TP. Hồ Chí Minh đối mặt nguy cơ ngập nặng, thiếu nước mùa khô

TP. Hồ Chí Minh đang đối mặt với diễn biến mưa khó lường, có thời điểm ở nhiều nơi lượng mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn, kết hợp triều cường và hạn chế của hệ thống thoát nước đã gây ra tình trạng ngập nặng, ảnh hưởng đến đời sống của người dân. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, các chuyên gia cảnh báo thành phố cần chủ động thích ứng với thời tiết cực đoan, đồng thời chuẩn bị phương án ứng phó nguy cơ thiếu nước trong mùa khô tới.

*Áp lực ngập gia tăng 

Mùa mưa năm 2026 tại TP. Hồ Chí Minh ghi nhận diễn biến đáng chú ý khi lượng mưa những tháng đầu mùa thấp, nhưng tăng mạnh từ tháng 9 và kéo dài sang đầu tháng 10. Theo Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, lượng mưa tại trạm Tân Sơn Hòa từ ngày 1/9-  6/10 đạt 680,5 mm, cao nhất cùng kỳ trong 46 năm kể từ năm 1980. Riêng tháng 9/2026, lượng mưa tại trạm này cao hơn 48% so với trung bình nhiều năm, trong khi lượng mưa tháng 6 - 8 thấp hơn trung bình khoảng 40%. 

Đường Phạm Hữu Lầu, phường Tân Mỹ, ngập hàng cây số do triều cường tối 11/10, đây là điểm ngập nặng bậc nhất do triều cường ở TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

Tại trạm Nhà Bè, lượng mưa trong 24 giờ ngày 21 - 22/9 đạt 187,5 mm. Những đợt mưa có lượng lớn trong thời gian ngắn khiến nước dồn xuống nhanh, tạo áp lực lên hệ thống cống thoát nước và các tuyến kênh tiếp nhận. Vì vậy, nguy cơ ngập không chỉ phụ thuộc tổng lượng mưa cả mùa mà còn liên quan cường độ, thời gian và phạm vi phân bố của từng đợt mưa.

PGS.TS Nguyễn Văn Hồng, Phó Phân viện trưởng Phân viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển cho biết, các hình thế thời tiết, trong đó có hoạt động của dải hội tụ nhiệt đới, đã gây ra những đợt mưa lớn tại TP. Hồ Chí Minh, với lượng mưa có nơi vượt 100 mm. Mưa kéo dài nhiều ngày kết hợp triều cường khiến tình trạng ngập nghiêm trọng hơn, nhất là tại các khu vực địa hình thấp, gần sông như khu vực quận 7 và quận 2 trước đây. 

Thời điểm triều dâng cao, nước từ hệ thống thoát nước đô thị khó thoát ra sông, kênh, rạch, khiến nước mưa rút chậm. Trong khi đó, khả năng tiếp nhận của hệ thống cống có giới hạn, nhất là khi lượng mưa tăng nhanh trong thời gian ngắn. Sự kết hợp giữa mưa lớn, triều cường, địa hình thấp và năng lực hạ tầng thoát nước khiến tình trạng ngập kéo dài, ảnh hưởng việc đi lại và sinh hoạt của người dân. 

Theo các chuyên gia, không thể quy mọi đợt mưa lớn, ngập úng cho biến đổi khí hậu, bởi từng sự kiện còn phụ thuộc hình thế thời tiết cụ thể. Các nhiễu động gió mùa, áp thấp nhiệt đới và những điều kiện khí quyển khác đều có thể góp phần gây mưa lớn. Tuy nhiên, trong bối cảnh khí hậu nóng lên, những thay đổi về đặc điểm mưa cực đoan cùng tốc độ đô thị hóa đang làm gia tăng sức ép đối với công tác phòng, chống ngập. Qua đó, TP. Hồ Chí Minh cần đánh giá rủi ro trên cơ sở dữ liệu khí tượng, thủy văn và điều kiện hạ tầng của từng khu vực. 

Thực tế, mưa lớn xuất hiện trong thời điểm triều cao còn làm giảm khả năng tiêu thoát tự nhiên, khiến một số tuyến đường trũng thấp dễ ngập hơn. Việc mở rộng địa giới hành chính cũng đặt ra yêu cầu phối hợp dữ liệu và vận hành hệ thống thoát nước trên phạm vi rộng, bởi dòng chảy không dừng theo ranh giới quản lý. Do vậy, cảnh báo sớm cần gắn với thông tin cụ thể về khu vực, thời điểm mưa và diễn biến triều. 

*Quy hoạch đô thị 

PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển cho biết, kịch bản biến đổi khí hậu cập nhật năm 2025 cung cấp cơ sở khoa học phục vụ quy hoạch và xây dựng kế hoạch ứng phó. Kịch bản dành cho Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh được xây dựng chi tiết hơn so với kịch bản toàn quốc, giúp đánh giá các hiện tượng khí hậu cực đoan như mưa lớn, nắng nóng và hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. 

Các phương tiện di chuyển qua khu vực ngã tư Nguyễn Lương Bằng - Hoàng Quốc Việt, bị ảnh hưởng nặng do triều cường tối 11/10. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

Theo kịch bản cập nhật năm 2025, tổng lượng mưa năm tại TP. Hồ Chí Minh có thể không thay đổi nhiều trong dài hạn, nhưng mưa có xu hướng cực đoan hơn. Ở kịch bản phát thải thấp, vào giữa thế kỷ XXI, số ngày có lượng mưa trên 50 mm có thể tăng 27%, còn số ngày mưa trên 100 mm tăng tới 83% so với thời kỳ cơ sở 1995 - 2014. Điều này cho thấy các đợt mưa tập trung vẫn có thể gây quá tải hệ thống thoát nước ngay cả khi tổng lượng mưa năm không tăng đáng kể.

Ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh cho rằng, kịch bản biến đổi khí hậu cần được sử dụng làm căn cứ khoa học trong quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và đầu tư thích ứng. Sau sắp xếp, TP. Hồ Chí Minh có 168 phường, xã, đặc khu, với mạng lưới sông, kênh, rạch dày đặc, chịu tác động đồng thời của mưa lớn, triều cường, sụt lún và nguy cơ xâm nhập mặn. 

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh đề nghị nghiên cứu bản đồ nguy cơ ngập chi tiết theo địa giới hành chính mới, xem xét đồng thời các yếu tố mưa lớn, triều cường, sụt lún đất và hoạt động của công trình kiểm soát triều. Việc chia sẻ dữ liệu, chuyển giao công cụ khai thác kịch bản khí hậu cũng cần được đẩy mạnh để phục vụ quy hoạch, thiết kế công trình thoát nước và phòng, chống thiên tai. 

Bên cạnh nguy cơ ngập, El Nino có khả năng mạnh lên và kéo dài đến cuối năm 2026, sang năm 2027, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt mưa tại Nam Bộ. Theo PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ về diễn biến hiện tượng này và các giải pháp ứng phó, trong đó lưu ý Đồng bằng sông Cửu Long, Nam Bộ và lưu vực sông Sài Gòn - Đồng Nai. Các địa phương cần chủ động tích trữ nước, sử dụng tiết kiệm nguồn nước, điều chỉnh lịch thời vụ và lựa chọn cây trồng phù hợp. 

PGS.TS Nguyễn Văn Hồng dự báo, tháng 10 có thể còn 1 - 2 đợt mưa lớn nữa; sang tháng 11, lượng mưa có xu hướng giảm khi thời tiết chuyển mùa. TP. Hồ Chí Minh vẫn cần đề phòng triều cường lớn vào cuối tháng 10, nhất là tại các khu vực thấp trũng, ven sông và kênh rạch.

Các chuyên gia cho rằng, thành phố cần kết hợp đầu tư hạ tầng thoát nước với nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo mưa lớn và triều cường, mở rộng không gian xanh, tăng khả năng trữ nước và đưa kịch bản khí hậu vào quy hoạch dài hạn. Chủ động quản lý rủi ro khí hậu sẽ góp phần giảm thiểu thiệt hại, bảo đảm an toàn cho người dân và duy trì phát triển đô thị bền vững.