Thiệt hại kinh tế từ đợt nắng nóng cực đoan tại châu Âu

Các đợt nắng nóng cực đoan không chỉ gây áp lực đối với sức khỏe cộng đồng mà còn đang trở thành một rủi ro kinh tế mang tính cấu trúc đối với châu Âu, khi năng suất lao động suy giảm, tăng trưởng chững lại và chi phí thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.

Trong bối cảnh châu Âu đang trải qua đợt nắng nóng thứ hai kể từ đầu năm, bộ phận bảo hiểm tín dụng thương mại của Allianz nhận định khu vực này đặc biệt dễ bị tổn thương do dân số già hóa, mật độ đô thị cao với nhiều công trình không được thiết kế để chịu nhiệt độ khắc nghiệt, trong khi chỉ khoảng 19% hộ gia đình có điều hòa, thấp hơn nhiều so với mức 90% tại Mỹ. Các nhà khoa học cho rằng châu Âu đang nóng lên nhanh hơn các khu vực khác trên thế giới, khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng xảy ra thường xuyên dưới tác động của biến đổi khí hậu do con người gây ra.

Chủ tịch Hiệp hội các chủ doanh nghiệp Pháp (Medef) Patrick Martin nhận xét nền kinh tế Pháp đang vận hành "ở chế độ chậm" vì nắng nóng. Theo ông, điều này làm gián đoạn hoạt động sản xuất và khiến khối lượng công việc hoàn thành giảm đáng kể.

Allianz Trade xác định ngưỡng nhiệt độ khoảng 30°C là thời điểm năng suất lao động bắt đầu suy giảm mạnh. Hơn 100 triệu người tại châu Âu đã phải chịu mức nhiệt trên 35°C trong ngày 25/6, trong khi gần 2/3 dân số sống tại các khu vực có nhiệt độ vượt 30°C.

Theo Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), các đợt nắng nóng diễn ra vào mùa Xuân, Thu và Đông có thể thúc đẩy một số lĩnh vực như xây dựng, nông nghiệp và dịch vụ ăn uống ngoài trời. Tuy nhiên, nắng nóng trong mùa Hè lại làm suy giảm hoạt động kinh tế do hạn chế khả năng lao động ngoài trời.

ECB cho biết năng suất lao động giảm, nhu cầu đầu tư cho các biện pháp thích ứng với khí hậu và giá năng lượng tăng, làm giảm sức mua của người dân, đều góp phần kìm hãm tăng trưởng. Nghiên cứu của ECB cho thấy các đợt nắng nóng mùa Hè làm giảm khoảng 1% hoạt động kinh tế tại các khu vực bị ảnh hưởng. Đáng chú ý, tác động này không chỉ mang tính tạm thời mà còn kéo dài và có thể khiến sản lượng kinh tế giảm tới 1,5% sau hai năm.

Thống đốc mới của Ngân hàng Trung ương Pháp Emmanuel Moulin cũng nhận định nắng nóng rõ ràng gây ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng trong trung hạn. Nắng nóng cực đoan còn có thể đẩy giá năng lượng tăng do nhu cầu sử dụng điều hòa cao hơn, đồng thời làm giảm sản lượng nông nghiệp và gián đoạn chuỗi cung ứng, qua đó gây áp lực lên giá lương thực và lạm phát.

ECB ước tính đợt hạn hán năm 2022 đã khiến giá thực phẩm tại châu Âu tăng thêm khoảng 0,7 điểm phần trăm, trong đó giá dầu ô liu tăng mạnh do sản lượng sụt giảm.

Theo chuyên gia kinh tế về khí hậu và phát triển bền vững Hazem Krichene của Allianz, nếu châu Âu không nhanh chóng thúc đẩy các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu và chuyển đổi sang nền kinh tế trung hòa carbon, các hiện tượng thời tiết cực đoan sẽ trở thành lực cản lâu dài đối với tăng trưởng kinh tế.

Trong một kịch bản giả định, Allianz Trade tính toán nếu các quốc gia châu Âu từ nay đến năm 2030 tiếp tục trải qua những năm nóng nhất như giai đoạn 2014-2024, Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tích lũy có thể giảm từ 5-7%.

Theo ước tính, thiệt hại GDP có thể lên tới 240 tỷ USD đối với Pháp, 147 tỷ USD tại Italy, 131 tỷ USD ở Đức và 120 tỷ USD tại Tây Ban Nha. Nguồn thu ngân sách cũng sẽ giảm trong khi chi cho hạ tầng và y tế phải tăng lên, khiến áp lực nợ công và thâm hụt ngân sách tại nhiều nước châu Âu thêm trầm trọng.

Trong bối cảnh nắng nóng tiếp diễn tại châu Âu, thống kê mới nhất công bố ngày 26/6 cho thấy ít nhất 150 triệu người tại châu lục này, trong đó có hơn 50 triệu người ở Đức và trên 30 triệu người tại Pháp dự báo phải hứng chịu nhiệt độ vượt 35°C trong ngày 26/6. Khoảng 420 triệu người, tương đương 70% dân số châu Âu (không tính Thổ Nhĩ Kỳ), sẽ sống tại các khu vực có nhiệt độ trên 30°C.

Trong khi đó, Viện Công đoàn châu Âu (ETUI) cảnh báo khoảng 130 triệu lao động trên khắp châu Âu đang phải làm việc trong điều kiện nắng nóng, dẫn đến khoảng 277.000 ca chấn thương và 230 trường hợp tử vong mỗi năm liên quan đến căng thẳng nhiệt.

Khảo sát của Cơ quan An toàn và Sức khỏe nghề nghiệp Liên minh châu Âu (EU-OSHA) năm 2025 cho thấy cứ 5 người lao động thì có 1 người từng làm việc trong điều kiện nắng nóng cực đoan trong vòng 12 tháng trước đó.

Theo giáo sư sinh lý học Andreas Flouris thuộc Đại học Thessaly (Hy Lạp), nhiệt độ làm việc tối ưu là khoảng 16°C. Mỗi khi nhiệt độ tăng thêm 1°C, năng suất lao động trung bình giảm khoảng 2%. Ông cho biết trong các đợt nắng nóng điển hình, năng suất lao động giảm khoảng 20-25% tại Nam Âu, 8-14% ở Trung Âu và 3-6% tại khu vực Bắc Âu.

Dựa trên các bằng chứng khoa học, ETUI đề xuất EU ban hành quy định riêng về bảo vệ người lao động trước rủi ro do nắng nóng, trong đó yêu cầu bắt buộc đánh giá nguy cơ sốc nhiệt tại nơi làm việc. Báo cáo cũng khuyến nghị sử dụng các chỉ số tổng hợp, bao gồm nhiệt độ, độ ẩm và tốc độ gió, thay vì chỉ dựa vào nhiệt độ không khí để đánh giá mức độ rủi ro.