TP. Hồ Chí Minh siết quản lý tàu cá, tăng tốc chống khai thác IUU

Đặc biệt, từ đầu năm đến nay không có tàu cá nào của thành phố vi phạm vùng biển nước ngoài bị bắt giữ, góp phần cùng cả nước thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) nhằm sớm gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng” đối với thủy sản Việt Nam. Thông tin được đưa ra tại hội nghị tổng kết công tác phòng chống IUU do UBND TP. Hồ Chí Minh tổ chức ngày 10/6.

Theo bà Phạm Thị Na, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, hiện thành phố có 4.445 tàu cá; trong đó, 2.197 tàu hoạt động vùng khơi, chiếm gần 50% tổng số tàu cá. Toàn bộ tàu cá đã được cập nhật 100% vào cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Ban Chỉ đạo chống khai thác IUU TP. Hồ Chí Minh đã kiện toàn tổ chức, phân công rõ trách nhiệm cho từng thành viên; đồng thời thành lập các tổ công tác để rà soát, xử lý dứt điểm các trường hợp tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS) tồn đọng từ năm 2024 đến năm 2025.

Một trong những kết quả nổi bật là số tàu cá mất kết nối VMS giảm mạnh. Từ đầu năm đến ngày 5/6, hệ thống giám sát chỉ ghi nhận 86 tàu có dấu hiệu mất kết nối, giảm gần 70% so với 254 tàu cùng kỳ năm 2025. “Qua công tác tập trung xử lý tàu cá vi phạm mất kết nối, chúng tôi nhận thấy ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân đã có sự chuyển biến rất rõ rệt. Tình trạng tàu mất kết nối giảm mạnh so với cùng kỳ năm trước”, bà Phạm Thị Na cho biết.

Bên cạnh đó, công tác cấp phép khai thác thủy sản tiếp tục được đẩy mạnh. Đến nay, 4.283 tàu cá đã được cấp giấy phép khai thác, đạt 96,36% tổng số tàu cá đăng ký. Đối với nhóm tàu chưa đủ điều kiện hoạt động, TP. Hồ Chí Minh đã triển khai lắp đặt thiết bị định vị GPS để quản lý, giám sát vị trí neo đậu.

Song song với quản lý đội tàu, công tác kiểm soát hoạt động khai thác và truy xuất nguồn gốc thủy sản tiếp tục được thực hiện chặt chẽ. Từ đầu năm đến nay, các cảng cá và trạm kiểm soát biên phòng đã kiểm tra 15.869 lượt tàu cá thực hiện thủ tục cập, rời cảng trên hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT; trong đó có 7.594 lượt tàu cập cảng và 8.275 lượt tàu rời cảng. Trong 6 tháng đầu năm, tổng sản lượng thủy sản khai thác bốc dỡ qua cảng đạt hơn 47.189 tấn.

“Nhờ sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và địa phương, từ đầu năm 2026 đến nay TP. Hồ Chí Minh không có tàu cá nào vi phạm vùng biển nước ngoài bị bắt giữ”, bà Phạm Thị Na nhấn mạnh.

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác chống khai thác IUU vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Theo Đại tá Nguyễn Đức Hiếu, Phó Tư lệnh Pháp luật Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3, một trong những nguyên nhân dẫn đến vi phạm IUU là áp lực sinh kế của ngư dân khi nguồn lợi thủy sản trong vùng biển Việt Nam ngày càng suy giảm. Nguồn lợi thủy sản ở khu vực giáp ranh thường phong phú hơn nên việc yêu cầu tàu cá giữ khoảng cách an toàn với đường ranh giới biển cũng tạo áp lực không nhỏ về kinh tế đối với ngư dân.

Theo lực lượng Cảnh sát biển, các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi. Một số ngư dân lợi dụng khoảng thời gian thiết bị giám sát hành trình mất tín hiệu trong vài giờ để thực hiện hành vi vi phạm. “Ngư dân có thể chỉ ngắt kết nối thiết bị trong 5-6 giờ hoặc khoảng 10 giờ là đã đủ thời gian thực hiện hành vi khai thác trái phép. Đây là vấn đề rất khó kiểm soát trên thực địa”, Đại tá Nguyễn Đức Hiếu nhận định.

Ngoài ra, lực lượng chức năng còn phát hiện một số thủ đoạn mới như tráo đổi thiết bị giám sát hành trình giữa các tàu hoặc lợi dụng quy định tàu dưới 15 mét chưa thuộc diện bắt buộc lắp đặt VMS để hoạt động xa bờ.

Công tác quản lý còn gặp khó khăn do dữ liệu giữa hệ thống giám sát hành trình và hệ thống quản lý xuất nhập bến chưa được đồng bộ hoàn toàn; việc xác minh, xử lý các trường hợp tàu mất kết nối khi cập cảng tại địa phương khác còn mất nhiều thời gian. Trong khi đó, hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT vẫn chưa hoàn thiện đầy đủ các chức năng phục vụ doanh nghiệp.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh đánh giá cao nỗ lực của các sở, ngành, địa phương và lực lượng chức năng trong công tác chống khai thác IUU thời gian qua. Bên cạnh việc xử lý vi phạm, lãnh đạo thành phố cho rằng cần nhìn nhận đúng nguyên nhân gốc rễ của vấn đề là sự suy giảm nguồn lợi thủy sản do khai thác thiếu bền vững trong nhiều năm.

Theo Phó Chủ tịch Bùi Minh Thạnh, chống khai thác IUU không phải là nhiệm vụ mang tính thời điểm để phục vụ các đợt kiểm tra của EC mà phải được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, chứ không chỉ được tăng cường để đối phó với các đoàn kiểm tra. Do đó, lãnh đạo UBND thành phố yêu cầu các đơn vị chủ động khắc phục tồn tại, đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân.

“Mặc dù thành phố đã cơ bản khắc phục nhiều nội dung được các đoàn thanh tra, kiểm tra của Trung ương chỉ ra, song vẫn còn những tồn tại kéo dài nhiều năm chưa được giải quyết dứt điểm. Do đó, trong thời gian tới, Ban Chỉ đạo IUU thành phố cần tập trung đi sâu vào những vấn đề mang tính căn cơ thay vì chỉ xử lý các biểu hiện bề nổi. Các đơn vị tiếp tục rà soát, nhận diện rõ các nhóm nguyên nhân dẫn đến tình trạng tàu mất kết nối VMS, tàu vi phạm vùng biển nước ngoài và các hành vi khai thác sai quy định để có giải pháp phù hợp”, Phó Chủ tịch UBND Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh.

Trong 6 tháng cuối năm, TP. Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục siết chặt công tác truy xuất nguồn gốc thủy sản từ khi tàu xuất bến đến khi cập cảng, bảo đảm kiểm soát toàn bộ quá trình khai thác. Đối với các tàu cá vi phạm quy định về giám sát hành trình hoặc khai thác IUU, thành phố kiên quyết không xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản để đưa vào chuỗi chế biến và xuất khẩu.

Bên cạnh đó, TP. Hồ Chí Minh sẽ mở rộng phối hợp với các lực lượng thực thi pháp luật trên biển, đặc biệt là Cảnh sát biển và Bộ đội Biên phòng, để tăng cường chia sẻ dữ liệu, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm đồng bộ từ đất liền đến trên biển.

Tại hội nghị, lãnh đạo UBND TP. Hồ Chí Minh đã tiến hành ký kết lại Quy chế phối hợp với Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 và Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4; đồng thời ký kết mới Quy chế phối hợp với Hải đoàn Biên phòng 18 trong công tác phòng, chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định.

Với những kết quả đạt được cùng các giải pháp đang được triển khai quyết liệt, TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu tiếp tục duy trì kết quả không có tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, góp phần cùng cả nước hướng tới mục tiêu sớm gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng” của EC và phát triển nghề cá theo hướng bền vững.