức thi. 

Phương án này chỉ thực sự bảo đảm công bằng khi kết quả cũ không được sử dụng; các nguyện vọng đã đăng ký của thí sinh được giữ nguyên; thí sinh vẫn phải đáp ứng các điều kiện, tiêu chuẩn trúng tuyển chung; việc bố trí chỉ tiêu bổ sung không làm giảm cơ hội của các thí sinh khác. Đồng thời, nếu sau này có đủ chứng cứ xác định cá nhân vi phạm, trách nhiệm vẫn phải được xử lý theo quy định. 

“Điều dư luận cần lúc này là một quy trình triển khai công khai, chặt chẽ, đáng tin cậy, có khả năng giải trình, để sự nhân văn không làm suy giảm kỷ cương và sự nghiêm minh đảm bảo -  ông Đinh Đức Hiền nhấn mạnh. 

Kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông là kỳ thi có quy mô lớn, ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Mỗi năm, hơn một triệu thí sinh tham dự kỳ thi, đồng nghĩa với việc quyền lợi của hàng triệu gia đình có liên quan trực tiếp. Kết quả kỳ thi không chỉ là căn cứ xét công nhận tốt nghiệp mà còn được nhiều cơ sở giáo dục đại học sử dụng trong tuyển sinh. Vì vậy, bất kỳ sai phạm nào, dù chỉ xảy ra tại một điểm thi, cũng có thể ảnh hưởng lớn đến niềm tin của xã hội. 

Theo chuyên gia giáo dục Vũ Khắc Ngọc, Hệ thống Học mãi, đến thời điểm này, hơn một tháng kể từ khi những dấu hiệu bất thường tại Điểm thi Trường Trung học Phổ thông Chuyên Tuyên Quang được phát hiện, cơ quan điều tra chưa công bố kết luận cuối cùng. Việc xử lý toàn diện cần dựa trên những vấn đề cốt lõi như động cơ, phương thức thực hiện, phạm vi ảnh hưởng, mức độ tham gia của từng cá nhân và bản chất của hành vi vi phạm. 

“Quy trình lọc ảo và xét tuyển đại học đã bắt đầu. Vì vậy, không thể chờ đến khi có kết luận điều tra rồi mới giải quyết mọi vấn đề, bởi điều đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của hơn triệu thí sinh khác trên cả nước. Do đó, cần có một phương án xử lý tình thế , vừa bảo đảm đúng pháp luật, vừa hạn chế tối đa thiệt hại cho tất cả các bên”, ông Vũ Khắc Ngọc bày tỏ. 

Theo ông Vũ Khắc Ngọc, việc xử lý trước mắt cần dựa trên ba nguyên tắc. 

Thứ nhất, thượng tôn pháp luật. Những cá nhân, tập thể được cơ quan có thẩm quyền kết luận có hành vi vi phạm phải bị xử lý nghiêm theo đúng Quy chế thi và các quy định của pháp luật. Việc xử lý cần bảo đảm nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm, chỉ áp dụng đối với những người có hành vi vi phạm được chứng minh bằng chứng cứ, không suy diễn hoặc quy kết trách nhiệm khi chưa có kết luận chính thức. 

Thứ hai, bảo đảm tính nhân văn và nguyên tắc suy đoán vô tội. Cho đến khi cơ quan có thẩm quyền kết luận một cá nhân có hành vi vi phạm, quyền và lợi ích hợp pháp của người đó vẫn cần được tôn trọng, bảo vệ. Đây là nguyên tắc pháp lý. 

Thứ ba, sẽ sử dụng kết quả phản ánh đúng năng lực thực chất của thí sinh. Mục tiêu cuối cùng của việc xử lý không chỉ là xử lý sai phạm mà còn phải bảo vệ quyền lợi của những thí sinh không trực tiếp vi phạm nhưng có thể bị ảnh hưởng bởi những sai phạm trong quá trình tổ chức kỳ thi. 

* Xử lý nghiêm sai phạm, bảo vệ quyền lợi của thí sinh không gian lận 

Trao đổi về phương án xử lý đối với Điểm thi Trường Trung học Phổ thông Chuyên Tuyên Quang, ông Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng, việc xử lý cần bảo đảm đồng thời các yêu cầu: tuân thủ pháp luật và Quy chế thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông năm 2026; đúng thẩm quyền, giữ nghiêm kỷ cương kỳ thi; bảo đảm công bằng đối với thí sinh trên cả nước; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của những thí sinh không vi phạm; đồng thời làm rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân có liên quan.

Theo ông Hoàng Ngọc Vinh, đây là vụ việc đặc biệt nghiêm trọng. Sai phạm không còn là hành vi tự phát của một vài thí sinh mà đã có dấu hiệu liên quan đến những người được giao nhiệm vụ tổ chức, điều hành và bảo đảm tính trung thực của kỳ thi. 

Khi bộ máy tổ chức không thực hiện đúng chức trách, quy trình tổ chức kỳ thi tại điểm thi đó đã mất tính liêm chính và không còn đủ độ tin cậy. Kết quả thi không chỉ phụ thuộc vào bài làm của thí sinh mà còn phụ thuộc vào việc bài làm đó được hình thành trong một quy trình hợp pháp, khách quan và trung thực hay không. 

Quy chế thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông năm 2026 yêu cầu kết quả kỳ thi phải bảo đảm độ tin cậy, tính trung thực để phục vụ xét công nhận tốt nghiệp và tuyển sinh. Đồng thời, Quy chế giao Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định phương án xử lý đối với những trường hợp đặc biệt và các tình huống bất thường phát sinh trong quá trình tổ chức kỳ thi. 

“Từ đó, khi quy trình tổ chức tại một điểm thi đã mất độ tin cậy thì Bộ Giáo dục và Đào tạo có cơ sở để không tiếp tục công nhận kết quả đã công bố và tổ chức thi lại”, ông Hoàng Ngọc Vinh chia sẻ.

Tuy nhiên, ông Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh, việc hủy kết quả không đồng nghĩa với việc mặc nhiên coi tất cả thí sinh đều gian lận. Kết quả bị hủy do quy trình tạo ra kết quả không còn bảo đảm độ tin cậy, trong khi trách nhiệm của từng thí sinh cần được xác định riêng trên cơ sở hành vi và chứng cứ. 

Những thí sinh không vi phạm không bị xử lý kỷ luật, cần được bảo vệ danh dự, quyền lợi và tạo điều kiện để có kết quả hợp pháp, công bằng, kịp thời phục vụ xét công nhận tốt nghiệp và tuyển sinh đại học. Việc tổ chức thi lại cũng không làm chấm dứt quá trình điều tra. Nếu sau đó cơ quan chức năng phát hiện thí sinh có hành vi nhận, sử dụng đáp án, thông đồng hoặc che giấu vi phạm thì vẫn phải bị xử lý theo Quy chế thi và các quy định của pháp luật. Kết quả thi lại không làm mất đi trách nhiệm đối với hành vi vi phạm đã xảy ra.

Theo ông Hoàng Ngọc Vinh, đây là vụ việc phức tạp, đòi hỏi phải cân nhắc đồng thời yêu cầu giữ nghiêm kỷ cương kỳ thi, bảo đảm tiến độ tuyển sinh và bảo vệ quyền lợi chính đáng của thí sinh. Trong các phương án có thể lựa chọn, cần ưu tiên giải pháp hợp lý, vừa bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật, vừa bảo vệ những thí sinh không tham gia gian lận. 

Vì vậy, việc tổ chức thi lại tại điểm thi trên nhằm tạo ra một kết quả hợp pháp, tin cậy, công bằng cho tất cả thí sinh tại điểm thi này. Việc chưa sử dụng kết quả thi và những điểm 10 bất thường trước đó là để đảm bảo công bằng cho cả triệu thí sinh cả nước ở các địa phương, điểm thi khác. 

Trong quá trình đó, những người có hành vi vi phạm phải bị xử lý nghiêm theo quy định, còn những thí sinh không vi phạm cần được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, được đánh giá lại đúng năng lực thực chất của mình.