Thuế hộ kinh doanh bước sang giai đoạn mới

Không chỉ là sự thay đổi về kỹ thuật quản lý, quá trình này còn kéo theo việc thiết kế lại chính sách thuế thu nhập cá nhân theo hướng tiệm cận bản chất thu nhập, tăng tính minh bạch, công bằng, đồng thời tạo dư địa hỗ trợ cho nhóm kinh doanh nhỏ lẻ - lực lượng chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế.

Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) mới được Quốc hội thông qua đầu tháng 12 vừa rồi, cá nhân cư trú có hoạt động sản xuất, kinh doanh với doanh thu năm từ 500 triệu đồng trở xuống không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, tăng gấp 5 lần mức đang áp dụng theo Luật Thuế thu nhập cá nhân hiện hành. Quy định này có hiệu lực từ 1/1/2026, được xem là ngưỡng doanh thu mang tính bảo vệ, giúp giảm gánh nặng cho các hộ buôn bán nhỏ, kinh doanh truyền thống, tự tạo sinh kế.

Theo số liệu quản lý của ngành thuế, đến tháng 10/2025, cả nước có hơn 2,54 triệu hộ kinh doanh thường xuyên. Với ngưỡng doanh thu này, dự kiến khoảng 2,3 triệu hộ, tương đương gần 90% tổng số hộ kinh doanh, sẽ không phải nộp thuế; tổng số thuế được giảm, bao gồm thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng, ước khoảng 11.800 tỷ đồng.

Nhiều hộ kinh doanh bày tỏ sự đồng thuận với cách tiếp cận mới. Chị Nguyễn Thị Thúy, chủ hộ kinh doanh tại xã Vĩnh Tuy (Hà Nội) cho biết việc đề xuất nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế từ 100 triệu đồng lên 500 triệu đồng/năm giúp các hộ nhỏ yên tâm buôn bán, có thêm nguồn lực duy trì sinh kế trong bối cảnh chi phí đầu vào ngày càng tăng.

“Với những hộ kinh doanh gia đình như chúng tôi, doanh thu nhìn thì lớn nhưng trừ tiền thuê mặt bằng, nguyên liệu, nhân công thì lãi không còn nhiều. Được miễn thuế ở mức này là rất thiết thực,” chị Thúy chia sẻ.

Luât cũng quy định hộ có doanh thu trên 500 triệu đến 3 tỷ đồng một năm nếu xác định được chi phí đầu vào sẽ chịu thuế suất 15% trên phần lãi. Mức này tương ứng ưu đãi thuế suất thu nhập doanh nghiệp của công ty siêu nhỏ có doanh thu tương đương.

Hộ kinh doanh có doanh thu từ 3 tỷ đến 50 tỷ đồng một năm sẽ chịu thuế suất 17%. Mức thuế 20% áp dụng với hộ có doanh thu hơn 50 tỷ đồng một năm.

Trường hợp không xác định được chi phí, cá nhân, hộ kinh doanh tiếp tục nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu như hiện nay, mức 0,5-2% tùy ngành nghề. Tuy nhiên, họ sẽ được trừ đi khoản thu thuộc ngưỡng không chịu thuế, trước khi tính toán. Tức là, doanh thu tính thuế được xác định bằng phần doanh thu vượt trên 500 triệu đồng.

Cụ thể, hộ kinh doanh phân phối, cung cấp hàng hoá sẽ nộp thuế thu nhập cá nhân 0,5%; dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu mức thuế là 2%. Riêng hoạt động cho thuê tài sản, đại lý bảo hiểm, đại lý xổ số, đại lý bán hàng đa cấp mức thuế là 5%.

Với hộ sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hoá, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu mức thuế là 1,5%.

Riêng đối với hoạt động cung cấp sản phẩm và dịch vụ nội dung thông tin số về giải trí, trò chơi điện tử, phim số, ảnh số, nhạc số, quảng cáo số mức thuế là 5%. Hoạt động kinh doanh khác mức thuế là 1%.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, chính sách thuế với hộ, cá nhân kinh doanh là vấn đề thực sự rất khó và phức tạp. Thực tế cho thấy, việc thu thuế đối với hộ kinh doanh không phải bây giờ mới bắt đầu mà đã thực hiện thu ổn định nhiều năm. Phương pháp tính thuế đối với hộ kinh doanh gần như không có gì thay đổi so với trước đây, thay vì thuế khoán, người kinh doanh tự xác định một mức và nộp, thì bây giờ hộ kinh doanh phải kê khai.

Ở chiều ngược lại, với những hộ kinh doanh quy mô trung bình và lớn, chính sách mới cũng mở ra cơ hội được tính thuế sát thực tế hơn. Anh A. chủ quán ăn tại Long Biên cho biết, trước đây mức thuế khoán khá cố định, dù doanh thu có thời điểm giảm mạnh vẫn phải nộp đủ. “Nếu chuyển sang kê khai, buôn bán khó thì thuế giảm theo, như vậy công bằng hơn”, anh A. nói.

Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín, đánh giá cơ chế tính thuế theo thu nhập thực (doanh thu trừ chi phí hợp lý) mang tính linh hoạt và công bằng, đặc biệt có lợi cho các hộ kinh doanh có đầy đủ hóa đơn, chứng từ đầu vào. Tuy nhiên, luật sư cũng lưu ý cần song hành với chính sách ưu đãi là chế tài đủ mạnh đối với các trường hợp hộ kinh doanh quy mô lớn nhưng cố tình không chuyển đổi thành doanh nghiệp, hoặc chia nhỏ, phân tán doanh thu để né thuế.

Trao đổi với báo chí, TS. Phan Hoài Nam, Tổng Giám đốc Hãng Tư vấn W&A, nhấn mạnh việc nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế lên 500 triệu đồng/năm là điều chỉnh hợp lý, phản ánh đúng thực trạng biên lợi nhuận thấp của đa số hộ kinh doanh nhỏ. TS. Phan Hoài Nam cho rằng, nếu khoảng 90% hộ kinh doanh không phải nộp thuế, điều này không gây lo ngại cho ngân sách mà còn giúp giảm chi phí hành chính, cho phép cơ quan thuế tập trung nguồn lực quản lý hiệu quả hơn đối với nhóm có rủi ro thất thu cao. Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống, cần thiết kế cơ chế xác định chi phí đơn giản, có thể áp dụng tỷ lệ chi phí chuẩn theo ngành nghề, đồng thời đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt và hỗ trợ kỹ thuật trong giai đoạn đầu chuyển đổi.

Từ phía cơ quan quản lý, Cục Thuế khẳng định đồng hành cùng hộ kinh doanh trong quá trình chuyển từ thuế khoán sang kê khai là nhiệm vụ trọng tâm. Cùng với đó, việc tuyên truyền, hướng dẫn, hỗ trợ trực tiếp và ứng dụng công nghệ thông tin sẽ tiếp tục được đẩy mạnh nhằm giúp người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ thuận lợi, hạn chế sai sót và tránh phát sinh xử phạt không cần thiết.

Hiện Bộ Tài chính cũng đang lấy ý kiến dự thảo lần 2 Nghị định quy định việc khai, tính thuế, khấu trừ thuế, nộp thuế, sử dụng hóa đơn điện tử của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.