Tích hợp hệ thống hạ tầng trong quy hoạch đô thị

Một góc Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN

Việt Nam đang ở giai đoạn quan trọng trong tiến trình phát triển đô thị, nhất là trước áp lực gia tăng dân số tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, nên phát triển nhà cao tầng là một trong những giải pháp quy hoạch cần thiết để tối ưu hóa quỹ đất, tích hợp hệ thống hạ tầng và nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của đô thị. 

Tại Diễn đàn Nhà cao tầng 2026 (Tall Building Forum 2026) do Tiểu ban Xây dựng EuroCham (CSC) và Hội đồng Đô thị theo phương đứng (CVU) tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh mới đây, các chuyên gia quốc tế về quy hoach, xây dựng đều cho rằng, với tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh chóng tại châu Á hiện nay, trong đó có Việt Nam, vấn đề làm thế nào để phát triển hạ tầng theo chiều cao nhưng vẫn đảm bảo tính kết nối, không gian sống và sự phát triển bền vững là bài toán đặt ra cho hầu hết đô thị lớn. 

Trong bối cảnh này, TOD là mô hình phù hợp cho TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội, nơi áp lượng phương tiện cá nhân lớn và xu hướng mở rộng đô thị theo chiều ngang đang tạo áp lực cho hạ tầng. Thay vì mở rộng ranh giới hành chính thì tạo ra cụm đô thị nén, đa chức năng xoay quanh mang lưới nhà ga giao thông công cộng sẽ giúp tối ưu hóa hiệu suất giao thông và nâng cao giá trị sử dụng quỹ đất dọc những tuyến hạ tầng. 

Ông Dennis Ho, Giám đốc Phát triển chiến lược khu vực APAC tại Công ty Skidmore, Owings & Merrill (SOM) chỉ ra rằng, quy hoạch đô thị cần đặt nhu cầu của người sử dụng lên hàng đầu. Từ kinh nghiệm quy hoạch One Bangkok, có thể thấy sự thành công của một đô thị phụ thuộc lớn vào chất lượng không gian được tạo ra ở tầng mặt đất và người dân không muốn sống trong những chiếc hộp máy lạnh biệt lập. 

Nhận định về xu hướng thời gian tới, ông Dennis Ho cho rằng, những thập kỷ tới, tâm điểm nên là khoảng trống (không gian đệm) giữa những công trình, nơi kết nối và nuôi dưỡng đời sống của cộng đồng. Ngoài ra, thước đo thành công của các đô thị tương lai sẽ được quyết định phần lớn bởi chất lượng của không gian đi bộ, khoảng xanh và tính kết nối được tổ chức đan cài giữa những tòa nhà cao tầng. 

Về tính bền vững, các đô thị nên chuyển dịch trọng tâm từ chi phí xây dựng ngắn hạn sang việc quản lý tổng chi phí trong toàn bộ vòng đời công trình. Việc đầu tư vào vật liệu cao cấp và thiết kế tích hợp ngay từ hôm nay chính là khoản bảo chứng cho tuổi thọ cũng như hiệu suất vận hành của tòa nhà trong nhiều thập kỷ tới.

Dẫn chứng dữ liệu 15 năm qua, ông Shonn Mills, Chủ tịch Hội đồng Đô thị theo phương đứng (CVU) phân tích, tổ hợp đa chức năng (mixed-use) tích hợp toàn diện nhu cầu sống và làm việc đang là xu hướng phổ biến. Tòa nhà cao tầng giờ đây không còn là những khối cấu trúc biệt lập, mà đang trở thành những cấu phần huyết mạch của một đô thị nén sống động. 

Mặc dù vậy, một số chuyên gia lưu ý, công tác quy hoạch tương lai cần chú trọng gìn giữ yếu tố nhân văn này khi phát triển không gian theo chiều dọc. Mật độ dân cư cực cao của TP. Hồ Chí Minh (hiện nằm trong Top 20 toàn cầu) vừa là thách thức nhưng cũng là cơ hội lớn, nếu có thể tối ưu hóa đặc trưng gắn liền với nhịp sống phố thị, tính tương tác cộng đồng và hoạt động giao thương đa dạng. 

Cụ thể, ông Marc Salemink, Giám đốc điều hành và Kiến trúc sư cao cấp tại Công ty UNStudio cho biết, từ dự án của UNStudio tại Frankfurt (Đức), nơi đặt kiến trúc đương đại hài hòa trên một cấu trúc lịch sử có thể minh chứng công nghệ và tư duy thiết kế hoàn toàn có thể đồng hành cùng công tác bảo tồn di sản. Khái niệm tòa tháp tích hợp không gian bán công cộng không nằm ngoài mục tiêu tăng tính kết nối giữa cư dân.

Trong khi đó, nhìn vào thực tế Việt Nam, ông Tony Chan, Trưởng bộ phận Quy hoạch khu vực Đông Nam Á tại Công ty ARUP cho hay, hiện tượng thời tiết cực đoan tại miền Trung Việt Nam vào năm 2025 làm cơ sở cho thấy khả năng chống chịu khí hậu cần được tích hợp sâu vào công tác quy hoạch. Do đó, các đô thị cần có tầm nhìn vượt ra ngoài ranh giới của một dự án đơn lẻ và hướng tới một tư duy vùng toàn diện, với giá trị của một tòa nhà cần được đánh giá qua khả năng vận hành ổn định trước thiên tai và mức độ đóng góp không gian tiện ích cho cộng đồng. 

Theo ông Tony Chan, các Nghị quyết về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP. Hồ Chí Minh của Quốc hội thời gian qua mở ra giải pháp khuyến khích dự án đầu tư đạt hiệu suất cao, tinh giản thủ tục đầu tư và khơi thông nguồn vốn hạ tầng tại các đô thị lớn. Định hướng này, khẳng định năng lực cạnh tranh của đô thị Việt Nam phụ thuộc lớn vào việc xây dựng các đô thị tích hợp và có khả năng thích ứng biến đổi khí hậu. 

Mặt khác, tốc độ đô thị hóa nhanh kết hợp với các diễn biến thời tiết đòi hỏi các đô thị phải cân bằng giữa mục tiêu phát triển và khả năng thích ứng linh hoạt. Điển hình, khi TP. Hồ Chí Minh đang hoàn thiện quy hoạch chung mới, diện mạo đô thị tương lai của Việt Nam được kỳ vọng sẽ cân bằng giữa tăng trưởng và bền vững, mật độ xây dựng và chất lượng không gian sống, mục tiêu phát triển và năng lực thích ứng trước tương lai. 

Vừa qua, Việt Nam hợp nhất Bộ Giao thông vận tải và Bộ Xây dựng được đánh giá là một thay đổi có ý nghĩa về mặt thể chế. Điều này, đặt quy hoạch giao thông và xây dựng dưới một khung quản lý thống nhất, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhà hoạch định chính sách phối hợp mạng lưới metro, không gian công cộng và mật độ dân cư thành một chiến lược dài hạn đồng bộ hơn. 

Dưới góc độ quản lý nhà nước, ông Lê Minh Long, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Bộ Xây dựng cho biết, định hướng của Bộ là thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn thực thi, đồng thời từng bước đưa tiêu chuẩn xanh trở thành một trong những yêu cầu nền tảng trong quy định xây dựng. Bên cạnh đó, định hướng phát triển công trình xanh, tiết kiệm năng lượng và thân thiện với môi trường không chỉ là xu thế chung của thế giới mà còn là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam cam kết phát triển bền vững.

Theo ông Lê Minh Long, công tác quy hoạch và quản lý phát triển đô thị phải đi trước một bước như đảm bảo tính đồng bộ giữa phát triển công trình cao tầng với hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội. Việc nghiên cứu, áp dụng mô hình đô thị tiên tiến như đô thị nén, đô thị sinh thái cần được xem xét phù hợp với điều kiện Việt Nam để nâng cao hiệu quả sử dụng đất và chất lượng môi trường sống đô thị.