Thị trường dầu mỏ đảo chiều đột ngột từ khan hiếm sang dư cung

Giá dầu thô đang giảm mạnh trên toàn thế giới khi thỏa thuận hòa bình tạm thời giữa Mỹ và Iran giúp giải phóng một lượng lớn nguồn cung, vượt qua cả nhu cầu và làm dấy lên lo ngại về khả năng dư thừa dầu thô.

Đây là một sự đảo ngược cục diện hoàn toàn. Cách đây chưa đầy ba tháng, giá dầu vừa chạm mức cao nhất từ trước đến nay. Và chỉ vài tuần trước, giới lãnh đạo cấp cao trong ngành còn cảnh báo rằng các kho dự trữ toàn cầu đang chạm mức thấp nghiêm trọng.

Hiện tại, dù triển vọng chấm dứt cuộc xung đột vẫn chưa rõ ràng và một phần lớn sản lượng tại Trung Đông vẫn chưa được khôi phục, nhưng giá dầu Brent đã xóa sạch mức tăng ghi nhận trong thời gian diễn ra chiến sự, khi giảm tới 43% so với mức đỉnh vào cuối tháng 4/2026.

Các nhà phân tích từ Morgan Stanley đến Goldman Sachs Group Inc. vừa đưa ra cảnh báo rằng thị trường đang đối mặt với nguy cơ dư thừa nguồn cung khi bước sang năm tới. Ngay cả trước khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ về việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz vào giữa tháng 6/2026, các nhà cung cấp tại khu vực Vịnh Ba Tư đã chủ động đẩy mạnh lượng hàng xuất khẩu. Tuy nhiên, trong những tuần sau đó, hơn 60 triệu thùng dầu từng bị mắc kẹt vì xung đột đã tràn ra thị trường.

Bà Natasha Kaneva, Trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa tại JPMorgan Chase & Co., nhận định thị trường đang đối mặt với nguy cơ dư cung tạm thời khi lượng dầu bị mắc kẹt cuối cùng cũng quay trở lại, sau khi thị trường đã mất nhiều tháng để thích nghi và tìm kiếm các nguồn cung mới. Bà Kaneva lưu ý thêm số dầu rời khỏi eo biển Hormuz hiện tại không có nơi nào để đi ngoại trừ Trung Quốc, nhưng quốc gia này lại đang không mặn mà mua vào.

Dầu của Các tiểu Vương quốc A-rập Thống nhất (UAE) đang được vận chuyển đến tận những nơi xa xôi như Mỹ, và thậm chí còn được chào bán cho các khách hàng ở Hawaii. Một tàu chở đầy dầu thô của Venezuela đã di chuyển hơn 10.000 dặm đến bờ biển Ấn Độ và hiện đã nằm một chỗ suốt hơn hai tuần qua do không tìm được người mua.

Nguyên nhân chính dẫn đến những hải trình bất thường này là do Trung Quốc, quốc gia đã cắt giảm lượng nhập khẩu khoảng 5 triệu thùng/ngày so với mức trước xung đột, vẫn chưa có động thái tăng cường mua vào một cách rõ rệt.

Một minh chứng cho thấy lực mua yếu của Trung Quốc là việc những loại dầu mà các nhà máy lọc dầu Trung Quốc thường mua đã sụt giảm xuống mức thấp lịch sử. Giá dầu thô Oman - một loại dầu chủ lực của Trung Đông - đã giảm mạnh và đang thấp hơn giá chuẩn Dubai 4 USD, mức chênh lệch lớn nhất kể từ năm 2020. Một lô dầu thô Djeno của Congo vẫn chưa có ai mua dù được chào bán thấp hơn dầu Brent đến 14 USD -  mức chênh lệch lớn nhất trong lịch sử.

Mặc dù đã có một số dấu hiệu cho thấy các công ty lọc dầu Trung Quốc đang tranh thủ mua vào các lô dầu thô Trung Đông trong tuần qua, nhưng giới phân tích cho rằng khối lượng này vẫn chưa đủ lớn để đảo ngược tâm lý thị trường.

Các nhà phân tích của Citigroup Inc. cảnh báo nếu nhu cầu từ Trung Quốc không quay trở lại một cách mạnh mẽ, nguồn dầu tăng thêm bị đẩy vào thị trường sẽ khiến tình trạng dư thừa nguồn cung hiện nay trầm trọng them.

Tuy nhiên, vẫn có những lý do để tin rằng thị trường dầu thô có thể sẽ không duy trì tình trạng suy yếu này quá lâu. Lượng dầu ồ ạt đổ ra ban đầu do bị kẹt ở khu vực eo biển Hormuz chỉ là một cú hích mang tính nhất thời đối với nguồn cung.

Sản lượng tại vùng Vịnh đang tăng nhanh nhưng vẫn còn cách khá xa mức trước chiến tranh. Một khảo sát của Bloomberg cho thấy sản lượng của Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) trong tháng 6/2026 thấp hơn 28% so với mức của tháng 2/2026.

Bên cạnh đó, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các đợt xả hàng từ các kho dự trữ dầu mỏ chiến lược dự kiến sẽ giảm xuống mức gần như dừng hẳn trong tháng tới. Một số nhà phân tích dự đoán chính phủ các nước sẽ nhanh chóng bổ sung dầu vào kho dự trữ của họ, từ đó thúc đẩy nhu cầu và giúp hấp thụ lượng dầu dư thừa.

Những diễn biến tiếp theo có thể sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố: liệu thỏa thuận hòa bình mong manh giữa Mỹ và Iran có thể được duy trì hay không, OPEC cùng các đồng minh, còn gọi là OPEC+, có sẵn sàng kiềm chế đà phục hồi sản lượng để bảo vệ giá hay không, và nhu cầu từ Trung Quốc sẽ diễn biến ra sao.