Tổng thống Mỹ phê duyệt thỏa thuận hạt nhân với Saudi Arabia

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trong cuộc họp báo tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ ngày 8/7/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát

Truyền thông Mỹ đưa tin Tổng thống Donald Trump đã phê duyệt một thỏa thuận với Saudi Arabia, có thể cho phép quốc gia Vùng Vịnh này sở hữu năng lực làm giàu urani phục vụ chương trình hạt nhân dân sự. Thông báo chính thức dự kiến sẽ được công bố trong ngày 22/7.

Thỏa thuận dự kiến có hiệu lực trong 30 năm, với sự tham gia của các doanh nghiệp Mỹ vào quá trình phát triển chương trình hạt nhân của Saudi Arabia. Theo đó, nước này có thể được phép xây dựng một cơ sở làm giàu urani sau khi Mỹ và Saudi Arabia tiến hành nghiên cứu chung.

Tuy nhiên, thỏa thuận dự kiến có thể vấp phải phản đối khi trình ra Quốc hội Mỹ do có những lo ngại rằng việc giúp Saudi Arabia thực hiện mong muốn lâu nay là tự làm giàu urani có thể châm ngòi cho một vòng chạy đua và phổ biến hạt nhân mới.

Saudi Arabia là thành viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), cơ quan có trụ sở tại Vienna (Áo), vốn có nhiệm vụ thúc đẩy việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình, đồng thời tiến hành thanh sát nhằm bảo đảm các quốc gia không bí mật phát triển vũ khí nguyên tử.

Tuy nhiên, theo một nguồn tin, thỏa thuận dự kiến không bao gồm Nghị định thư bổ sung của IAEA - cơ chế cho phép tăng cường hoạt động giám sát, thanh sát và xác minh.

Nhà Trắng và giới chức Saudi Arabia tại Riyadh chưa lập tức phản hồi đề nghị bình luận về quyết định trên. Tờ The Wall Street Journal là cơ quan truyền thông đầu tiên đưa tin về vấn đề này.

Thông tin trên xuất hiện giữa lúc Mỹ và Israel đang tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, một phần nhằm triệt tiêu khả năng phát triển vũ khí hạt nhân của Tehran, dù lâu nay nước Cộng hòa Hồi giáo khẳng định chương trình làm giàu urani của nước này chỉ phục vụ mục đích hòa bình.

Cả Tổng thống Trump và người tiền nhiệm Joe Biden đều từng tìm cách đạt thỏa thuận hạt nhân với Saudi Arabia để chia sẻ công nghệ của Mỹ. Tuy nhiên, các chuyên gia chống phổ biến vũ khí hạt nhân cảnh báo việc Saudi Arabia vận hành các máy ly tâm có thể mở đường cho nước này phát triển chương trình vũ khí hạt nhân.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đã tới Saudi Arabia vào năm ngoái, ngay trước chuyến thăm của Tổng thống Trump tới nước này, và thảo luận với người đồng cấp Saudi Arabia về việc phát triển ngành điện hạt nhân thương mại của Riyadh. Bộ Năng lượng Mỹ chưa phản hồi đề nghị bình luận vào cuối ngày 21/7.

Trước đó, Saudi Arabia và Pakistan, quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân, đã ký hiệp ước phòng thủ chung sau khi Israel tấn công Qatar nhằm vào các lãnh đạo của Phong trào Hồi giáo Hamas. Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan sau đó tuyên bố chương trình hạt nhân của nước này “ở trong tình trạng sẵn sàng hỗ trợ” Saudi Arabia nếu cần. Tuyên bố này được coi là lời cảnh báo đối với Israel, quốc gia từ lâu được cho là nước duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân tại Trung Đông.

Làm giàu urani không đương nhiên dẫn tới việc chế tạo vũ khí hạt nhân, bởi một quốc gia còn phải làm chủ nhiều công đoạn khác, như sử dụng thuốc nổ mạnh được kích hoạt đồng bộ. Tuy nhiên, năng lực làm giàu urani có thể mở đường cho quá trình vũ khí hóa, cũng là nguyên nhân khiến phương Tây lo ngại về chương trình hạt nhân của Iran.

Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE), quốc gia láng giềng của Saudi Arabia, từng ký với Mỹ một thỏa thuận hợp tác hạt nhân thường được gọi là “Thỏa thuận 123” để xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Barakah với sự hỗ trợ của Hàn Quốc. Tuy nhiên, UAE cam kết không làm giàu urani - điều được các chuyên gia chống phổ biến vũ khí hạt nhân coi là “tiêu chuẩn vàng” đối với những quốc gia muốn phát triển điện hạt nhân.