Trình dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) theo hưởng đẩy mạnh phân quyền toàn diện

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, chiều 8/4, Quốc hội nghe Tờ trình, báo cáo thẩm tra về: dự án Luật Thủ đô (sửa đổi); dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền Thủ đô

Trình bày Tờ trình dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết việc xây dựng dự án Luật là cần thiết nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng, đồng thời khắc phục những hạn chế, "điểm nghẽn" trong thực tiễn phát triển của Thủ đô thời gian qua.

Dự án Luật gồm 9 Chương, 36 Điều (giảm 18 điều so với Luật hiện hành) được xây dựng với mục đích hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô. Với cách tiếp cận mới, dự thảo Luật tập trung đẩy mạnh phân quyền toàn diện, tối đa với 192 thẩm quyền được giao cho chính quyền thành phố Hà Nội nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo và tự chịu trách nhiệm. Bên cạnh đó, dự thảo đã bổ sung nhiều chính sách mới, lược bỏ các quy định mang tính định hướng, cắt giảm đơn giản hóa thủ tục hành chính, đồng thời thiết kế các cơ chế đặc thù về nguồn lực tài chính và nhân lực để bảo đảm việc thi hành Luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), nêu rõ Cơ quan thẩm tra dự án luật tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 nhằm xây dựng một thể chế đặc biệt, vượt trội, tạo lợi thế cạnh tranh và thúc đẩy Hà Nội phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới. Hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị công phu, đầy đủ tài liệu, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Ủy ban nhất trí cao với định hướng phân quyền cho thành phố Hà Nội trên 3 nhóm nội dung chính gồm: hoàn thiện thể chế đặc thù, tăng quyền chủ động cho chính quyền Thủ đô; tổ chức không gian phát triển hiện đại, bền vững; huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và liên kết vùng.

Tuy nhiên, để các chính sách phát huy hiệu quả, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, phân định rõ thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của các chủ thể; làm rõ điều kiện, cơ chế kiểm soát đối với các chính sách phát triển đô thị, tài chính, đầu tư, tài nguyên; bổ sung cơ chế liên kết, phát triển vùng Thủ đô; đồng thời quy định cụ thể về trách nhiệm, thời hạn báo cáo trong công tác giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.

Cấp thiết ban hành cơ chế phối hợp và chính sách đặc thù

Theo Tờ trình của Chính phủ, việc xây dựng Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng và giải quyết những bất cập trong thực tiễn. Trong thời gian qua, các tranh chấp đầu tư quốc tế phát sinh mới tiếp tục gia tăng với giá trị ngày càng lớn, tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại về kinh tế, uy tín và môi trường đầu tư nếu thiếu sự phối hợp hiệu quả.

Dự thảo Nghị quyết gồm 5 Chương, 20 Điều, tập trung quy định cơ chế phối hợp trong toàn bộ quá trình phòng ngừa, giải quyết tranh chấp. Điểm nổi bật của dự thảo Nghị quyết là việc quy định cơ chế phối hợp không chỉ giữa các cơ quan thuộc Chính phủ mà mở rộng ra với các cơ quan khác như Tòa án, Viện kiểm sát, Kiểm toán Nhà nước...

Về chính sách đặc thù, để bảo đảm nguồn lực cho công tác này, dự thảo đề xuất các mức phụ cấp vượt trội đối với cán bộ thực hiện nhiệm vụ. Theo đó, công chức tại Cơ quan đại diện pháp lý có thể được hưởng phụ cấp tăng thêm hằng tháng lên tới 300% mức lương hiện hưởng, trong khi cán bộ làm công tác này tại các bộ, ngành, địa phương được hưởng mức 100%. Những người không có vị trí việc làm về công tác này nhưng được giao chủ trì hoặc tham gia Tổ công tác liên ngành cũng được hưởng lương theo ngạch công chức và phụ cấp 100% trong thời gian trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc.

Đặc biệt, dự thảo đưa ra cơ chế bảo vệ cán bộ: Miễn hoặc giảm trách nhiệm cho người đứng đầu và cán bộ trực tiếp làm công tác này trong trường hợp đã tuân thủ đầy đủ quy định nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.

Báo cáo thẩm tra về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết Ủy ban này cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm giải quyết những khó khăn hiện nay.

Về phân định cơ quan chủ trì, đa số ý kiến Ủy ban Kinh tế và Tài chính đồng tình với việc giao cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài làm Cơ quan chủ trì trong trường hợp cơ quan trực tiếp có hoặc đề xuất biện pháp bị kiện là cơ quan tiến hành tố tụng. Điều này giúp bảo đảm nguyên tắc độc lập của hoạt động tố tụng và hạn chế xung đột vai trò. Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý cần có cơ chế ràng buộc trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu từ cơ quan tố tụng, tránh tình trạng Cơ quan chủ trì mang tính hình thức, phụ thuộc vào cơ quan khác.

Đối với Cơ quan đại diện pháp lý, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ cơ chế phân công, phối hợp với Cơ quan chủ trì, không để xảy ra tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót trách nhiệm, đồng thời xác định rõ đây là cơ quan nòng cốt, chủ trì các nội dung mang tính chuyên môn pháp lý. Về trách nhiệm của Cơ quan phối hợp, dự thảo cần bổ sung cơ chế ràng buộc trách nhiệm và chế tài cụ thể đối với trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ phối hợp.

Liên quan đến chế độ, chính sách đặc thù, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận định việc thu hút, giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực có tính chuyên môn sâu, rủi ro pháp lý cao là có cơ sở. Mặc dù vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá kỹ khả năng cân đối ngân sách nhà nước và bảo đảm tương quan với các lĩnh vực đặc thù khác trong khu vực công. Đặc biệt, Ủy ban Kinh tế và Tài chính yêu cầu đánh giá và giải trình thuyết phục về sự phân biệt đáng kể trong mức hưởng phụ cấp giữa Cơ quan đại diện pháp lý và các Bộ, ngành, địa phương, nhằm bảo đảm sự công bằng tương đối, tránh tạo chênh lệch lớn giữa hai nhóm này.