Tìm kiếm thị trường mới ứng phó với biến động thương mại toàn cầu

Diễn biến mới từ chính sách thuế quan của Hoa Kỳ ảnh hưởng lớn tới dòng chảy thương mại toàn cầu nói chung và đặt ra những thách thức cho xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ nói riêng, khiến gia tăng áp lực không nhỏ cho các doanh nghiệp sản xuất trong nước.

Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều thị trường áp dụng hàng rào phi thuế quan, yêu cầu về môi trường, xã hội, quản trị đang ngày càng khắt khe, đòi hỏi các doanh nghiệp phải đầu tư nguồn lực cho chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, tăng tỷ lệ nội địa hoá đầu vào và giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu, nhằm đáp ứng quy tắc xuất xứ, minh bạch nguồn gốc…

Vấn đề này đặt ra bài toán cho các doanh nghiệp phải khẩn trương tìm kiếm và tiếp cận những thị trường mới để không chỉ bù đắp doanh thu, tránh lệ thuộc mà còn gia tăng cơ hội thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh theo hướng tự chủ và phát triển bền vững trong trước mắt và lâu dài.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam nhận định, để doanh nghiệp có thể tiếp cận và khai thác hiệu quả các thị trường mới, phải gắn liền với quá trình tái cơ cấu các ngành hàng xuất khẩu của nền kinh tế, cũng như tái cấu trúc hoạt động sản xuất kinh doanh của chính doanh nghiệp. Quá trình chuyển đổi này không dễ dàng, không diễn ra trong ngày một ngày hai. Đó là sự chuyển đổi tư duy sản xuất và đầu tư chiến lược, bài bản cho công nghệ, quản trị nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, gia tăng giá trị sản phẩm. Trên cơ sở đó, nâng cao sức cạnh tranh, khả năng thích ứng, mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường khắt khe của doanh nghiệp cũng như những cạnh tranh gay gắt và khó lường của thương mại đầu tư toàn cầu.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu các ngành nghề chủ lực lẫn các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trong nước đều đang xây dựng kế hoạch tìm kiếm các thị trường mới để ứng phó với rủi ro thuế quan, với những bất định của kinh tế toàn cầu. Đây được xem là hướng đi chiến lược bền vững và lâu dài khi Việt Nam đã tham gia 17 hiệp định thương mại tự do với hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ cùng 70 cơ chế hợp tác song phương. Khai thác hiệu quả dư địa và lợi thế này sẽ giúp các doanh nghiệp đa dạng thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào thị trường lớn nhất.

Đồng hành và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện mục tiêu quan trọng trên, tại Nghị quyết số 226/NQ-CP vừa được ban hành, Chính phủ đã chỉ đạo các bộ ngành chủ động triển khai các giải pháp xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận và đẩy mạnh xuất khẩu đối với từng ngành hàng chủ lực, thị trường trọng điểm, thị trường ngách, tiềm năng… trên cơ sở khai thác hiệu quả các hiệp định FTA đã ký kết. Mặt khác, triển khai việc đàm phán, sớm ký kết FTA mới, nhất là với các nước Trung Đông, Ấn Độ, châu Phi, Mỹ La-tinh, nâng cấp Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN...

Ngoài những nỗ lực tự thân, doanh nghiệp cũng cần sự tiếp sức từ Chính phủ, các bộ, ngành trong việc xây dựng chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, cơ chế phù hợp phát triển công nghệ hỗ trợ, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa. Phó Chủ tịch Hoàng Quang Phòng cho biết, VCCI từng nhận được nhiều phản ánh từ các doanh nghiệp về những quy định pháp luật kinh doanh còn phức tạp, thiếu minh bạch, thiếu đồng bộ và nhiều điểm chưa phù hợp với thực tế gây khó khăn cho hoạt động sản xuất, mở rộng kinh doanh của doanh nghiệp; trong đó, ở một số lĩnh vực được khuyến khích đầu tư như năng lượng tái tạo, phát triển khoa học công nghệ… cũng đang có quy định gây khó khăn khiến doanh nghiệp phải cân nhắc thận trọng.

Chia sẻ thực tiễn doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Huyền, Giám đốc Công ty cổ phần Sản xuất và Xuất khẩu Quế hồi Việt Nam (Vinasamex) cho biết, trước cơ hội nâng tầm thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế, ngành nông sản – gia vị hữu cơ đang đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật. Khi tiếp cận thị trường mới, Vinasamex gặp phải ba thách thức lớn là tiêu chuẩn chất lượng và bền vững ngày càng khắt khe – khách hàng không chỉ mua sản phẩm, họ còn mua cả câu chuyện về trách nhiệm xã hội và môi trường; rào cản kỹ thuật và thương mại ở mỗi thị trường lại có yêu cầu riêng về kiểm dịch, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc; thêm vào đó là biến động giá cả và cạnh tranh toàn cầu – đặc biệt từ các quốc gia có chi phí sản xuất thấp.

Để vượt qua, Vinasamex đã triển khai một số giải pháp “đột phá” như xây dựng vùng nguyên liệu đạt chứng nhận quốc tế (EU Organic, USDA Organic, FairTrade), đảm bảo truy xuất nguồn gốc đến từng lô sản phẩm; đầu tư công nghệ chế biến sâu tại nhà máy hiện đại ở miền núi, giúp tăng giá trị gia tăng và tạo việc làm bền vững cho đồng bào dân tộc; ứng dụng chuyển đổi số trong quản trị đơn hàng, marketing quốc tế và thương mại điện tử xuyên biên giới; phát triển thương hiệu toàn cầu “The Touch of Nature” – bán không chỉ là quế, hồi hay gia vị, mà là tinh hoa hương vị Việt Nam gắn với triết lý sống hài hòa cùng thiên nhiên. Nhờ đó, thời gian qua, dù thị trường thế giới đầy biến động, Vinasamex vẫn mở rộng được khách hàng ở châu Âu, Bắc Mỹ và gần đây là Trung Đông; đồng thời duy trì mức tăng trưởng xuất khẩu khả quan.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, đại diện Vinasamex tin tưởng rằng, để tiếp cận thị trường mới, doanh nghiệp cần kiên định với chất lượng và giá trị cốt lõi, chủ động thích ứng và nâng chuẩn sản phẩm theo yêu cầu quốc tế; đồng thời, xây dựng liên kết bền vững giữa doanh nghiệp – nông dân – Nhà nước và các tổ chức hỗ trợ.

Bà Trần Thị Thu Trang, Chủ tịch Công ty cổ phần Sản xuất gia công và Xuất nhập khẩu Hanel (Hanel PT NextTech., JSC) cho hay, mở thị trường mới không chỉ là bán hàng sang một quốc gia khác, mà là kiến tạo một hệ sinh thái niềm tin với 5 trụ cột là sản phẩm chuẩn, thương hiệu mạnh, tiêu chuẩn quốc tế, câu chuyện truyền cảm hứng và dịch vụ hậu mãi vượt mong đợi. Nếu Chính phủ, hiệp hội và doanh nghiệp đồng hành, Việt Nam hoàn toàn có thể không chỉ bắt kịp mà còn dẫn dắt nhiều thị trường mới trên thế giới.

Qua thực tiễn điều hành doanh nghiệp và mở thị trường quốc tế, bà Thu Trang kiến nghị, Nhà nước tiếp tục mở rộng đàm phán FTA thế hệ mới với các khối tiềm năng như MERCOSUR (Nam Mỹ) và GCC (Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh) để giảm thuế quan, mở rộng cánh cửa vào những thị trường có sức mua lớn nhưng còn ít cạnh tranh. Bên cạnh đó, thành lập Quỹ bảo hiểm rủi ro thương mại quốc tế theo mô hình công - tư, cụ thể như phía Nhật Bản có NEXI (Nippon Export and Investment Insurance) bảo hiểm cho doanh nghiệp khi đối tác phá sản, không thanh toán, hoặc gặp rủi ro chính trị ở hơn 100 thị trường hay thị trường Liên minh châu Âu (EU) có Euler Hermes/Allianz Trade bảo hiểm xuất khẩu cho doanh nghiệp ở hơn 50 quốc gia, kết hợp dữ liệu rủi ro toàn cầu và hỗ trợ bồi thường 80–90% tổn thất.

Ngoài ra, xây dựng cơ chế hoạt động, ở đó doanh nghiệp đóng phí bảo hiểm ở mức 0,5–1% giá trị hợp đồng để khi rủi ro xảy ra, quỹ bồi thường phần lớn thiệt hại. Nhà nước cũng cần hỗ trợ một phần phí cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ở giai đoạn mở thị trường mới. Khi ấy doanh nghiệp sẽ yên tâm khai phá thị trường rủi ro cao mà không lo mất vốn; đồng thời, tăng tốc mở rộng xuất khẩu.

Việc đầu tư hạ tầng logistics thông minh, kho trung chuyển quốc tế tại Rotterdam (EU), Dubai (Trung Đông), Singapore (ASEAN) để giảm từ 30 - 40% thời gian giao hàng, tối ưu chi phí và nâng khả năng cạnh tranh cũng cần được coi trọng và công tác đào tạo đội ngũ Sale ở các công ty có chứng nhận cấp bậc 3-5 sao để kiến tạo nên đội ngũ chuyên gia thương mại toàn cầu, tạo ra nghề chuyên gia đi sale toàn cầu theo từng khu vực xuất khẩu. Quan trọng nhất là đẩy mạnh đào tạo nhân lực quốc tế hóa, am hiểu thương mại số, tiêu chuẩn xanh và văn hóa địa phương, bà Thu Trang nhấn mạnh.

Có thể thấy rằng, để doanh nghiệp Việt Nam có thể tiến xa hơn trên bản đồ thương mại thế giới, rất cần những chiến lược mới, liên kết mới và tinh thần mới. Khi cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đứng cùng nhau, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam không chỉ bước qua cánh cửa thị trường mới, mà còn có thể mở rộng chúng, vươn tầm ra toàn cầu.