Tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia: Giảm thủ tục, tăng hiệu quả đầu tư

Việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035 được kỳ vọng khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo về nhiệm vụ, thủ tục và nguồn vốn; qua đó, tập trung nguồn lực cho đầu tư phát triển, tăng quyền chủ động của địa phương và đưa chính sách đến đúng đối tượng, địa bàn cần ưu tiên.

Quốc hội đã thông qua Nghị quyết phê chuẩn chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035 vào ngày 24/8.

Theo Nghị quyết, Chương trình được hợp nhất từ 4 chương trình gồm: Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035; Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035; Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035; Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.

Việc tích hợp không chỉ nhằm thu gọn đầu mối quản lý mà quan trọng hơn là tổ chức lại nhiệm vụ và nguồn lực theo hướng tập trung, hạn chế trùng lặp, phân tán; đồng thời tạo điều kiện để địa phương chủ động lựa chọn những nhiệm vụ phù hợp với nhu cầu phát triển thực tế.

Tổng nguồn lực thực hiện Chương trình giai đoạn 2026-2035 là 808.558 tỷ đồng; trong đó, ngân sách Trung ương 345.000 tỷ đồng, ngân sách địa phương 395.392 tỷ đồng. Việc phân bổ ngân sách nhà nước được xác định theo nguyên tắc đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, không manh mún, dàn trải; ưu tiên cao nhất cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới, hải đảo.

Đáng chú ý, Nghị quyết đặt ra yêu cầu quản lý tập trung, thống nhất về mục tiêu; lồng ghép các nguồn vốn từ những chương trình, dự án có cùng nội dung, nhiệm vụ trên cùng địa bàn. Chính phủ sẽ quy định cụ thể việc lồng ghép nguồn vốn, bảo đảm công khai, minh bạch, hiệu quả và tạo thuận lợi cho các cơ quan, đơn vị chủ động, sáng tạo trong tổ chức thực hiện.

Trước đó, tại phiên thảo luận tổ ngày 19/8 của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết, Chính phủ đã nghiên cứu kỹ quá trình triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia trước đây để tìm cách tổ chức lại theo hướng hiệu quả hơn.

Thực tế triển khai các chương trình giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi cho thấy, nếu chỉ tích hợp theo cách cộng các chương trình lại với nhau sẽ khó tạo ra một cơ chế tổng thể, đồng bộ. Vì vậy, phương án được lựa chọn là tái cấu trúc, sắp xếp lại nhiệm vụ, thay vì cộng gộp cơ học, qua đó hạn chế tình trạng phân mảnh nguồn lực; đồng thời, việc tích hợp phải bảo đảm không làm thay đổi hoặc thu hẹp những mục tiêu đã được Quốc hội quyết định.

Một trong những điểm đáng chú ý trong phương án tổ chức lại là cơ cấu sử dụng nguồn lực. Theo thông tin được Thủ tướng nêu tại phiên thảo luận, tổng nguồn lực dự kiến thực hiện các chương trình ở mức trên 800.000 tỷ đồng, trong đó chi thường xuyên chiếm hơn 40%. Tuy nhiên, một phần nhiệm vụ trong nhóm chi này vốn thuộc chức năng thường xuyên của các bộ, ngành và địa phương.

Từ thực tế đó, Chính phủ dự kiến cơ cấu lại nguồn lực theo hướng tăng mạnh tỷ trọng chi đầu tư phát triển lên khoảng 75%, giảm chi thường xuyên xuống còn khoảng 25%, thậm chí tiếp tục giảm nếu có thể để dành thêm nguồn lực cho đầu tư.

Cách tiếp cận này cho thấy mục tiêu của tích hợp không phải đơn thuần gom các nguồn vốn vào một chương trình lớn hơn, mà là tạo dư địa để dòng vốn ngân sách tập trung nhiều hơn cho những nhiệm vụ trực tiếp tạo ra kết quả phát triển. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nhu cầu phát triển giữa các địa bàn không giống nhau. Nguồn lực có thể được tập trung mạnh hơn cho vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực biên giới hoặc những địa bàn còn thiếu hụt điều kiện thiết yếu, thay vì dàn trải nguồn vốn theo từng chương trình riêng biệt.

Không chỉ giảm phân tán về nguồn vốn, việc hợp nhất còn hướng tới giảm đáng kể đầu mối và thủ tục hành chính. Bởi theo thống kê, riêng 3 chương trình mục tiêu quốc gia thuộc lĩnh vực Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai đã có tới 54 văn bản hướng dẫn, gây khó cho cấp cơ sở trong tra cứu và tổ chức thực hiện.

Làm rõ thêm phương án tích hợp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình tại Quốc hội sáng 19/8, khẳng định quan điểm xuyên suốt là không tích hợp “cơ học”, không làm thay đổi, thu hẹp hoặc sai lệch mục tiêu của 4 chương trình.

Việc tích hợp nhằm cơ cấu lại nhiệm vụ để tránh trùng lặp; tổ chức theo các nhóm vấn đề; chuẩn hóa theo mục tiêu, đối tượng, địa bàn, nguồn lực và sản phẩm đầu ra. Đồng thời, giảm đầu mối, giảm văn bản và thủ tục trung gian, tập trung nguồn lực cho đầu tư phát triển và những nhiệm vụ trực tiếp tạo ra kết quả. Quá trình thực hiện cũng gắn với phân cấp mạnh theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, đi cùng cơ chế giám sát, đánh giá kết quả.

Từ góc độ đại biểu Quốc hội, yêu cầu tích hợp thực chất cũng được đặc biệt quan tâm. Đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Đoàn TP. Hồ Chí Minh, cho rằng việc hợp nhất 4 chương trình phải hình thành rõ một chương trình mục tiêu quốc gia tích hợp theo kết quả phát triển con người, lấy kết quả đầu ra và mức độ cải thiện thực chất đời sống nhân dân làm thước đo.

Theo đại biểu, hợp nhất không chỉ là hợp nhất nguồn lực hay đầu mối quản lý, mà cần tích hợp thực chất những mục tiêu, nhiệm vụ có cùng đối tượng, địa bàn và kết quả đầu ra. Một hộ gia đình, một cộng đồng hoặc một địa bàn cần được quản lý theo nhu cầu phát triển tổng thể, thay vì tiếp tục phân chia chính sách theo từng ngành.

“Một xã nghèo không nên đồng thời phải lập 4, 5 bộ kế hoạch riêng về sinh kế, dinh dưỡng, trẻ em, trường học, trạm y tế, văn hóa hay nước sạch. Cần một kế hoạch phát triển xã tích hợp, một bộ dữ liệu, một hệ chỉ tiêu và một đầu mối chịu trách nhiệm về kết quả”, đại biểu Nguyễn Vũ Trung nêu quan điểm.