Thị trường dầu mỏ đang "đi vay" thời gian

Ba tháng sau khi Eo biển Hormuz đóng cửa, kịch bản tồi tệ nhất mà hầu hết các nhà phân tích dự báo đã không xảy ra: giá dầu thô hiện vẫn dưới 100 USD/thùng, nền kinh tế thế giới dù trong trạng thái căng thẳng nhưng chưa gục ngã. Đó là một kết quả đáng ngạc nhiên, nhưng cũng là một kết quả dễ bị hiểu nhầm.

Sức chịu đựng của thị trường lần này có một giải thích cụ thể. Khi giá dầu leo thang, Trung Quốc đã cắt giảm nhập khẩu. Quyết định đó đã trở thành van giảm áp cho cả hệ thống. Các nhà máy lọc dầu Trung Quốc thu hẹp sản xuất hoặc chuyển sang khai thác kho dự trữ nội địa, và khoảng trống nhập khẩu để lại khiến các nước châu Á khác dễ dàng tiếp cận nguồn cung hơn, từ đó giảm bớt áp lực lên giá toàn cầu. Các nhà giao dịch ước tính Trung Quốc đã cắt giảm nhập khẩu dầu khoảng 5 triệu thùng/ngày trong tháng Năm vừa qua, tương đương gần một nửa lượng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu do việc đóng cửa eo biển gây ra.

Những gì đang chống đỡ thị trường hiện nay không phải là nguồn cung mới hay cuộc xung đột được giải quyết, mà là một đợt rút cạn kho dự trữ và dự phòng khẩn cấp ở mức chưa từng có tiền lệ. Tại Mỹ, dữ liệu hàng tuần ghi nhận mức suy giảm liên tục. Tại châu Âu, tình hình thậm chí còn "mờ" hơn vì không nhiều thông tin được công bố. Mỹ đang xuất khẩu nhiên liệu và dầu thô sang châu Âu và châu Á ở mức kỷ lục, trong khi dự trữ trong nước rơi xuống mức thấp nhất hai thập kỷ.

Hồi tháng 3/2026, 32 thành viên của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) - câu lạc bộ của các nước tiêu thụ dầu lớn - cam kết xuất kho 400 triệu thùng từ kho dự trữ nhà nước, đợt rút kho phối hợp lớn nhất trong lịch sử IEA. Gần một nửa trong số đó đã được đưa ra thị trường, với tốc độ kỷ lục 2,5–3 triệu thùng/ngày. Nhưng tốc độ xuất kho có thể giảm mạnh trong những tuần tới. Điều đó sẽ góp phần quyết định liệu thị trường dầu có giữ được bình tĩnh trong mùa Hè này hay không.

Sức chịu đựng hiện nay của thị trường dầu mỏ là do "vay mượn", không phải nội lực, khi các nền kinh tế tiêu dùng nguồn lực tương lai để ứng phó với áp lực hiện tại. Giới chuyên gia trong ngành không che giấu mối lo ngại. Ông Neil Chapman, Phó Chủ tịch tại ExxonMobil, cảnh báo mức tồn kho đang tiến đến những ngưỡng "chưa từng nghe đến", và khi đạt đến đó, giá sẽ bùng lên. Đó là lời cảnh báo từ người trong cuộc, phản ánh thực trạng mà các số liệu thị trường đang xác nhận từng ngày.

Thị trường cũng đang gánh thêm một rủi ro cấu trúc khác: sự kiềm chế nhập khẩu của Trung Quốc - yếu tố đang tạm thời giữ cho cán cân không đổ và có thể đảo chiều bất cứ lúc nào. Nếu Trung Quốc quay lại mua dầu trong khi eo biển Hormuz vẫn đóng và nhu cầu mùa Hè toàn cầu đang ở đỉnh, nguồn cung khả dụng sẽ thắt chặt rất nhanh. Kịch bản đó không phải giả thuyết, mà là hệ quả có thể đoán trước của một hệ thống đang vận hành dựa trên dự trữ.

Câu hỏi thực sự không phải là liệu áp lực có gia tăng hay không, mà là eo biển Hormuz sẽ còn đóng cửa bao lâu. "Nếu chỉ thêm hai tuần, có lẽ chúng ta sẽ thoát được kịch bản tồi tệ nhất - suy thoái toàn cầu. Nếu thêm ba tháng, tôi nghi ngờ chúng ta có thể thoát được". Đó là nhận định của ông Frédéric Lasserre, Trưởng bộ phận phân tích thị trường tại Gunvor. Khoảng cách giữa thoát hiểm và suy thoái diện rộng chỉ tính bằng tuần - một biên độ quá mỏng để có thể an tâm.

Thị trường dầu mỏ chưa đổ vỡ, nhưng đang đứng trên một nền móng mà ngay chính những người trong cuộc cũng thừa nhận là không bền vững. Với các nền kinh tế đang phát triển, trong đó có các nước trong khu vực châu Á, đây là lúc cần theo dõi sát diễn biến, đa dạng hóa nguồn cung và củng cố dự trữ chiến lược, thay vì đặt cược vào một sự ổn định vốn chỉ là sự trì hoãn có trật tự của một cuộc khủng hoảng chưa kết thúc.