Trữ cá giữa đồng ngập nước: Mỏ vàng mùa lũ của nông dân Đồng Tháp

Thời điểm mùa nước nổi, nguồn lợi thủy sản dồi dào, nông dân một số địa phương trong tỉnh Đồng Tháp thực hiện mô hình trữ cá, kết hợp hiệu quả giữa bảo vệ nguồn lợi thủy sản và tạo sinh kế cho người dân trong những tháng không canh tác lúa.

Trữ cá tại đồng tạo sinh kế mùa lũ

Đến Hợp tác xã Sản xuất nông nghiệp sinh thái Quyết Tiến, xã Phú Thọ, cánh đồng xanh màu lúa vài tháng trước đã trở thành những cánh đồng nước mênh mông, là nơi người dân trữ cá để thu hoạch vào cuối mùa nước, cải thiện thu nhập trong những tháng nông nhàn. “Ý tưởng trữ cá vào mùa nước nổi được triển khai từ năm 2020 trên địa bàn xã Phú Thọ với sự tham gia vài hộ dân tại địa phương, người dân cùng mua cây, lưới bao quanh diện tích gần 20 ha để thả cá giống và trữ cá theo con nước vào đồng.

Trong thời gian nông nhàn mùa nước nổi, hợp tác xã vừa trữ cá tự nhiên, vừa thả cá giống bổ sung kết hợp với xây dựng sản phẩm du lịch cộng đồng giúp tạo nguồn thu cho bà con thành viên và lao động địa phương”, anh Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất nông nghiệp sinh thái Quyết Tiến vừa dỡ lờ cá, vừa giới thiệu về mô hình trữ cá mùa nước nổi.

Đầu mùa nước, bà con sẽ tạo đường cho cá vào ruộng, thả thêm giống để tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên và tăng sản lượng. Giai đoạn đầu người dân sẽ cho cá ăn để phát triển, sau đó thả tự nhiên. Cuối mùa nước, khi chuẩn bị bơm nước ra gieo sạ vụ lúa mới sẽ thu hoạch cá. Sau mỗi mùa nước nổi, thu nhập của mỗi hộ dân từ khai thác cá đạt bình quân trên 10 triệu đồng.

Các loài được khai thác thường là cá rô phi, cá rô đồng, cá lóc, cá trê, cá linh, cá chốt, cá lăng, cá mè vinh… Đồng thời, hợp tác xã cũng kết hợp tổ chức dịch vụ du lịch cho du khách trải nghiệm câu, vợt, giăng lưới, hái bông điên điển, bông súng, rau muống và nấu ăn.

Năm 2025, sản lượng thu hoạch của hợp tác xã và người dân liên kết đạt 5 tấn cá, doanh thu khoảng 180 triệu đồng và thu từ hoạt động du lịch trải nghiệm đạt 75 triệu đồng.

Còn tại xã Tân Thạnh, mô hình trữ cá tự nhiên trong mùa lũ được Tổ cộng đồng Tổ hợp tác số 7 thực hiện cũng mang lại nguồn thu nhập trực tiếp cho thành viên tham gia mô hình. Năm 2025, tổng sản lượng khai thác thủy sản của tổ hợp tác đạt 18 tấn, tạo thu nhập cho các thành viên từ 150.000 – 270.000 đồng/ngày.

Theo ông Lê Văn Thi, Trưởng ban đại diện Tổ quản lý Cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản Tổ hợp tác số 7, xã Tân Thạnh, việc quản lý trữ lượng cá tự nhiên mùa lũ được người dân trên địa bàn đồng thuận thực hiện, tạo hiệu quả cho mô hình trữ cá tạo sinh kế mùa lũ. Người dân biết tận dụng mùa lũ để tạo sinh kế, nâng cao thu nhập, chuyển đổi từ sản xuất đơn thuần sang nông nghiệp bền vững, góp phần tăng thu nhập cho nông hộ.

Mở hướng khai thác nguồn lợi thủy sản bền vững

Bên cạnh việc trữ cá, khai thác cá trong mùa nước nổi, Hợp tác xã Quyết Tiến và Tổ hợp tác số 7 còn kết hợp với người dân trên địa bàn hình thành nên tổ cộng đồng thực hiện mô hình đồng quản lý bảo vệ nguồn lợi thủy sản, trữ cá mùa nước nổi nằm trong khuôn khổ dự án “Nâng cao năng lực quản lý, tạo sinh kế người dân tham gia mô hình đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản gắn với phát triển du lịch ở tỉnh Đồng Tháp” do Quỹ môi trường toàn cầu tài trợ. Người dân được dự án hỗ trợ cá giống, lưới đăng, cây tràm, ngư cụ khai thác, xuồng máy, áo phao và kinh phí tuần tra bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Nói về lợi ích sinh thái của mô hình, anh Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Hợp tác xã sản xuất nông nghiệp sinh thái Quyết Tiến chia sẻ, tham gia mô hình, người dân sử dụng các ngư cụ có mắt lưới lớn, không đánh bắt cá nhỏ, khi gặp các loài cá hiếm sẽ thả trở lại để gây giống và phối hợp với ngành chức năng tuần tra, tuyên truyền bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Sau một thời gian, trên địa bàn đã thấy xuất hiện lại một số loài cá trước đây ít gặp. Sắp tới, hợp tác xã sẽ duy trì việc trữ cá mỗi mùa nước nổi gắn với bảo vệ nguồn lợi thủy sản, nghiên cứu hoàn thiện sản phẩm du lịch trải nghiệm khai thác thêm vào mùa khô.

Cũng như Tổ cộng đồng Hợp tác xã sản xuất nông nghiệp Quyết Tiến, Tổ cộng đồng Tổ hợp tác số 7 được hỗ trợ để phục vụ cho trữ cá mùa nước nổi và bảo vệ nguồn lợi thủy sản trên diện tích 663 ha với 56 thành viên là cá nhân và hộ gia đình.

Tổ cộng đồng trực tiếp đến hộ dân để tuyên truyền, nâng cao nhận thức, hiểu biết về mô hình đồng quản lý bảo vệ nguồn lợi thủy sản, thông tin để cho người dân nhận biết khu vực đang thực hiện đồng quản lý bảo vệ nguồn lợi thủy sản, qua đó nâng cao hiệu quả bảo tồn nguồn lợi thủy sản, tăng cường sự tham gia của cộng đồng và tạo hiệu ứng tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân trong khu vực.

Ông Lê Văn Thi, Trưởng ban đại diện Tổ quản lý Cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản Tổ hợp tác số 7 cho rằng, mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản đã chứng minh được tính hiệu quả trong việc tạo sinh kế và bảo vệ nguồn lợi thủy sản thông qua cộng đồng. Người dân địa phương hiểu rõ về tình hình thực tiễn, vị trí địa lý và tầm quan trọng của việc bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản, nên chủ động tham gia vào các hoạt động quản lý và bảo vệ đàn cá non giai đoạn đầu mùa lũ, góp phần đảm bảo trữ lượng cá cho khai thác vào cuối mùa nước nổi. Thời gian tới, Tổ cộng đồng mong muốn chính quyền địa phương tiếp tục triển khai, mở rộng thành viên đồng quản lý nguồn lợi thuỷ sản và phát triển mô hình sinh kế, phát triển du lịch theo lộ trình rõ ràng, có phân kỳ và kết hợp nhiều nguồn lực hỗ trợ cụ thể, bảo đảm sự đồng hành lâu dài.

Theo ông Dương Văn Cuốn, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tân Thạnh, trước đây lượng cá khai thác trên địa bàn khá ít do nguồn lợi bị cạn kiệt, sau thời gian thực hiện trữ cá và mô hình đồng quản lý bảo vệ nguồn lợi thủy sản, lượng thủy sản khai thác trên diện tích Tổ hợp tác số 7 tăng lên, người dân thấy được hiệu quả, từ đó ý thức về bảo vệ nguồn lợi thủy sản, khai thác bền vững được nâng lên. Hội Nông dân sẽ tham mưu UBND xã mở rộng diện tích bảo vệ nguồn lợi thủy sản không chỉ riêng ở Tổ hợp tác số 7 mà là trên toàn xã; tuyên truyền về bảo vệ nguồn lợi đến từng hộ dân; thả cá giống tái tạo nguồn lợi; mở rộng từng bước diện tích mô hình và thí điểm kết hợp giữa du lịch với tuyên truyền bảo vệ nguồn lợi thủy sản, tăng thu nhập cho người dân.

Ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho biết: Hiện nay, môi trường tự nhiên thay đổi, công cụ đánh bắt ngày càng hiện đại, việc đánh bắt tận diệt xảy ra thường xuyên, gây hại cho nguồn lợi thủy sản và đang thiếu cách khai thác tối ưu. Các mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản đã kết hợp bảo tồn nguồn lợi thủy sản với mô hình kinh tế khác để phát huy tối đa hiệu quả. Để phát huy hiệu quả lâu dài của mô hình, người dân cần phải có quá trình thích ứng, hạn chế tình trạng đánh bắt tận diệt nguồn lợi thủy sản; chính quyền địa phương cần nâng cao nhận thức người dân về thời điểm đánh bắt phù hợp, có kế hoạch nhằm khai thác bền vững, khai thác tối đa nguồn lợi tài nguyên từ sông nước.

Những điểm tích cực của mô hình sẽ là cơ sở để ngành nông nghiệp nghiên cứu nhân rộng, hướng đến đánh bắt thông minh, bền vững, nâng cao sản lượng khai thác chứ không chỉ là giữ cá tại các cánh đồng nước nổi hay các đoạn sông. Ngành sẽ đúc kết kinh nghiệm từ các mô hình để hệ thống hóa thành mô hình chuẩn; xây dựng hành lang pháp lý để các mô hình hoạt động bền vững, tạo sinh kế lâu dài cho người dân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thông tin.

Theo Kế hoạch Bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản đến năm 2030, tỉnh Đồng Tháp đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn tỉnh có ít nhất 5 khu vực cấm khai thác thủy sản có thời hạn, ưu tiên khu vực tập trung sinh sản, khu vực nguồn lợi suy giảm nghiêm trọng, nơi cư trú của loài nguy cấp, quý, hiếm. Toàn tỉnh có ít nhất 20 tổ chức cộng đồng thực hiện đồng quản lý hoạt động hiệu quả; có ít nhất 60% khu vực thủy vực trọng điểm của tỉnh có sự tham gia của cộng đồng trong quản lý, bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Bên cạnh đó, tỉnh có ít nhất 20 địa điểm thả giống tái tạo cố định được xác định và công bố; tổng lượng cá giống thả tối thiểu 5 triệu con/năm; hằng năm tổ chức ít nhất 2 đợt cao điểm tuần tra, xử lý hành vi sử dụng xung điện, chất độc, chất nổ, nghề, ngư cụ cấm.