Thúc đẩy giao thông xanh: Không để "đứt gãy" chính sách ưu đãi xe điện

Trong lộ trình thực hiện cam kết Net Zero và nỗ lực kiến tạo một nền kinh tế xanh, việc chuyển đổi sang phương tiện giao thông thân thiện với môi trường đang trở thành một mệnh lệnh tất yếu.

Tuy nhiên, để tạo đà cho thị trường xe điện phát triển, các chính sách tài khóa cần thể hiện sự nhất quán và dài hơi.

Đóng góp ý kiến cho dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung quy định về lệ phí trước bạ (Nghị định 10/2022/NĐ-CP), Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa kiến nghị kéo dài mức lệ phí trước bạ lần đầu 0% đối với ô tô điện chạy pin đến hết ngày 31/12/2030, nhằm tránh sự "đứt gãy" động lực thị trường.

Theo quan điểm của nhiều chuyên gia kinh tế, sự dịch chuyển thói quen tiêu dùng từ xe động cơ đốt trong sang xe điện không diễn ra trong một sớm một chiều. Quyết định "xuống tiền" của người mua phụ thuộc rất lớn vào các đòn bảy tài chính trực tiếp.

Phân tích về khía cạnh này, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam nhấn mạnh, khác với thuế tiêu thụ đặc biệt đã được cấu thành trong giá bán, lệ phí trước bạ là khoản tiền "tươi" mà người mua phải nộp trực tiếp tại thời điểm đăng ký xe. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, mức ưu đãi 0% lệ phí trước bạ hiện hành là một yếu tố cực kỳ hấp dẫn, tác động mạnh mẽ đến quyết định mua sắm. Việc duy trì chính sách này sẽ giữ nguyên tín hiệu khuyến khích, tránh tạo ra "khoảng trống chính sách" gây tâm lý do dự hoặc trì hoãn từ phía thị trường. 

Thực tế từ các đại lý phân phối cũng minh chứng cho điều này. Theo đại diện một thương hiệu xe điện lớn tại Việt Nam cho biết, khi tư vấn bán hàng, việc không phải đóng hàng chục triệu đồng tiền lệ phí trước bạ là một trong những "chốt chặn" quan trọng nhất để thuyết phục khách hàng. Nếu chính sách này bị ngắt quãng, chi phí lăn bánh sẽ tăng vọt, lập tức làm suy giảm sức cạnh tranh của xe điện so với các dòng xe xăng cùng phân khúc.  

 

Không chỉ tác động đến khách hàng cá nhân, mức ưu đãi 0% còn là bài toán sống còn đối với các khách hàng doanh nghiệp – lực lượng đóng vai trò dẫn dắt xu hướng xanh hóa đội xe thương mại.

Đồng thuận với kiến nghị kéo dài chính sách ưu đãi, ông Trương Hoàng Minh Hiếu, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Đầu tư và Công nghệ Dilab, chuyên kinh doanh dịch vụ cho thuê ôtô và vận tải hành khách tại Hà Nội, chia sẻ: "Việc chuyển đổi sang 100% đội xe điện là mục tiêu chiến lược của chúng tôi nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng tiêu chuẩn ESG. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu  cho xe điện hiện vẫn cao hơn xe xăng. Nếu không còn ưu đãi lệ phí trước bạ, chi phí lăn bánh cho một đội xe hàng chục chiếc sẽ đội lên một con số khổng lồ, buộc chúng tôi phải giãn tiến độ chuyển đổi. Việc kéo dài chính sách này đến năm 2030 thực sự sẽ là bệ đỡ tài chính sống còn để các doanh nghiệp vận tải mạnh dạn thay phương tiện".

Cùng chung góc nhìn về bài toán tối ưu chi phí, bà Nguyễn Thị Yến, Giám đốc Vận hành Công ty TNHH Vận tải và Du lịch Mặt Trời Đỏ - chuỗi cung ứng và logistics nội đô đô thị, nhận định: "Chúng tôi đang từng bước thay thế các xe giao hàng động cơ đốt trong bằng xe tải điện cỡ nhỏ. Dù chi phí vận hành rẻ hơn, nhưng bài toán dòng tiền khi mua xe mới luôn là trở ngại lớn đối với lãnh đạo công ty. Khoản lệ phí trước bạ 0% chính là "cú hích" quyết định giúp các dự án mua sắm xe điện được phê duyệt nhanh hơn. Nếu chính sách này bị ngắt quãng, tốc độ xanh hóa chuỗi logistics nội đô của các doanh nghiệp chắc chắn sẽ bị chững lại đáng kể."

Bên cạnh tác động tâm lý, việc kéo dài ưu đãi lệ phí trước bạ còn mang ý nghĩa bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật. Hiện tại, Bộ Tài chính đang trình Quốc hội xem xét gia hạn thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt ưu đãi cho xe điện đến hết năm 2030.

Nhìn nhận về sự cộng hưởng chính sách, Chuyên gia kinh tế, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh đánh giá, hai công cụ thuế tiêu thụ đặc biệt và lệ phí trước bạ giống như hai bánh răng của một cỗ máy khuyến khích tiêu dùng xanh. Nếu chỉ gia hạn thuế tiêu thụ đặc biệt mà bỏ ngỏ lệ phí trước bạ, cỗ máy đó sẽ vận hành khập khiễng. Người tiêu dùng sẽ cảm thấy hiệu quả ưu đãi bị triệt tiêu một nửa. Do đó, việc hai chính sách này song hành về mặt thời hạn đến năm 2030 là điều kiện tiên quyết để tạo thành một gói ưu đãi hoàn chỉnh, dễ truyền thông và đủ sức nặng để tạo ra bước ngoặt cho thị trường.

Một trong những e ngại thường trực khi ban hành các chính sách ưu đãi là áp lực giảm thu ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, đối với bài toán xe điện, cần có một góc nhìn vĩ mô và dài hạn hơn.

Ông Phạm Đình Thi, nguyên Vụ trưởng Vụ Chính sách thuế (Bộ Tài chính), từng phân tích, lệ phí trước bạ là khoản thu một lần tại địa phương. Hiện tại, quy mô thị trường xe điện vẫn còn khá khiêm tốn so với tổng quy mô thị trường ô tô. Do đó, phần hụt thu từ việc miễn lệ phí trước bạ là không đáng kể và hoàn toàn nằm trong khả năng cân đối.  

Đồng thuận với góc nhìn này, đại diện VCCI lập luận, khoản "đầu tư" từ việc miễn phí đăng ký một lần sẽ mang lại chuỗi lợi ích công cộng khổng lồ và kéo dài trong suốt vòng đời phương tiện. Đó là sự giảm thiểu lượng khí thải độc hại tại các đô thị, giảm chi phí y tế cộng đồng do các bệnh lý liên quan đến ô nhiễm không khí và đặc biệt là giảm sự phụ thuộc chiến lược vào nguồn nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. "Đó là một dòng lợi ích tích lũy qua nhiều năm, chứng minh hiệu quả đầu tư chính sách ở mức rất cao",  ông Đậu Anh Tuấn cho biết.

Giao thông xanh không phải là một khẩu hiệu, mà là một cuộc chuyển đổi cơ cấu đòi hỏi sự cam kết bền bỉ từ cả Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp. Sự tham gia góp ý của VCCI không chỉ phản ánh tiếng nói của thị trường, mà còn thể hiện tầm nhìn dài hạn về một hệ sinh thái pháp lý kiến tạo. Việc cơ quan soạn thảo xem xét tiếp thu, kéo dài chính sách miễn lệ phí trước bạ lần đầu đối với ô tô điện chạy pin đến hết năm 2030 sẽ là một thông điệp mạnh mẽ, khẳng định sự nhất quán của Việt Nam trên hành trình hướng tới Net Zero.

 

Chỉ khi các "tín hiệu" chính sách được duy trì ổn định, minh bạch và đủ độ dài mới có thể biến những "cơn gió ngược" thành "lực đẩy", đưa ngành công nghiệp ô tô điện thực sự cất cánh và đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển bền vững chung của đất nước.