Thiết lập cơ chế huy động, điều phối nguồn lực ứng phó với tình huống khẩn cấp

Thảo luận tại tổ về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) sáng 23/10, các đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật nhằm đáp ứng yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, ứng phó tình trạng khẩn cấp và phòng, chống thiên tai; đồng thời, hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có tài sản.

*Bảo đảm tính thống nhất với pháp luật chuyên ngành

Phát biểu tại tổ, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đánh giá, nhiều nội dung trong dự thảo Luật đã được nghiên cứu, tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo hướng tích cực, nhất là việc phân định trưng mua với trưng dụng, làm rõ các trường hợp thật sự cần thiết, bổ sung yêu cầu công khai và giám sát.

Về xác định ranh giới quyền lực nhà nước khi áp dụng biện pháp đặc biệt trưng mua, trưng dụng, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, việc trưng mua, trưng dụng chỉ được đặt ra trong trường hợp thật sự cần thiết vì các lý do được Hiến pháp xác định và phải có bồi thường theo giá thị trường.

Liên quan đến quan hệ giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) với các luật khác, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần xác định ranh giới để bảo đảm tính thống nhất. Luật chuyên ngành có thể xác định tình huống, thẩm quyền đặc thù, nhưng các quyền liên quan đến thông báo, giao nhận, định giá, thanh toán, bồi thường, hoàn trả, khiếu nại và khởi kiện cần có chuẩn tối thiểu chung. Những nội dung trực tiếp hạn chế quyền tài sản phải được quy định trong luật; nghị định chỉ hướng dẫn việc tổ chức thực hiện.

"Đây cũng là yêu cầu phù hợp với định hướng hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật, thiết kế chặt chẽ, minh bạch quan hệ giữa cơ quan nhà nước với cá nhân và tổ chức", Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Cũng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Nguyễn Minh Đức (Thành phố Hồ Chí Minh) đề nghị rà soát mối quan hệ giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản với các luật chuyên ngành, nhất là trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm, cứu nạn, cứu hộ.

Theo đại biểu, nhiều luật chuyên ngành hiện đã quy định thẩm quyền huy động, trưng dụng tài sản, phương tiện để thực hiện nhiệm vụ cấp bách. Tuy nhiên, nếu Điều 7 của dự thảo Luật về điều kiện và trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản chỉ giới hạn trong một số trường hợp cụ thể thì có thể dẫn đến cách hiểu bó hẹp phạm vi áp dụng, ảnh hưởng đến thẩm quyền xử lý tình huống của lực lượng chức năng.

Đại biểu dẫn chứng, trên thực tế, trong quá trình tuần tra, kiểm soát, truy bắt tội phạm, nếu phương tiện của lực lượng chức năng bị hư hỏng, việc huy động, trưng dụng phương tiện của tổ chức, cá nhân có thể là yêu cầu cấp thiết để kịp thời ngăn chặn hành vi vi phạm. Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉnh lý theo hướng khẳng định Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản là luật quy định nguyên tắc chung; đồng thời, dành quy định riêng cho trường hợp luật chuyên ngành trao thẩm quyền huy động, trưng dụng tài sản khẩn cấp tại hiện trường để thực hiện nhiệm vụ cấp bách.

*Phát huy tính chủ động của chính quyền cấp xã trong xử lý tình huống khẩn cấp

Điều 17 dự thảo Luật quy định thẩm quyền quyết định trưng mua tài sản, trong đó Chủ tịch UBND cấp xã chỉ được quyết định trong một số trường hợp phục vụ trực tiếp công tác phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn trên địa bàn khi cấp trung ương, cấp tỉnh không tiếp cận hoặc chưa tiếp cận được. Điều 24 quy định thẩm quyền quyết định trưng dụng tài sản.

Phân tích quy định này, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (thành phố Đà Nẵng) cho rằng, dự thảo Luật chưa quy định cụ thể khi nào “cấp trung ương, cấp tỉnh không tiếp cận hoặc chưa tiếp cận được”, điều kiện là gì. Việc quy định như dự thảo dễ dẫn đến áp dụng không thống nhất hoặc cấp xã sẽ chờ vào ý kiến cấp tỉnh, làm chậm việc triển khai các biện pháp để phục vụ ứng phó với tình huống thực tiễn đặt ra. Do đó, đại biểu đề nghị phân cấp, phân quyền rõ ràng, dễ thực hiện, có giải thích hoặc làm rõ khái niệm “không tiếp cận/chưa tiếp cận được”.

Tán thành chủ trương tăng cường phân cấp, phân quyền, phát huy tính chủ động của chính quyền cấp xã trong xử lý các tình huống khẩn cấp, tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát quy định tại Điều 17 và Điều 24 của dự thảo Luật, bảo đảm thẩm quyền được giao phù hợp với thực tiễn, nhất là tại địa bàn miền núi, biên giới, nơi thiên tai, sạt lở, lũ quét có thể chia cắt nhiều địa phương cùng lúc.

Thực tế, địa phương xảy ra sự cố có thể không đủ phương tiện, thiết bị ứng cứu, trong khi nguồn lực cần thiết lại nằm ở xã lân cận hoặc tỉnh giáp ranh. Nếu thẩm quyền bị giới hạn theo địa giới hành chính mà thiếu cơ chế phối hợp, điều phối kịp thời, việc huy động tài sản có thể bị chậm trễ, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng và tài sản của nhân dân.

Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế huy động tài sản liên xã, liên tỉnh trong tình huống khẩn cấp; quy định rõ thẩm quyền quyết định, trách nhiệm phối hợp và vai trò điều phối của cấp có thẩm quyền, nhất là trường hợp chính quyền sở tại không thể tiếp cận hiện trường hoặc không đủ khả năng xử lý. Đồng thời, cần phân biệt việc điều động, hỗ trợ tài sản giữa các cơ quan nhà nước với biện pháp trưng mua, trưng dụng bắt buộc đối với tài sản của tổ chức, cá nhân; bảo đảm đúng điều kiện luật định, quyền lợi của chủ sở hữu, cơ chế thanh toán, bồi thường và trách nhiệm kiểm tra, giám sát sau khi thực hiện.

"Vấn đề không chỉ là phân quyền cho cấp xã, mà quan trọng hơn là thiết lập cơ chế huy động, điều phối nguồn lực vượt địa giới hành chính kịp thời, đúng thẩm quyền và khả thi, không để ranh giới hành chính trở thành trở ngại trong ứng phó với tình huống khẩn cấp", đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm nhấn mạnh./.