Tìm mô hình Trung tâm Năng lượng tái tạo phù hợp với Việt Nam

Việt Nam đang nghiên cứu, từng bước thúc đẩy phát triển trung tâm năng lượng tái tạo theo hướng không chỉ tập trung sản xuất điện mà còn hình thành hệ sinh thái công nghiệp, hạ tầng, dịch vụ, chuỗi cung ứng, nghiên cứu - đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực.

Đây là nội dung được nhấn mạnh tại Hội thảo “Thúc đẩy phát triển Trung tâm Năng lượng tái tạo tại Việt Nam” do Cục Điện lực, Bộ Công Thương phối hợp với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) tổ chức ngày 8/9 tại Hà Nội, trong khuôn khổ Dự án “Thúc đẩy chuyển dịch ngành năng lượng tại Việt Nam” (TEV) do Chính phủ Đức tài trợ.

Phát biểu khai mạc, ông Tăng Thế Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực cho biết, trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo ngày càng gắn với yêu cầu phát triển đồng bộ về công nghiệp, hạ tầng, chuỗi cung ứng, khoa học công nghệ và nguồn nhân lực.

Theo ông Tăng Thế Hùng, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã xác định phát triển các trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng tại những khu vực có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo là một trong những định hướng nhằm gắn phát triển năng lượng tái tạo với phát triển công nghiệp và nội địa hóa chuỗi giá trị.

Trên cơ sở đó, việc nghiên cứu và từng bước phát triển các trung tâm năng lượng tái tạo có ý nghĩa trong khai thác tiềm năng năng lượng tái tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp và đóng góp vào quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam.

Trước đó, nghiên cứu ban đầu về mô hình trung tâm năng lượng tái tạo tại Việt Nam hoàn thành tháng 7/2025 đã đề xuất xây dựng mô hình theo hướng một hệ sinh thái tích hợp giữa phát triển nguồn năng lượng tái tạo, công nghiệp chế tạo, hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ, nghiên cứu - đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực.

Các nghiên cứu tiếp theo đang được triển khai nhằm đánh giá điều kiện và tiềm năng phát triển mô hình này; trong đó, tập trung vào khu vực miền Trung và miền Nam.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi những vấn đề thực tiễn của quá trình triển khai như mô hình và tiêu chí lựa chọn địa điểm; phát triển hạ tầng, cảng biển và logistics; cơ chế quản trị và đầu tư; phát triển chuỗi cung ứng, nội địa hóa; vận hành, bảo dưỡng và đào tạo nguồn nhân lực.

Đáng chú ý, đại diện Viện Dầu khí Việt Nam (VPI), Petrovietnam cho rằng Việt Nam đã có một số năng lực nền tảng có thể khai thác để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi, như chế tạo kết cấu thép, công trình ngoài khơi, cảng biển, logistics và nguồn nhân lực kỹ thuật.

Tuy nhiên, để hình thành hệ sinh thái điện gió ngoài khơi trong nước, Việt Nam vẫn cần tiếp tục phát triển những năng lực còn thiếu, đồng thời xác định các khu vực có lợi thế để ưu tiên đầu tư.

Kinh nghiệm quốc tế được chia sẻ tại hội thảo cho thấy không có một mô hình trung tâm năng lượng tái tạo duy nhất có thể áp dụng cho mọi quốc gia.

Tại Cuxhaven của Đức, việc phát triển trung tâm dựa trên đầu tư dài hạn và đồng bộ giữa cảng biển, quỹ đất công nghiệp và logistics chuyên dụng. Các trường hợp Dương Giang và Sán Đầu của Trung Quốc cho thấy mô hình các cụm công nghiệp quy mô lớn, tích hợp từ chế tạo, nghiên cứu và phát triển (R&D), thử nghiệm, chứng nhận đến cảng biển, vận hành - bảo dưỡng (O&M) và đào tạo nhân lực.

Trong khi đó, kinh nghiệm từ Grimsby và Humber của Vương quốc Anh cho thấy hoạt động vận hành, bảo dưỡng có thể tạo ra giá trị kinh tế dài hạn, đặc biệt thông qua việc làm, phát triển kỹ năng và đóng góp cho kinh tế địa phương. Tại Esbjerg của Đan Mạch, cảng và các năng lực công nghiệp, dầu khí hiện hữu được chuyển đổi để phục vụ điện gió ngoài khơi, với vai trò quan trọng của tầm nhìn dài hạn và sự phối hợp giữa khu vực công, đơn vị quản lý cảng và doanh nghiệp.

Bà Christiana Hageneder, Giám đốc Chương trình Hỗ trợ Năng lượng của GIZ cho biết, GIZ đang phối hợp với Cục Điện lực thực hiện nghiên cứu nhằm xây dựng cơ sở bằng chứng có tính so sánh cao hơn, hỗ trợ quá trình ra quyết định trong thời gian tới. Nghiên cứu dự kiến đánh giá năng lực và điều kiện hiện có, những khoảng trống về cơ sở hạ tầng, cũng như các yêu cầu pháp lý và tài chính cần thiết cho việc triển khai Trung tâm Năng lượng tái tạo.

Theo bà Christiana Hageneder, các trung tâm năng lượng tái tạo có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giúp Việt Nam củng cố nền tảng công nghiệp trong nước, tạo ra giá trị dài hạn từ quá trình chuyển dịch năng lượng, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo khu vực.

Từ các kinh nghiệm được chia sẻ, các đại biểu cho rằng Việt Nam cần lựa chọn và vận dụng có chọn lọc những yếu tố phù hợp với điều kiện trong nước, thay vì áp dụng nguyên trạng một mô hình quốc tế; trong đó, những năng lực hiện có trong lĩnh vực dầu khí ngoài khơi, chế tạo, cảng biển và dịch vụ kỹ thuật được xem là nền tảng quan trọng để Việt Nam tiếp tục phát triển chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi và các lĩnh vực năng lượng tái tạo khác.

Việc phát triển trung tâm năng lượng tái tạo vì vậy được định hướng theo hướng tạo lập một hệ sinh thái công nghiệp - dịch vụ, qua đó khai thác hiệu quả tiềm năng năng lượng tái tạo, đồng thời thúc đẩy công nghiệp chế tạo, phát triển chuỗi cung ứng trong nước, tạo việc làm và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Các ý kiến tại hội thảo sẽ góp phần bổ sung cơ sở thực tiễn cho các nghiên cứu tiếp theo, làm rõ cơ hội, thách thức và những điều kiện cần thiết về địa điểm, hạ tầng, mô hình phát triển, chuỗi cung ứng, nguồn nhân lực và huy động đầu tư để xem xét phát triển trung tâm năng lượng tái tạo phù hợp với điều kiện Việt Nam.